Thursday, 6 April 2017

ਰੈਵੋਲਿਉਸ਼ਨਰੀ ਮਾਰਕਸਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RMPI) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਫੈਸਲੇ

ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (RMPI) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੀਟਿੰਗ 27-28 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਇਕ ''ਬਲੰਗਵਾੜੀ ਫਾਰਮ'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਰੀਜ਼ੋਰਟ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨਾ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਸਾਥੀ ਰਜਿੰਦਰਾ ਪਰਾਂਜਪੇ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਘੇ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਫੀਦਲ ਕਾਸਟਰੋ ਦੇ ਸਦੀਵੀਂ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਇਕ ਮਤਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦਾ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਛੜੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਅਜੋਕੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੇ ਕੌਮੀ ਰਾਜਸੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਇਕ ਲਿਖਤੀ  ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਰਥਕ ਮੰਦਵਾੜੇ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਅੰਦਰ ਰਾਜਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪਿਛਾਖੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੌਂਸਵਾਦੀ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਗੋਂ ਸਾਂਝਾਂ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਇਸ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਫਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਆਰਥਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨੋਟਬੰਦੀ ਵਰਗੇ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਨਾਕਸ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੁਣਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 5 ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉਪਰੰਤ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫਿਰਕੂ ਹਮਲੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਘੋਰ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ, ਕੇਰਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਹਰਿਆਣਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਫੌਰੀ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਉਪਰ ਸਾਰੇ ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਭੱਖਵਾਂ ਬਹਿਸ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੋਧਾਂ ਸਹਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
 
ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਉਸਾਰੀ  
27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁਢਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਇਸ ਵਾਰ, 31 ਮਈ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬਰਾਂਚ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਾਂਤਵਾਰ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨਵਿਆਏ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨਤ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁਲਹਿੰਦ ਕਾਨਫਰੰਸ 23 ਤੋਂ 26 ਨਵੰਬਰ 2017 ਤੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਮਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।
 
    ਤਹਿਸੀਲਾਂ/ਇਲਾਕਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ         15 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ
    ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ                                             31 ਅਗਸਤ ਤੱਕ
    ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ                                      15 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ
 
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚੇ, ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕਰਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਮਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਵਸਾਥੀ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ, ਕੇ.ਐਸ. ਹਰੀਹਰਨ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਰਾਂਜਪੇ ਅਤੇ ਕੇ. ਗੰਗਾਧਰਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ 29-30 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ.ਸੀ. ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖਾਤਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਵ ਸਾਥੀ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਕੇ.ਐਸ. ਹਰੀਹਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਅਪਰੇਟ ਕਰਨਗੇ।
 
ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ  
ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਮਈ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰਕੂ-ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
 
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਤੱਕ ਦੇ ਹਫਤੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਜਲਸੇ ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਪਤਾਹ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
 
ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਫਰੰਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਚੁਣਵੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੀਟਿੰਗ 28 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
 
ਕੁੱਝ ਮਤੇ 
ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਲਗਾਏ ਗਏ
ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਕ ਹੋਰ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁੜਗਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ 19 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦਭਾਗਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਉਪਰ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਅੰਦਰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ) ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉੱਚੀਅਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਕਾਡਰਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਤੇ ਸੀ.ਸੀ. ਮੈਂਬਰ ਕਾਮਰੇਡ ਐਨ.ਵੇਨੂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਜਾਣ।
 
ਪਬਲਿਕ ਮੀਟਿੰਗ 
28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਬਲਿਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ 'ਚ ਸਰਗਰਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 700-800 ਵਰਕਰਾਂ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਸੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਰਵਸਾਥੀ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਕੇ.ਐਸ. ਹਰੀਹਰਨ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਰਾਂਜਪੇ, ਅਤੇ ਸੰਜੋਤ ਰਾਊਤ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Revolutionary Marxist Party of India Current Political Situation and our Tasks

Document

(Report adopted in the Central Committee meeting, held at Mumbai on 27-28 March 2017.)

The main features of the political situation, at present, in the world and in our country can be summed up, in brief, as under :
 
International Situation 
1. The over all global slump, started nearly nine years ago, is still continuing unabated. It is casting its mortal impacts upon the living conditions of the working people all over the world. No country, including China as well as the other smaller socialist countries, who have their comparatively independent economies, have remained uneffected from this global crisis. Being an outcome of the mad drive of imperialist monsters for profit maximisation, this crisis cannot be controlled effectively without a radical change in the present mode of production. That is why all the remedies suggested by the imperialist ideologues to overcome this global meltdown, have not brought any worthwhile results so far. Rather those have resulted in further aggravating this crisis and further widening apart the economic gap between the rich and the poor, all over the world. According to the Oxfam report released on the eve of Davos summit of World Economic Forum, on Jan 17, 2017 : top 8 monopolists of the world own as much combined wealth as 50% of the total population. And, since 2015, the richest 1% has amassed more then the bottom 50% combined. That is why this summit had to discuss the dangers posed by this economic inequality as the top most danger before the humanity today. This inequality is even more glaring in our country.
 
2.  Unfortunately, this adversity for the people in general has further compounded in its political effect; as this continued recession has given birth to rightward political shift all over the world. The victory of Donald Trump in USA, the Brexit decision by UK, rise of ultra-rightist forces in several of the European countries, such as France, Holland, Hungry, etc. brazenly demonstrate this shift towards reactionary dispensations, opposed to pluralism, secularism and democracy. These ultra-right forces are openly advocating dastardly chauvanistic moves under the cloak of nationalism, and are wildly threatening the ethnic and religious minorities as well as immigrants in their countries.
 
3. In addition to this, an omnious setback to the progressive forces in Latin America is also visible. The earlier upsurge against imperialism in this continent and amongest the forces of Arab Spring, is no more moving ahead. The mass upsurge in all these countries had encouraged the forces fighting against the military moves and hegemonic attacks of imperialist  mauraders. But now the American imperialists have destablised several of these positive struggles and are tightening their grip over their economies. From the very begining, the Marxists have been making a correct assesment of this Latin American upsurge, as a nationalist positive development against the neo-colonial hold of American imperialists, which had its class limitations also. But some of the post-modernist ideologues were terming these developments as a new type of socialism, free from Leninist organisational rigours. And now their faulty assesments stand no where. The strife torn Middle East countries especially Iraq, Yeman, Palestine, Syria are still burning in the fire of animosties ignited due to unwarranted imperialist intervention in this area and the right reactionary extremism evolved as a reaction to these illegal and unjustified interventions.
With an aim to harras and isolate China, the imperialist forces are again joining hands to stoke fresh fires in South East Asia. There is no doubt that the Chinese Party has made to-date some grave and meaningful departures from the Marxist-Leninist theory and practices. But the Peoples’ Republic of China, commanding the 2nd biggest economy in the world has become a big eye-sore for the imperialist marauders of the world. That is why the imperialist forces are daily weaving various types of dirty moves to defame and encircle China. There is a big hue and cry against North Korea, whereas that country have every right to develope her defense capabilities. Unfortunately, the Indian rulers, too, are in league with the maneovers of imperialists in this region.
 
4. American President Donald Trump, who is at present commanding the richest economy and the biggest military might in the world, is adopting more aggressive postures, both in the realms of economic as well as socio-political fields. His American protectionism is patently reactionary and is against the interests of developing countries. His open threats to forcibly push out the immigrants, especially the Muslims, is fraught with dangers of further aggravation of the ongoing international conflicts and tensions. Orders issued by him to ban the entry from 6 Muslim majority countries and inserting adverse changes in H1-B visa rules are the indications towards making more stringent rules regarding immigration. Such an arbitrary approach of Trump is detrimental for the economic interests of countries like India, Mexico, Brazil and even for the China. The recent ethnic attacks on Indian workers are definitely the natural results of the vicious propaganda against immigrants, unleased by the Trump dispensation. There is no doubt that mass resentment against such nasty pronouncements of Trump is coming to the roads all over the world, but it also needs to be noted that for the time being, this issue has undermined the earlier wave of resentment, against austerity measures advocated by the imperialists.
 
5. The mutual relations between the governments of Pakistan and India have been deteriorating since long. Such an enimical situation portends a very dangerous future for the Indian sub-continent as a whole. The ruling dispensations in the both the countries never display the sincerity and initiative required for the maintenance of peace and brotherhood. Therefore the strengthening of trade ties between these two big neighbours and development of the people to people relations on various  fronts are badly needed to resolve the ongoing tensions.
 
6. In such an adverse international situation, the most worrisome scenario for us is that the govt. led by Mr. Narinder Modi is increasingly colluding with the US imperialists, even at the cost of compromising our national interests. The ministers and other authorised spokesmen of this govt. are trying to suppress and shield the hegemonic high handedness of the Trump regime and are generally kowtowing their line in the international fora. Such a situation fervently calls   for intensification of our campaign against imperialism and also to launch vigorous mass struggles against the ill- effects of neo-libral policies as well as against dictates of imperialist agencies. We will also have to strive hard for blocking merciless exploitation of our natural resources by foreign corporates.
 
National Situation 
7. The Modi government, since its inception, has been implementing the anti-people neo-libral policies more aggressively. It has continued to open more and more sectors of our economy for the exploitation by monopolists and by the imperialist finance capital, popularly known as FDI. The public sector is being dismantelled speedily and almost all the public-utility-services now stand privatised to a big extent. The new tax-regime, GST, is being evolved to further fleece the people. Thus all the moves undertaken by this govt. so far, on the economic front have further speeded up the process of pauperisation of the working masses. They are being openly looted both as producers (Kisan and Labourers) as well as consumers through sky-rocketing prices of essential commodities. On the other hand, corporate sector is amassing huge wealth and they have massively increased their count amongest the Billioneers of the world. This government of the BJP, too, has misrably failed in ameliorating the ecomomic distress of the people. But it is still carrying the day through empty and misleading pharase mongering and hollow promises. It is least concerned with the most pressing task of job creation, there being more than 25% of our workforce either totally unemployed or under-employed, living on horribly meagre incomes. The demonatisation has further reduced job opportunities, especially in MSME’s. The agriculture crisis in our country is deepening unabated. This crisis is exposing itself in the shape of increased suicide rate amongest indebted farmers and pauperised agriculture workers.
 
8. The demonatisation move of the Modi govt. has proved to be a big farce. It has miserably failed in achieving any of the four pronounced objectives i.e. unearthing the huge black-money in the country, ending the corruption, controlling cross border and internal terrorism and stopping the circulation of fake currency. Rather, because of this ill planned move, the innocent people had to face innumerable hardships. They had to stand in queues for hours togather to get their hard earned currency exchanged or to withdraw their savings from the banks. More than a 100 people had to lose their precious lives in the face of these inhuman ordeals. However, this mischievious move has brought huge deposits for the banks which were under stress due to rising NPAs. Now it is likely that this forcibly, collected money will be advanced to these black money generating machines, i.e. big bussiness houses. And that will again adversely impact the living conditions of working people. Therefore it is imperative for us to earnestly strive for awakening the massess against such frauds of this govt., especially against the pharase-mongering of the PM and his co-horts, who are adept in creating post-truths, and thus befooling the mases.
 
9. Alongwith the anti-people, imperialists dictated economic policies, the Modi Govt. is hell bent upon creating a theocratic Hindutva State in India. To achieve this obnoxious objective, this govt. is encourging rabid communal-fascist forces led by R.S.S.. Various types of organisations affiliated with Sangh Parivar such as Vishav Hindu Parishad, Bajrang Dal, ABVP etc. are vehemently creating an atmosphere of intolerence in the country. Democratic rights of the people, such as freedom of thought and expression, are being attacked by them with impunity. Anybody who dares to disagree with the communal thinking of Sangh Parivar is promptly branded as anti-national and tortured even to death. The RSS is working hard to not only controlling all the constitutional authorites in the country but also to communalise the educational curriculae and cultural heritage of the Indian Society. Its diversity is being undermined under the garb of uniform Civil Code. The ABVP is resorting to naked attacks in colleges and universities, on those students who dare to uphold scientific outlook. Precious life of Rohit Vemula of Hydrabad University came to a very sad end because of the highhandedness of these hooligans. Recent happenings in JNU and Ramjas College in Delhi, where Gurmehar Kaur, daughter of a martyr in Kashmir was humiliated simply for not agreeing with the decadent philosophy of Sangh Parivar, patently expose the anti-democratic and anti-secularist designs of the RSS and its cohorts. The universities are known as cradles for the development of new ideas. But the BJP govt. is bent upon safforanising the education, history and culture and is opposing free thinking. The RSS is openly interfering in almost all the socio-political and administrative decisions of the govt. and is dictating all types of appointments at the higher levels, including in the security sensitive institutions. Such an open communal approach of this govt. portends disastrous consequences for the social harmony as well as for the unity and integrity of the country. And it needs to be thwarted both ideologically as well as politically.
 
Election Results of 5 States 
10. Recent Assembly elections in Punjab, UP, Uttrakhand, Goa and Manipur have further bolstred up the Hindutva drive of the BJP and its mentor Sangh Parivar. Although in Punjab the ruling Akali-BJP combine had to face crushing defeat at the hands of Congress, but in U.P. and in its adjoining state Uttrakhand, BJP had scored a big victory. In the house of 403 in UP, it alone got 312 seats, and alongwith its two allies this count goes upto 325. Similarly in Uttrakhand, BJP has captured 57 out of 70 seats. In Goa and Manipur also, Modi’s Party, despite being in minority and lagging behind Congress in numbers, has manoeuvered to cobble up its majority by all types of foul means. Through heavy pre-poll and post-poll defections, shameful purchase ups and misutilising the constitutional powers of governors, the BJP has succeeded in installing its undemocratic governments in both these states. In fact, the unexpected achivement in UP has further encouraged the leadership of BJP to speed up their communal fascist agenda by all means. The selection of Adityanath Yogi, a rabid communalist Mahant of a Math, as CM of this biggest State, is a clear cut pointer towards their sinister designs. During the election campaign also, the BJP leadership, especially Prime Minister Modi left no stone unturned to polarise the voters on communal lines, so as to gain full control of this crucial state. The BJP also fully utilised the rampant aversions amongest the masses against Mulayam Parivar because of the 5 years misrule of SP, its corruption, nepotism and goonda raj. Another factor was : there was complete absence of any progressive pro-people alternative before the voters. The BJP, however, is attributing this victory to the so-called Modi Magic, which is nothing but weaving shameful misleading stories to befool the masses. The whole of the govt. machinery especially electronic media is working day in and day out to present half truths and post-truths to the masses. These victories, naturally, may help the BJP in improving its position in the Rajya Sabha also. Consequently this rabid reactionary dispensation will feel encouraged to put up more and more fiscal burden on the backs of the people, under the excuse of strengthening internal and external security, and also to further decimate the secular and democratic values ensharined in Indian Constitution. In fact, it seems that BJP now has set on to win the next election in 2019, by resorting to all types of fair and foul tactics and to establish here a unitary type theocratic state.
 
11. Unfortunately the Left forces in the country, as a whole, are not coming forward to checkmate this big challange. These forces, which have a theoratical vision for placing a pro-people socio-economic and political alternative to the neo-libral set of policies, are geting more and more marginalised in the Indian polity. In these elections also these forces could not unitedly intervened  except in Punjab. Other secular-democratic forces, too, generally try to join hands only during elections; Whereas the need of the hour is to unitedly rouse the people on all issues pertaining to workers, peasants, Adivasis, women, social oppression, job creation, price rise, democratic rights, strengthening of secular values, ecology, cultural degeneration etc.; and to develope a forceful mass upsurge in the country, especially on an  alternative economic agenda.
 
12. In Punjab, the 10 year old  mafia rule of the Akali-BJP combine has been defeated by the voters. They got on 15+3 = 18 seats in the house of 117. Congress Party gained heavily from the wide spread anguish against the ruling combine and secured 77 seats. The Aam Admi Party (AAP), a new entrant in these elections too had ignited very high hopes in their followers. But, this party, alongwith a local ally (LIP) could only win 22 seats. The Congress Party has formed its government led by Maharaja Amrinder Singh. This government is likely not to fullfil the promises made with the people. Moreover the all the big wigs constituents in this new government are also staunch votaries of new-liberal policies. Therefore the mass resentment against this govt. may not take a very long time to re-emerge.
 
13. On our part, we tried to develop an alternative in the form of a Left Front comprising four Left Parties i.e. CPI, CPI(M), CPI(ML) Libration and our party RMPI to contest this election. All these four parties had already been jointly launching mass actions since August 2014. Due to a minor dispute, over a seat, between CPI and CPI (ML) Libration. the latter cannot be carried alongwith. Thus three components of this Left Front unitedly contested 49 seats whereas Liberation, on its own, put up candidates on 8 seats. Our Party contested 13 constituencies, wherein one of our candidates-Com. Lal Chand at Bhoa polled 13,353 votes was placed 3rd. In the adjoining constituency of Sujanpur, our candidate Com. Natha Singh secured 10,581 votes and was placed 4th. In all, our 13 candidates polled 37,243 votes. 12 candidates of CPI(M) jointly polled 10,901 votes whereas 24 candidates put up by CPI secured 34,713 votes. The 8 candidates put up by Libration also got 9,616 votes. Thus all these 57 candidates of The Left got only 92,473 votes. In other constituencies, our comrades, in general, opted for NOTA. Although our party organised an impressive election campaign in the above mentioned two constituencies, where it got an encourging response from our basic classes, but as a whole the performance of the Left forces is not at all encouraging. Any how, we will have to consolidate this left unity and jointly initiate mass movements for the redresal of several burning problems of the working masses. We will also have to intensify our ideological political struggle against communal and disruptive forces of all shades.
 
Situation in Other States 
14. The continuing of violence in Kashmir valley and its aggravation off and on are sources of great worry for the country as a whole. The situation, there is very grave and is becoming more and more complex. It demands an urgent and sincere attention of the government high ups. It can be resolved fruitfully only through thorough and patient discussions with all the stake-holders, especially with the estranged residents in the valley as well as with the Pandits who had to leave their homes and hearths under duress.   
 
15. In Tamil Nadu, the political situation after the sudden demise of Jailalitha has become more unstable. The ruling party, AIADMK, is likely to suffer many more organisational jolts. BJP is trying its level best to cash in the troubled waters. The main opposition party, DMK too is so far  not out of the corruption charges. Some new bourgeoise combinations may emerge in such an unstable situation. But the basic problems of the people especially of the peasants, dalits and industrial workers will certainly remain unresolved. Therefore we will have to consistently make efforts for Joint struggles on all mass fronts as well as on political issues.
 
16. In Kerala, performance of the LDF government on the socio-economic issues still needs to be analysed properly. However on the administration front, this govt. is badly embroiled with the RSS because of occasional violent clashes between RSS workers and CPI(M) cadres. Forces of Sangh Parivar and BJP govt. at the Centre are striving to make this issue an all India offensive against the Left, as a whole. Therefore while criticising the lapses of the State govt. and their political deviations, we must have to remain vigilant against and demarcate ourselves from the slandrous propaganda of these communal hooligans.
 
17. In Maharashtra, the local body elections have exposed to some extent the ongoing race for more and more grabs between communal contingents of Shiv Sena and RSS. Although, in the end they have joined hands in Mumbai, but this rift will continue to widen further. The BJP, no doubt is gaining ground all over the state. The Left and progressive forces are too weak to exploit such differences between the bourgeoise parties and to make some solid advancements. United mass struggles, especially on local level burning demands can provide the neccessary key in this direction. In political struggles we will always have to remain equi-distant from all the bourgeoise and petty-bourgeoise formations.
 
18. In Haryana, the BJP govt. do not possess the necessary vision for the redressal of the basic and burning demands of the working masses, especially peasants, unemployed and under-employed youth and industrial workers. Because of the ever increasing frustration amongest the rural as well as urban educated youth, the Jat movement for reservation has acquired a noticable base in the State. It is likely to expand in the adjoining areas of UP and Rajasthan. Our Comrades do have good pockets of influence in some districts and they are striving hard to organise the youth and agriculture workers on their immediate issues. They have also made some in-roads in Ganga Nagar, the adjoining distt. of Rajasthan. We will have to identify more and more pressing issues of the people, solid demands emerging from their aspirations and strive for organising mass activties at the Party level, as well as on the mass fronts. United struggles alongwith other left forces must also be explored diligently. On SYL canal dispute with Punjab we should remain guarded against chauvinistic propaganda and press for solution based on principles.
 
19.  In Himachal Pardesh, the Assembly elections are scheduled in the  last quarter of  this Year. BJP will spare no efforts to dislodge the present Congress  government, as the govt. has no worthwhile achievement to its credit. In this scenario,CPI(M) , which has some good pockets  of mass base such as in Shimla (Mayor and dy. Mayor both are from C.P.I.(M), will certainly  strive to make its presence in Vidhan Sabha. Although we have, so for, no organisational structure in this state, yet we should explore the possibilites for unified left intervention  in the coming elections. . On the peoples issues, organised resistance must be carried forword.
 
20.  In  Chandigarh  U.T., our Party Committee is taking up the problems of the working people on a regular basis.Our comrades also participated in a mass protests organised by the Litratteurs and  Intellectuals against the discriminatory approach of the authorities with Punjabi language.
 
21.  As a whole, in such a situation our Party should continue its efforts at all places for the United left  and democratic intervention in the ongoing mass movements against ill effects of the neo-liberal policies of both, the Centre and State Govts. as well as against the communal  onslaught of Sangh Parivar on our economic independence, secularism and democracy. We must also strive for evolving a pro-people, equitable model for inclusive development as an alternative to the present pro-corporate, jobless growth model being advocated by Modi government with full force at its command.

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਿੜ : ਰਵੀ ਕੰਵਰ

ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਲ ਦਾ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
 
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਯਮਨ, ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੋਕੇ, ਜੰਗ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਅਫਰਾ ਤਫਰੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ  ਕੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਲਵੀਆਂ ਮਿਲਵੀਆਂ ਪੇਚੀਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ 4.4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਥੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਕਾਲ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਜਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਸਥਿਤੀ ਐਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ ਯਮਨ ਵਿਚ 73 ਲੱਖ ਲੋਕ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿਚ 29 ਲੱਖ ਲੋਕ, ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ ਵਿਚ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚ 51 ਲੱਖ ਲੋਕ, ਫੌਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੁਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 2 ਕਰੋੜ 3 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ 14 ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਅੱਤ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਯਮਨ ਦੇ 4 ਲੱਖ 62 ਹਜ਼ਾਰ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ 1 ਲੱਖ 85 ਹਜ਼ਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ ਦੇ 2 ਲੱਖ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ 4 ਲੱਖ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਫੌਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਬਣਨ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੌਸਮ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਸੋਕਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਖਾਨਾਜੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2011-12 ਵਿਚ ਵੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸੋਮਾਲੀਆ, ਇਥੋਪੀਆ ਤੇ ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪਿਆ ਸੀ, 1 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਟੱਪ ਗਈ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਯਮਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਬ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੂਥੀ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜਾਂ ਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਹੂਥੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ 2 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਹੱਥਠੋਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦੁਲ ਅੱਲ ਸਾਲੇਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯਮਨ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਲਗਭਗ ਸਮੁੱਚੀ ਖਾਦ ਸਮੱਗਰੀ ਹੀ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਸਮੇਤ ਅਦਨ ਤੇ ਹੋਦੀਦਾ ਉਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਤੇ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਤੈਨਾਤ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ 1 ਕਰੋੜ 90 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ, ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ 1 ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ 40 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧਕੇ 70 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਬੱਚਾ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਲ ਸ਼ਬਾਬ, ਮੁਸਲਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਗੁਰੀਲਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਉਤੇ ਅਲ ਸ਼ਬਾਬ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। 2011 ਵਿਚ ਵੀ ਸੋਮੀਲੀਆ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟੁਕੜੀਆਂ ਤੈਨਾਤ ਹਨ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਬੰਜਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਸ਼ੂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੋਕੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 60 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਕਰਕੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਪਨਾਹਗੀਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 27 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ, ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੂਡਾਨ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ 2011 ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲੇ ਤੇਲ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ  ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਪਹੁੰਚਾਣੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣੀ ਸੂਡਾਨ ਵਿਚ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਹੈਜੇ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲਗਭਗ 40 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਭੁਖਮਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ।
ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬੋਕੋ ਹਰਾਮ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਚਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਜੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਚਾਡ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਕੈਮਰੂਨ, ਚਾਡ ਅਤੇ ਨਾਈਜਰ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਖੇਤਰ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਠੱਪ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਹੀ ਸਾਹਿਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਬਕਾ ਬਸਤੀਆਂ ਮਾਲੀ, ਬੁਰਕੀਨਾ ਫਾਸੋ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫਰੀਕਨ ਗਣਰਾਜ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਖਾਨਾਜੰਗੀਆਂ ਕਰਕੇ 2017 ਵਿਚ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਭੁਖਮਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗੈਰੀ ਫ੍ਰੈਸੀਉਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਹੀ ਐਨਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪੇਟ ਭਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਫੌਰੀ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ 4.4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਿਰਫ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।  ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਚਾਡ ਝੀਲ ਖੇਤਰ ਲਈ ਹੀ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 72 ਘੰਟੇ ਦਾ ਫੌਜਾਂ ਉਤੇ ਖਰਚ ਹੀ 4.4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਜਰਾਈਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਧਨਾਢ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਦੇ 'ਤੀਸਰੇ ਪੱਧਰ' ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪਾਈਨ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਕ ਤੇ ਸੀਰੀਆ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਥੋਪੀ ਜੰਗ ਕਰਕੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੀ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਲੀਪਾਈਨ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੂਫਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਪੁੱਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਹਿਰਸ ਕਰਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋਤੇ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮੁੜ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਕੁਰੂਪ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।                            (31.3.2017)


ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿਚ ਅੰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ  
ਮਾਰਚ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰੋਪ ਭਰ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮੁੜ ਜੋਰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨਸਲਵਾਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸੰਸਾਰੀਕਰਣ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਜਕ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖੋਰਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਗਰੀਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਆਮ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ ਕੰਗਾਲੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖਾਸਕਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਖਤ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ।
ਸੰਕਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ ਅੰਧ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਵਧੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਤਾਂ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਹਥਿਆਈ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੜਕਾਉ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਅਧਾਰਤ ਅੱਤ ਦੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਨਾਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮਾਰਚ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫਤੇ ਵਿਚ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ 30,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇਮੁੱਠਤਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਨੂੰ ''ਸਟੈਂਡ ਅਪ ਟੂ ਰਾਸਿਜਮ'' (ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਜਾਓ) ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਸੀ।
ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀ ਜਿਹੜਾ ਵੁਲਵਰਹੈਂਮਪਟਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ''ਟਰੰਪ ਵਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਥੇਰੇਸਾ ਮੇ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਕੱਟੜ ਪੰਥੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਨਸਲਵਾਦ, ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਹਰ ਰੰਗ ਦੇ ਪਿਛਾਖੜੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।'' ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਹਾਲਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਟਰੰਪ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ-''ਅਸੀਂ ਟਰੰਪ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਮੁਕਤ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ ਕਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਝੋਕਣ ਦੇਣਗੇ, ਬਲਕਿ ਇਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।''
ਇਸ ਲੰਦਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਕਈ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਆਗੂ ਜੇਰੇਮੀ ਕੋਰਬੀਨ ਨੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ''ਨਸਲਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫਰਤ ਭਰੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਟੋਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਾਕਮ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੂੰ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਚਿਪ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਕਮੁੱਠ ਰਹਾਂਗੇ, ਵੰਡਣ ਦੇ ਸਭ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦਿਆਂਗੇ।''
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਹੀ ਗਲਾਸਗੋ ਅਤੇ ਕਾਰਡਿਫ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 3000 ਅਤੇ 1000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ 10,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ''ਨਿਆਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਮਾਰਚ'' ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਅਰਬ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦਾ ਇਕ ਮੁੱਦਾ ਪੁਲਸ ਹਿੰਸਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਉਭਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁਲਸ ਵਲੋਂ ਥਿਓ ਨਾਂਅ ਦੇ ਕਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਇਹ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਪੂਰੀ ਭਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਅੰਧ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੇਰੀਨ ਲੀ ਪੈਨ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਜੰਡਾ ਹੀ ਨਸਲਵਾਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਦਾ ਦਮਨਕਾਰੀ ਯੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੀ ਪੈਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਅਜੋਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜੋੜਾਂ-ਤੋੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਬਲਕਿ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ, ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਕਮੁੱਠਤਾ ਤੇ ਇਕਜੁਟਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਗਰੀਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਏਥੰਸ ਵਿਚ ਹੋਏ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ 15,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਏਥੰਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦੀ ਇਕ ਮੰਗ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਗੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਗਰੀਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਲਾਈਆਂ ਰੋਕਾਂ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗਰੀਸ ਵਿਚ ਹੀ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਗਰੀਸ ਦੇ 15 ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਲੋਨੀਕਾ ਵਿਚ 1500 ਲੋਕਾਂ, ਮਈਤੀਲੀਨੀ ਵਿਚ 2000 ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਸ ਵਿਚ 400 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਆਨਾ ਵਿਚ 4000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਫ ਬੰਨ੍ਹਣ ਉਤੇ ਲੱਗੀ  ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਕ ਤੇ ਸੀਰੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਪਨਾਹਗੀਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਜਬਰੀ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਨਾਹ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਫਗਾਨ ਪਨਾਹਗੀਰ ਮੁਸਤਫਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ''ਇਸ ਮਾਰਚ ਦੀ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹੈ ਇਕਜੁਟਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੈ।''
ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਭਗ 1500 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਸੱਜ ਪਿਛਾਖੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਲੀਆ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਟੋਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕ ਰੁੱਟ ਦੀ ਪਾਰਟੀ 38 ਸੀਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਤਾਂ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਘੱਟ ਜਿੱਤ ਸਕੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਤੇ ਮੁਸਲਮ ਵਿਰੋਧੀ ਗੀਰਟ ਵਿਲਡਰਜ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੀਜੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੇ 20 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਇਕਜੁਟਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ''ਇਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।''
ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਰਸਾ ਵਿਚ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਵਾਲੀਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ''ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਇਕ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। ਨਸਲਵਾਦੀ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।''
ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿਚ 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 'ਯੂਨਿਟੀ ਅਗੇਂਸਟ ਫਾਸਿਜਮ ਐਂਡ ਰਾਸਿਜਮ'-ਯੂ.ਸੀ.ਐਫ.ਆਰ. (ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਜੁਟਤਾ) ਵਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਫੋਰਮ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫਰਤ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਫੋਰਮ ਵਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਮੋਲਿੰਸ, ਡੇਰੀ ਉਲੋਟ ਅਤੇ ਪਿਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਹੀ 100-150 ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਕੱਠ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਯੂ.ਸੀ.ਐਫ.ਆਰ. ਕਾਰਕੁੰਨ ਮਸਜਿੱਦਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਨਸਲਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਨਰੇਸਾ ਵਿਚ ਇਕ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਕਰਕੇ ਆਏ ਪਨਾਹਗੀਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਨਡਰੇਲ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਕੌਂਸਲਰ ਹਨ, ਵਿਖੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਈ 2015 ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ, ਯੂ.ਸੀ.ਐਫ.ਆਰ. ਦੀ ਜਬਰਦਸਤ ਮੁਹਿੰਮ ਕਰਕੇ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਕ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਫ ਬਨ੍ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੋਪੇਨਹੈਗਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਰਹਸ ਅਤੇ ਉਡੇਂਸ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ।


ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼  
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਵਿਰੋਧ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਸੀ.ਐਫ.ਐਮ.ਈ.ਯੂ. ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨਵੇਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਕੋਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਬਿਲਡਿੰਗ ਐਂਡ ਕੰਨਸਟਰਕਸ਼ਨ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਏ.ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੁੱਚੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਏ.ਸੀ.ਟੀ.ਯੂ. ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਸਿਡਨੀ ਵਿਚ 3000 ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਰੈਲੀ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮੁਖ ਨਾਅਰਾ ਸੀ ''ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ! ਡਟ ਜਾਓ! ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰੋ! ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਕੋਡ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦਿਉ!''
ਸੀ.ਐਫ.ਐਮ.ਈ.ਯੂ. ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਡੇਵ ਨੂਨਾਨ ਨੇ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਏ.ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਿਆਂ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਕਿਰਤੀ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਰੈਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਲਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਦਾ ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਾਂਗੇ।''
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਕੋਡ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੋਡ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਕਰਨ, ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਯੂਨੀਅਨਾਂ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸਰਵਿਸ ਯੂਨੀਅਨ, ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸਜ ਯੂਨੀਅਨ, ਐਨ.ਐਸ.ਡਬਲਿਉ. ਨਰਸਿਜ ਐਂਡ ਮਿਡਵਾਈਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਟਾਉਨ ਹਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਰੈਲੀ ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ 2000 ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਸੀ.ਐਫ.ਐਮ.ਈ.ਯੂ. ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜੋਹਨ ਸੇਤਕਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਨਾ ਚਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਕੋਡ ਵਿਚ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸਿਡਨੀ ਵਿਚ ਉਸਾਰੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਦੋ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾ ਜਾਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵਾਂ ਏ.ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਉਸਾਰੀ ਸਨਅਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਅੜਿਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੈਲੀ ઠਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਤੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਉਸਾਰੀ ਕੋਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।


ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਮ ਹੜਤਾਲ  
ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ 15 ਮਾਰਚ  ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਾਈਕਲ ਟੇਮੇਰ ਦੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਧੀਨ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕਲ ਟੇਮੇਰ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਿਲਮਾ ਰੌਸੈਫ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੂੜ ਅਧਾਰਤ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਮਾਈਕਲ ਟੇਮੇਰ ਵਲੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੀ ਸੰਸਦ ਵਲੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ, ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਮਰ 65 ਸਾਲ ਕਰਨਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਔਸਤਨ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਉਮਰ 54 ਸਾਲ ਹੈ। ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ 15 ਤੋਂ ਵਧਾਕੇ 25 ਸਾਲ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਅਧਾਰਤ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਰਕਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੂਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਮਦਨ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਛੋਟਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਵਲੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰਕਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਦਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ।
15 ਮਾਰਚ ਦੀ ਇਸ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ, 'ਪੀਪਲ ਵਿਦਾਊਟ ਫੀਅਰ' ਮੋਰਚੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਮ.ਟੀ.ਐਸ.ਟੀ., ਬੇਘਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ 'ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ', ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਰਕਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਰੈਲੀਆਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਉ ਪਾਉਲੋ ਵਿਚ 2 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਰਿਓ ਵਿਚ ਇਕ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।


ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰੈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ  
ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ ਮਿਸਰ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ 6 ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਬਸਿਡੀ ਅਧਾਰਤ ਬ੍ਰੈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਾਣਾ ਬ੍ਰੈਡ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਹਰੇਕ ਬੇਕਰੀ 500 ਬ੍ਰੈਡਾਂ ਹੀ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਬੇਕਰੀ ਅਜਿਹੀਆਂ 1000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 4000 ਤੱਕ ਬ੍ਰੈਡ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਬ੍ਰੈਡ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ 5 ਬ੍ਰੈਡ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਸਮਾਰਟ ਕਾਰਡ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਮਾਰਟ ਕਾਰਡ ਬਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਰੋਟੀ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਿੱਖਾ ਰੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਲਗਜੰਡਰੀਆ, ਮਿਨਿਆ, ਦੇਸ਼ੋਕ ਆਦਿ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜਬਰਦਸਤ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਹਿਰਾ ਦੀ ਇੰਮਬਾਬਾ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਗੋਲੀ ਵੀ ਚਲਾਈ। ਅਲਗਜੰਡਰੀਆ ਦੇ ਅੱਤਾਰਿਨ ਤੇ ਮਨਸ਼ੀਆ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਟਰਾਮ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਧਰਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਅਬਦਲ-ਅਲ-ਸੀਸੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਡਿਕਟੇਟਰ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਸ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਬਸਿਡੀ ਅਧਾਰਤ ਬ੍ਰੈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿਰੁੱਧ ਜਬਰਦਸਤ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਬਸਿਡੀ ਅਧਾਰਤ ਬ੍ਰੈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਰੋਟੀ ਖੋਹਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦਾ ਕਦਮ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹਾਲੀਆ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਤੋਂ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਪਾਊਂਡ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ-ਹਿਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਿਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੈਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਂਧਣ ਦੀਆਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਬ੍ਰੈਡ ਉਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਖਾਤਰ ਉਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕ ਰੋਹ ਉਠਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੁਆਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2017)

ਕਹਾਣੀ
 
ਪੁਰਸਲਾਤ

- ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ
 
ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ ਨੌ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਧੱਕ ਕਰ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਖਾਲੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਈਡ ਟੇਬਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਆਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਹਿਮ ਤੇ ਸੰਸਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ। ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਤਣਿਆ ਮਾਹੌਲ। ਅਜੇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਮੰਦੀ ਹੋਣੀ ਵੀ ਸੂਚਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਤੋਂ ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਸਨ। ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਮਰ। ਉਖੜਿਆ ਸਾਹ। ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਓ। ਦਿਲ ਦੀ ਤਸ਼ਵੀਸ਼ਨਾਕ ਹਾਲਤ। ਕੰਧੀ ਉਘੇ ਰੁੱਖੜੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਲਈ ਐਵੇਂ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਬੁੱਲੇ ਦਾ ਹੀ ਬਹਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਕਿਤੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਏ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੇ ਡਿਗਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤੀਲੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। ''ਸ਼ਾਇਦ''। ਕੁੰਦਨ ਨੇ ਉਹਦੀ ਆਸ ਨੂੰ ਨਿਰਬਲ ਜਿਹਾ ਠੁੰਮਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਵਲ ਜਾਣ ਲਈ ਅਹੁਲਿਆ ਹੀ ਸੀ। ਬੈੱਡ ਨੰਬਰ 21 ਤੋਂ ਇਕ ਮੱਧਮ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ''ਮਿਸਟਰ ਸਿੰਘ''। ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਬਿਰਧ ਦੀ ਪੁਆਂਦੀ ਜਾ ਖਲੋਏ। ਬਿਰਧ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਤਕੀਏ ਨਾਲ ਢਾਸਣਾ ਲਾ ਕੇ ਲੱਤਾਂ ੰ ਪਸਾਰੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਨੱਕ ਦੀ ਘੋੜੀ ਤੇ ਐਨਕਾਂ ਥਾਂ-ਸਿਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸਨ। ਖੌਰੇ ਵਾਸ਼-ਰੂਮ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੈਰ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਘੁਮੇਟਣੀ ਖਾ ਕੇ ਧੜੰਮ ਦੇਣੀ ਭੁੰਜੇ ਡਿਗ ਪਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਝੱਟ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਰਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਚਰ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਟੈਸਿਵ ਕੇਅਰ ਵਿਚ ਹੋਣ। ''ਤੁਸੀਂ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰੋ।'' ਬੋਲਦਾ ਬੋਲਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਬਿਰਧ ਆਪ ਬੜਾ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਥੈਕ ਯੂ ਸਰ''।
ਤੇ ਉਹ ਦੋਨੋ ਛੁਹਲੇ ਕਦਮ ਭਜਦੇ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸਾਰ ਹੀ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਨੇ ਆਪੇ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਡਿਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਟੈਸਿਵ ਕੇਅਰ ਵਿਚ ਨੇ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।
''ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਸੱਦੀਏ?''
''ਹਾਂ, ਇਕ ਦਮ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਜੇ ਠੀਕ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਦਰੀ ਨੂੰ ਵੀ।'' ਨਰਸ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਸਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੇਟੀ ਕਮਲਜੀਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਹਰ ਘੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਅੰਗ ਸੰਗ ਸੀ । ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਖੁਦ ਨਰਸ ਸੀ। ਨਰਸ ਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤੀਮਾਰਦਾਰੀ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਲਾ । ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਬੜੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ। ਜਦ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਵਲ ਵਿੰਹਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਸੱਲੀ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਰਂਬ-ਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਖੜ੍ਹੇ-ਪੈਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰਾਤ ਜਾਗਿਆਂ ਦੀ ਰੜਕ। ਉਹਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਧੋਣ ਦੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੁਧ ਬੁਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ।
ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਉਹਦੇ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਸਥਿਰ ਸੀ। ਸਾਹ ਟਿਕਵਾਂ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ।
''ਸੁਰਿੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਘੰਟੇ ਕੁ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਆ ਜਾਇਓ। ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਘਰ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਆਵਾਂਗੀ। ਭਾਪਾ ਜੀ ਅੱਜ ਕਾਫੀ ਠੀਕ ਲਗਦੇ ਨੇ।''
''ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਤੁਰ ਪੈਨਾਂ ਮੈਂ ਕੁੰਦਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਨਾਂ। ਜ਼ਰਾ ਵਾਸ਼-ਰੂਮ ਗਿਆ।''
ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਸ ਮਿੰਟ ਦੇ ਵਕਫੇ ਲਈ ਹੀ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਆਹ ਭਾਣਾ ਵਾਪਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਮਲਦੀਪ ਨੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਕਾਹਲੀ ਪਿੰਡੇ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ। ਕੱਪੜੇ ਬਦਲੇ। ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਜ ਹਾਲ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਖਾਧਾ ਵੀ ਹੋਏ ਕਿ ਨਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜੇਹੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾ ਜਾਵਾਂ । ਗੋਭੀ ਚੀਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਚਾਕੂ ਹਾਲੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਖੜਕੀ।
''ਹੈਲੋ''
''ਹੈਲੋ, ਕਮਲਦੀਪ, ਜ਼ਰਾ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਹੁਣੇ ਆ ਜਾ।''
ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਵਿਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਬੂਹਾ ਵੀ ਸ਼ਇਦ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾ। ਉਹਦਾ ਪਰਸ ਵੀ ਘਰੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਚੌਰਾਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਜਗਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਕਈ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰਨ ਹੌਂਕੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸੁਧ-ਬੁਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਪਦੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮੱਲੇ ਹੋਏ ਆ ਜਾ...।''
ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਾਤੇ ਵਿਚ ਉਹਨੇ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ਕੀਤੀ। ਬੂਹਾ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ, ਲਿਫਟ ਦਾ ਬਟਨ ਨੱਪਿਆ। ਬੂਹਾ ਖੁਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾਇਆ। ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਨਰਸ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਘੂਰੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾਇਆ।
ਇਹ ਲਿਫਟ ਅੱਜ ਜੂੰ ਦੀ ਤੋਰੇ ਕਿਉਂ ਤੁਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਆਈ ਸੀ।
ਬੂਹਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਧਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਤੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਇਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਨਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਬੋਚ ਲਿਆ। ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪਰਚਾਉਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ ਸੀ,
''ਕਮਲ ਸੰਭਲ ਜ਼ਰਾ। ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਹੈ।''
''ਕੀ?''
ਕੀ ਉਹਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ ਸੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਬੀਤਿਆ ਸਾਰਾ ਹਫਤਾ ਹੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਤੇ ਬੜਾ ਸੰਭਲ ਸੰਭਲ ਕੇ ਤੁਰੀ ਸੀ। ਬੱਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜੇਹਾ ਹੀ ਅਵੇਸਲਾਪਣ। ਤੇ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜੇਹੇ ਵਕਫੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਭਸਨਾ-ਭੂਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਉਰ-ਭਉਰ ਹੋਈਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਭੰਬਰ ਤਾਰੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਨਰਸ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਚੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਮੋਢੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਮਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਢੇਰੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹਦਾ ਰੋਣ ਥੰਮ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ। ਕੋਈ ਤਿਫਲ ਤਸੱਲੀ ਉਹਦੇ ਬੇਰੋਕ ਹੰਝੂਆਂ ਹਟਕੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਾਰ ਸਕੀ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਢੇ ਲੱਗੀ ਕਮਲ ਦਾ ਸਿਰ ਪਲੋਸਦਾ ਰਿਹਾ। 'ਬੱਸ ਕਮਲ ਬੱਸ', ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਉਹ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। ਉਹਦਾ ਆਪਣਾ ਗਲਾ ਰੁੰਧ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਉਹਦੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਔੜ ਰਹੇ। ਸੰਘਣੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲਾਏ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆਂ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਰਤਾ ਮਾਸਾ ਢਿੱਲ ਪੈਣ ਮਗਰੋਂ ਕਮਲ ਜ਼ਰਾ ਸੰਭਾਲੀ।
''ਮੈਂ ਗਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਘਰ? ਅੱਗੇ ਏਨੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸਰਦਾ ਹੀ ਪਿਆ ਸੀ।'' ਅੰਤਿਮ ਘੜੀ ਵੇਲੇ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜਰੀ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੱਲ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ''ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਲਤ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਨੇ। ਤੇ ਅਖੀਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਹੁੰਘਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ।'' ਕਮਲ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਫੇਰ ਵੱਗ ਪਈ ਸੀ।
''ਨਾ ਕਮਲ, ਏਹ ਦੁੱਖ ਨਾ ਤੁੰ ਲਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਕੰਮ ਦੀ ਤੂੰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰੀਫ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੋਰਸ ਤੂੰ ਅੱਧ-ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਘੜੀ ਦਾ ਕਿਹਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਵਲੀਆਂ, ਅਉਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ। ਮੌਤ ਦੀ ਘੜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾਲੇ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਠਾਕ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਗਰੋਂ ਆਹ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਜਾਣਾ ਹੈ।'' ਕੁੰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਕਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਕੁੰਦਨ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਕੁਝ ਕੂਲੇ ਫੈਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸਨੇ ਉਚਾਰੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੇ ਕੁਝ ਉਸ ਡੂੰਘੇ ਤਲ 'ਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਥੋਂ ਆਏ ਬੋਲ ਬੇਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਮਲ ਦੀ ਕੁਝ ਢਾਰਸ ਬੱਝੀ ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਬਾਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
''ਉਦਾਂ ਭਾਪਾ ਜੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸੀਗੇ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਵਿਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਝੋਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰਸੋਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਪਲੋਸਦੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ-''ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ ਕਮਲ, ਸਰਵਣ ਪੁੱਤ। ਜਿੱਦਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਹਿੰਗੀ ਢੋਈ ਆ, ਸਰਵਣ ਨੇ ਵੀ ਕੀ ਢੋਈ ਹੋਣੀ ਆਂ।''
ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕਹਿੰਦੇ,
''ਓਦਾਂ ਰੱਬ ਹੁਣ ਚੱਕ ਹੀ ਲਏ ਤਾਂ ਚੰਗਾ। ਧੀ ਦਾ ਘਰ ਫੇਰ ਵੀ ਧੀ ਦਾ ਹੀ ਘਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।''
ਕਮਲ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਆਪ ਬੜੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਣਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ  ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ। ਉਹ ਔਰਤ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼?
''ਇਹ ਤਾਂ ਕਮਲ ਐਵੇਂ ਵਾਧੂ ਦੇ ਫਰਕ ਨੇ। ਕੀ ਫਰਕ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅੱਜ ਕੱਲ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ। ਔਲਾਦ ਔਲਾਦ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੀ  ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤ-ਬੱਸ ਨੇਕ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਤ ਕਿਹੜੇ ਕਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ....।''
''ਪਰ ਨਹੀਂ ਭਾਅ ਜੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੇ ਨਸੀਬ ਸਿੰਘ ਭਾਅ ਜੀ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਭਾਪਾ ਜੀ ਕੁੱਝ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਭਾਅ ਜੀ ਨੇ ਭਾਪਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।''
''ਛੱਡ ਪਰੇ ਨਸੀਬ ਭਾਅ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ। ਉਹ ਕੋਈ ਸਾਥੋਂ ਗੁੱਝੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਨੇ'', ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਆਪ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਗਿਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਵੇਲਾ ਗਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨੋਲਣ ਗੌਲਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਨੱਪੀ ਰੱਖਣੀ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝੀ।
''ਨਸੀਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਡੇਰਾ ਲਾ ਰੱਖਣਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ। ਆਪਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲ-ਵਿਗਾੜ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਲੈਣਾ।''
''ਲੈਣਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਰ ਓਦਾਂ''
''ਛੱਡੋ ਪਰੇ ਇਹ ਗੱਲ। ਭੋਗ ਪਾਓ। ਆਪਾਂ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਕੁਝ ਕਰੀਏ। ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਏ ਏਥੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ। ਆਪਾਂ ਪਤਾ ਕਰੀਏ।''
ਉਹ ਚਾਰੇ ਜਣੇ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਕਮਲ ਨੇ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਨਾਲ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਡੈਡ ਬਾਡੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਛੇੜੀ।
''ਡੈਡ ਬਾਡੀ, ਹੂਜ਼ ਡੈੱਡ ਬਾਡੀ? ਮਿਸਟਰ ਚੱਠਾ ਇਜ਼ ਵੈਰੀ ਮੱਚ ਅਲਾਇਵ? ਹੀ ਇਜ਼ ਇਨ ਦਾ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ। ਦਾ ਡੋਕਟਰਜ਼ ਆਰ ਟੇਕਿੰਗ ਕੇਅਰ ਆਫ ਹਿਮ।''
ਹੈਂ। ਤੇ ਚੇੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨੇ? ਤੇ ਫੇਰ ਓਸ ਨਰਸ ਨੇ 'ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਨਰਸਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਟੁਰ ਜਾਣ ਤੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਕਮਲ ਖੁਦ ਨਰਸ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨੂੰ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਕਮਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਟਪਲਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਕਿੰਨਾ ਫਰਕ ਹੈ ਇਸ ਟਪਲੇ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾ ਲੱਗਣ ਵਿਚ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਜਿੰਨਾ ਫਰਕ।
ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡਿੱਗਣ ਸਾਰ ਮਿਸਟਰ ਚੱਠਾ ਦੇ ਸਾਹ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਲਾਈਫ ਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਨੇ। ਅੱਛਾ। ਤੇ ਭਾਪਾ ਜੀ ਹਾਲੇ ਜੀਉਂਦੇ ਨੇ।
ਪੁਲ-ਇ-ਸਰਾਤ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਮੁੜ ਜੀਵਨ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਰਤ ਆਈ ਏ। ਕਮਲ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀ ਭਾਰ ਲਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਿਮ ਸੁਆਸਾਂ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ 'ਚੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਤਮ-ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਨਰਕ ਅਗਨੀ ਵਿਚ ਡਿਗਣੋਂ ਬਚ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਹੱਥ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਅਕਹਿ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਿਚ ਜੁੜ ਪਏ ਸਨ ਤੇ ਨੈਣ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਮੀਟੇ ਗਏ।
''ਇੱਦਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ।'' ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੇ ਸਾਹ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਚਹੁੰ ਮਿੰਟਾਂ ਅੰਦਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਔਕਸੀਜਨ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਮੁੜ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਅਜੱਜ਼ਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।''
''ਮਿਸਟਰ ਚੱਠਾ ਠੀਕ ਠਾਕ ਨੇ।''ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪਰਤੀ ਨਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਉਹ ਸੱਭ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਚਿੱਤਰ ਖਾਬ ਤੋਂ ਜਾਗੇ ਹੋਣ।
''ਤੁਸੀਂ ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਜਾ ਕੇ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੇਖ ਕੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ। ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਛੂਹਣਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।''
ਉਹ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਕਮਲਦੀਪ ਸਭ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਿਆ। ਭਾਪਾ ਜੀ ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹੋਣ। ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਆਈਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਕਰਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹ ਠੀਕ ਠਾਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛਾਤੀ ਦੇ ਉਠਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਉਭਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਧੜਕ ਰਹੀ ਜੀਵਨ ਰੋਂ ਦੇ ਸੂਚਕ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਲਪੀਆਂ ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
''ਇਹ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਆਮ ਵਾਂਗ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ'', ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉਹਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
''ਥੈਂਕ ਯੂ ਡਾਕਟਰ , ਰੀਅਲੀ ਥੈਂਕ ਯੂ ਵੈਰੀ ਮੱਚ।''
ਚਲੋ ਸ਼ਾਇਦ ਠੀਕ ਠਾਕ ਇਹ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ। ਉਹਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਖਰ ਸੱਭ ਨੇ ਇਹ ਭਰਿਆ ਮੇਲਾ ਛੱਡਕੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪੁਰਸਲਾਤ ਤੋਂ ਹੇਠ ਡਿਗਣੋ ਤਾਂ ਬਚਾਅ ਹੋਇਆ। ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਪੁਰਸਲਾਤ ਤੋਂ ਹੋਠ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਿਹ ਸੇਕ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਬੀਤੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੋਗ ਦਾ ਕਹਿਰ ਆਪਣੇ ਤਨ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਤੈਹਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਹੰਢਾ ਲਿਆ ਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਉਹਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ, ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਕਮਰੇ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਭਰਕੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਹੋਇਆ ਨਿਰਮਲ ਨੀਲਾ ਆਕਾਸ਼।
''ਚੰਗਾ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ਸੁਰਿੰਦਰ , ਬੱਚੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣੇ ਨੇ। ਮਗਰੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੋਊ।''
''ਮੈਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲੈਨਾਂ।''
''ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਓ। ਸਵੇਰੇ ਫੇਰਾ ਮਾਰ ਜਾਇਓ। ਮੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਧੋਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਆਇਓ।''
ਅਗਲੇ ਕੁਝ  ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਪਰਭਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ। ਕਮਲਦੀਪ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਨੂੰ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।
''ਕੁਛ ਨੀ ਹੋਇਆ। ਮੈ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੇਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ। ਬੜੀ ਨੀਂਦ ਆਈ।'' ਉਹਨਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਹੋਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆਇਆ।
''ਤੂੰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਕਮਲਦੀਪ, ਏਨੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਏਥੇ ਹੀ ਏਂ।''
''ਗਈ ਸਾਂ ਭਾਪਾ ਜੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੋ। ਹੁਣ ਆਪਾਂ ਕੱਠੇ ਹੀ ਚੱਲਾਂਗੇ ਘਰ।'' ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਉਂਝ ਤਾਂ ਠੀਕ ਠਾਕ ਸਨ ਪਰ ਲੰਮੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੜਾ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੁੱਤ-ਉਣੀਂਦੇ ਜੇਹੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬੁੜਬੜਾਉਂਦੇ। ''ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੇਜ ਦੇ ਕਮਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਸੀਮੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਸੰਧੂਰੀ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਲਾਉਣਾ।''
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਤਿਆ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ।
ਪਿਛਲੇਰੇ ਸਾਲ ਬੜੀ ਨਿਤਾਣੀ ਅਵਸਧਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਏਥੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘਰੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ। ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ।
ਇਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਿਹਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬੱਸ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਆਓ। ਮੈ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਪਰਦੇਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰੁਲਣ ਦੇਣੀ।
ਬੇਵੱਸ, ਕਮਲਦੀਪ ਵਾਪਸੀ ਟਿਕਟ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਲੈ ਵੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ। ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਦੂਰ ਪਿੰਡ। ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਰਲੱਭ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਕੱਲਕਾਂਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ, ਬੀਮਾਰੀ ਠੁਮਾਰੀ ਵੇਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਦੀ ਭੱਜ-ਨੱਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਜਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ। ਕੱਲੀ ਕਾਰੀ ਔਰਤ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ।
ਇਕ ਦਿਨ ਕਹਿੰਦੇ, ''ਕਮਲਦੀਪ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਪਰਾਂ। ਮਗਰੋਂ ਆਪੇ ਵੇਚਦੀ ਰਹੀਂ। ਪਿੱਛੇ ਨਿਆਣੇ ਅੱਡ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਨੇ। ਅਸਾਂ ਨੀਂ ਟੱਬਰ ਰੋਲਣਾ। ਚੱਲੀਏ ਵਾਪਸ ਕਨੇਡੇ।''
ਅਖੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੀ ਲੋੜੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ। ਕਮਲਦੀਪ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਘਰ ਲੈ ਆਈ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ੋਂ ਪਰਤਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀ ਵੀ ਵਾਹਵਾ ਪਰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਟੀ.ਵੀ.ਲਾ ਲੈਦੇ। ਬੱਚੇ ਸਕੂਲੋਂ ਆਉੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਕੀ ਪੂਰ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲਾਈ ਰੱਖਦੇ। ਪਿਛਵਾੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਹਿੰਦੇ, ''ਖੇਤੀ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਜੀਅ ਬੜਾ ਲਾਉਂਦੀ ਆ।''
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਈ ਨਸੀਬ ਸਿੰਘ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਪਾ ਜੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀਂ ਕੁਝ ਵੱਟਿਆ ਵੱਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਗੱਲ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਅੱਧ ਭਾਉਲੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਉਸੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜਾ ਹਿਰਖ ਸੀ ਪਰ ਬਾਭਰ ਕੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਘੁੱਟੇ ਵੱਟੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਉਚਾਟ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹੀ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਵੱਧਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਸਪਤਾਲੋਂ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਉਪਰੋਂ-ਉਪਰੋਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਫੀ ਬੁਝੇ-ਬੁਝੇ ਜੇਹੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।
''ਮੈਂ ਨੀ ਏਥੇ ਰਹਿਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਓ। ਭਾੜਾ ਮੈਂ ਆਪੇ ਦੇ ਦਊਂ ਉਥੋਂ ਜਾ ਕੇ।''
ਅਚਾਨਕ ਭਾਪਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਲਦੀਪ ਹੈਰਾਨ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ।
''ਭਾਪਾ ਜੀ ਪਿੰਡ ਵੀ ਆਪਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖ ਆਏ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਹੈ ਇੱਥੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ।''
ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁੰਮ-ਸੁੰਮ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ।
''ਕੋਈ ਭਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ 'ਤੇ। ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ?''
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਤਲਖ਼ੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਜੋ ਜੀ ਆਇਆ ਕਹੂੰ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਡਰੀ ਨੀ ਮਾਰੀ ਹੋਈ।
'ਕਹੋ' ਕਮਲਦੀਪ ਹਰ ਹਿਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਪੁਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ।
''ਇਹ ਨਸੀਬ ਸਿੰਘ ਬੜਾ ਕੁੱਤਾ ਆਦਮੀ ਆ।''
ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਬਿੰਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਦੇਹ 'ਚੋਂ ਕੱਚੀਆਂ ਤ੍ਰੇਲੀਆਂ ਛੁੱਟਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
''ਸਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਤੂੰ ਬੁੱਢੇ ਬਾਰੇ....
''ਓਹ ਮੈਂ ਕੋਈ ਮੁਲੰਗ ਆਂ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਠਾਠ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਬੇ ਜ਼ਾਇਦਾਦ। ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਦੰਨੀ ਸਰਦਾਰੀ। ਕੋਈ ਵੈਲ ਨਹੀਂ....
ਸਾਲਾ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ....
ਇਹ ਬੁਢੇਪਾ ਕਿਸ 'ਤੇ ਨੀਂ ਆਉਣਾ...
ਨਸੀਬ ਸਿੰਘ ਕੰਜਰ ਤੇ ਨੀ.....?''
ਸਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਣੀ ਦੇਹ ਇਕ ਦਮ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ।
ਕਮਲਦੀਪ ਨੇ ਇਕਦਮ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੱਦੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੀਤਾ।
ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ-ਪੈਂਦੀ ਇਕ ਦਮ ਰੁੱਕ ਗਈ।
ਕਮਲਦੀਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ੍ਹਾਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਅਡੋਲ ਅਬੋਲ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਅੋਪ੍ਰੇਟਸ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਮਿਲਣ ਸਾਰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
''ਲਾਈਫ ਸਪੋਰਟ...।''
''ਨੋ, ਡਾਕਟਰ, ਨੋ ਲਾਈਫ ਸਪੋਰਟ...''
ਇਕ ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਬਸ ਡੂਬ ਕੇ ਜਾਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਕਮਲਦੀਪ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ!
ਉਹਦਾ ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ, ਇਸ ਵਾਰ ਪੁਰਸਲਾਤ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਡੋਲ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਝੁਕੀ। ਦੋ ਅੱਥਰੂ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਰ ਕੇ ਚੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਅ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਫੇਦ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਈਆਂ ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਪਲਮੀ ਸਫੇਦ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। 




ਕਵਿਤਾ
ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ
                - ਸ਼ਿਵਨਾਥ
 

ਨਾ ਅੱਜ ਉਹ ਰਹਿਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਤੇ ਨਾ ਹੱਥ ਅੱਡਦੈ, ਅੱਗੇ
ਉਹ ਬੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਨੂੰ
ਵਿਚਰਦਾ ਲੱਗੇ।
    ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਹੈ ਬਿਖੜਾ-ਪੰਧ
    ਜਾਂ ਫਿਰ ਘੁੱਪ-ਹਨੇਰਾ ਹੈ,
    ਮਗਰ ਉਸ ਕੋਲ ਸਾਹਸ ਹੈ
    ਬੜਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੇਰਾ ਹੈ।
ਉਹ ਹਰ ਔਕੜ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰਕੇ
ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਲੰਘੇਗਾ
ਤੇ ਅਪਣੇ ਦਿਲ-ਜਿਗਰ ਤੋਂ ਹਰ
ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਮੰਗੇਗਾ।
    ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ
    ਦੌਰ ਚੋਂ ਖੱਟੇ ਕਮਾਏਗਾ
    ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਬੈਠੇ ਇਸ ਸਮੇਂ
    ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾਏਗਾ।
ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸ ਅੰਦਰ ਹੈ,
ਉਸਦੀ ਸੋਚਣੀ ਉਤੇ ,
ਰਹੇਗਾ ਜਾਗਦਾ ਉਹ ਹਰ ਘੜੀ,
ਹਰ ਵਕਤ, ਹਰ ਰੁੱਤੇ।


ਕਵਿਤਾ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਸਹਿਤ
 

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਬੋਧੀ ਜੈਨੀ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਕੋਈ ਮਜ਼ਹਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਦਾ ਕੋਈ ਮਜ਼ਹਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਮੁਤਾਬਕ
ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਂਅ ਹਨ
ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਹੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਇਕ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ
ਜੋ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹੋ
ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸਤਕਾਂ ਨਾਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵੱਸਦਾ
ਹਜੂਮਾਂ ਤੋਂ ਸਾੜ ਫੂਕ, ਮਾਰਧਾੜ, ਦੰਗੇ, ਕਤਲੋ-ਗਾਰਤ ਕਰਾਉਂਦਾ
ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਹੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸਰਗੁਣ ਸਰੂਪ
ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ
ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਰਪਰਸਤ ਸਾਰਥੀ ਬਣਦਾ
ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ
ਨਾਂਅ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਖਵਾਉਂਦਾ
ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਕਲੰਕ ਹੁੰਦਾ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤਾਂ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦਾ ਕੀੜਾ ਹੁੰਦਾ
ਜੋ ਸਕੇ ਪਿਉ ਦਾ ਵੀ ਸਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਪਿਆਸਾ ਹੁੰਦਾ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਇਲਮ ਅਦਬ ਹੁਨਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੁੰਦਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸਕਾਨ ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੁੰਦੀ
ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਹਬੀ ਦਿਸਦਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
ਪਾ ਸਕਦਾ ਭੁਲੇਖਾ
ਸੰਤ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਈਂ ਸੁਆਮੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਣ ਦਾ
ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ
ਚਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਜਾਣੀਏ ਪਛਾਣੀਏ ਤੇ ਮਾਰੀਏ
ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਭੂਤਰੇ ਫਿਰਦੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਕਹਿ ਵੰਗਾਰੀਏ
-ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ



ਗ਼ਜ਼ਲ
 - ਜਸਪਾਲ ਘਈ
 

ਘੁੱਗੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ, ਤੇ  ਨੀਅਤ  ਉਕਾਬ  ਰੱਖ ।
ਸਿਆਸਤ ਇਹੋ ਹੈ ਸੱਚ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਨਕਾਬ ਰੱਖ ।
    ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੇ ਦੇ ਬੈਸਾਖੀਆਂ
    ਭੁੱਖੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੋਟੀ ਨਈਂ, ਰੋਟੀ  ਦਾ  ਖ਼ਾਬ  ਰੱਖ ।
ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਟੁਰਨ ਦੇ
ਖੰਜਰ ਹੈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ, ਤਾਂ ਖੱਬੇ  ਗੁਲਾਬ  ਰੱਖ ।
    ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਮਨ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਭਲਾ ਹੈ ਕੌਣ
    ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਚੋਣ ਦੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਤਿਜ਼ਾਬ ਰੱਖ।
ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਨਾ ਬਣ , ਮਗਰ ਵਿਦਵਾਨ ਦਿਸ ਜ਼ਰੂਰ
ਦਾੜ੍ਹੀ  ਵਧਾ,  ਤੇ  ਹੱਥ  'ਚ  ਮੋਟੀ  ਕਿਤਾਬ  ਰੱਖ।

Wednesday, 5 April 2017

ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2017)

ਤਿੰਨ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 
ਤਿੰਨ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ) ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਰਵਸਾਥੀ ਲਹਿੰਬਰ ਸਿੰਘ ਬੀਕਾ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਡਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਹਰਦੇਵ ਅਰਸ਼ੀ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਬੰਤ ਬਰਾੜ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਵਿਜੈ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 70 ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਸਮੂਹ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਕੱਟੜਪੁਣੇ, ਅੰਧ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬੱਝਵੇਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਘੋਲਾਂ ਦੇ ਪਿੜ 'ਚ ਉਤਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। 
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰਤ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਗਰੀਬ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਵਰਗ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਛੋਟਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਛੋਟਾ ਵਿਉਪਾਰੀ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਕੁਝ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣੇ ਲਾਰੇ ਲਾ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ ਦਾ ਫਿਰਕੂ ਏਜੰਡਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੜਕਾਹਟਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 
ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਤਾ 'ਚ ਆਈ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਇਹੋ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬੱਝਵੇਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਘੋਲਾਂ ਦਾ ਪਿੜ ਮੱਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕੰਮ ਖੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬਲਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮੱਲਪੁਰ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਡਲਾ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਰੋੜੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮੱਟੂ, ਬੀਬੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਮੱਟੂ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜਗਤਪੁਰ, ਪ੍ਰਿੰ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਸੁਤੰਤਰ ਕੁਮਾਰ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਮੇਨਕਾ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਚੱਕ ਗੁਰੂ, ਮੁਕੰਦ ਲਾਲ, ਨਰੰਜਨ ਦਾਸ ਮੇਹਲੀ, ਸਤਨਾਮ ਚਾਹਲ, ਬੀਬੀ ਸ਼ੀਲਾ ਸੰਘਾ, ਜਸਪਾਲ ਕੁਲਾਮ, ਬਿਮਲ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਭੱਟੀ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਦਿਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੋਮ ਲਾਲ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਬੰਗਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਝਿੰਗੜ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਚਣਕੋਈ  ਆਦਿ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ.ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਲਲਕਾਰ ਦਿਵਸ  
ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ : ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ) ਵੱਲੋਂ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਵਿਖੇ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 'ਲਲਕਾਰ ਦਿਵਸ' ਦੇ ਸੱਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੱਤਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਕੇ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਰਾਜਕੇ, ਅਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਸਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ  ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੇ ਮੇਨ ਚੌਕ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ।
 
ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ : ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ  (ਆਰ ਐਮ ਪੀ ਆਈ) ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ-ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ  ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਲਲਕਾਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਬਠਿੰਡਾ-ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲਾ ਇਕਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਦੂਲਗੜ 'ਚ ਇਕ ਪਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ।ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕੌਮੀ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਕੁੱਲੀ-ਗੁੱਲੀ-ਜੁੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਯਕੀਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਕਾਮਰੇਡ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 70 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ । ਸਾਡੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਅਸਾਂਵੇਪਣ ਨੂੰ ਮੇਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਧਾਇਆ ਹੀ ਹੈ । ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਿਹਤ, ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ । ਜਿਸ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਸੇ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਸਾਥੀ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ 'ਚ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੰਘ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਏਜੰਡਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪਖ ਅਦਾਰਿਆਂ 'ਚ ਵਿਚਾਰ ਪਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਰਗੇ ਭਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਸੌੜੇ ਸਿਆਸੀ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਫਿਰਕੂ-ਧਰੁੱਵੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਥੀ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਇਕ ਖਤਰਨਾਕ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਮੱਲਣਾ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੀ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਬਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਤਕਰੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਰ ਐਮ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸਾਥੀ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਮਨਜੀਤ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਫਫੜੇ, ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਆਰ ਐਮ ਪੀ ਆਈ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਤਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨੇ ਨਿਭਾਏ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਜਗਸੀਰ ਜੀਦਾ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖਿਆ।

ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ 
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਨਸਲਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਤੀ ਖਿਲਾਫ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਕਾਈਆਂ 'ਚ ਮੀਟਿੰਗਾਂ, ਮਸ਼ਾਲ ਮਾਰਚ, ਨਾਟਕ ਮੇਲੇ ਆਦਿ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਦਾ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੂਬਾ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁੱਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਬਿਕ :
ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਿਲਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ 'ਚ ਸਾਥੀ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਅਤੇ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ 'ਚ ਰਛਪਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
 
ਪਿੰਡ ਖਾਨਫੱਤਾ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਮੌਕੇ ਕੀਤੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿਰਗਟ ਮਸੀਹ (ਬੱਬਾ) ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੀਤੀ ਚੋਣ 'ਚ ਸਟੀਫਨ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੁਖ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ, ਪਲਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਕੈਸ਼ੀਅਰ, ਗਰੀਫਿਨ ਨੂੰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਤੀਸ਼ ਨੂੰ ਜੁਆਇੰਟ ਸਕੱਤਰ, ਵਿਰਗਟ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
 
ਪਿੰਡ ਕਟਾਰੂਚੱਕ 'ਚ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਬਾਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਾਥੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਰਵੀ ਕੁਮਾਰ ਕਟਾਰੂਚੱਕ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਗੂ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੀਤੀ ਚੋਣ 'ਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਮੋਹਿਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
 
ਪਿੰਡ ਜੋਧਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੇ ਰਤਨਗੜ੍ਹ ਬਜਾਰ ਵਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ 'ਚ ਪ੍ਰੋ. ਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਜੋਧਾ ਅਤੇ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਗੁਜ਼ਰਵਾਲ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਕੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ।
 
ਪੱਟੀ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤਹਿਸੀਲਾਂ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂਆਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ, ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਵਾਨਕੇ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂਨੰਗਲ, ਸੁਲੱਖਣ ਤੁੜ, ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
 
ਫਿਲੌਰ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਅਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ, ਪੀਐਸਐਫ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਅਜੇ ਫਿਲੌਰ, ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਮਨਜਿੰਦਰ ਢੇਸੀ, ਮੱਖਣ ਸੰਗਰਾਮੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
 
ਕਾਹਨਾ ਢੇਸੀਆਂ (ਜਲੰਧਰ) ਇਕਾਈ ਵਲੋਂ ਪਿੰਡ 'ਚ ਮਸ਼ਾਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ 'ਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਿਆ।
 
ਅਜਨਾਲਾ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰੀ ਜਨਰਲ ਬਾਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂ ਨੰਗਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਦੇਹਰ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Saturday, 18 March 2017

ਸੰਪਾਦਕੀ : 5 ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ

ਪੰਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਿਆ ਜੁਲਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵੀ। ਏਥੇ, ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉਭਰਵੇਂ ਪੱਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰਾਰੀ ਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀਜਨਕ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। 117 ਦੇ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਨੂੰ ਸਿਰਫ 15 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਭਾਜਪਾ 3 ਸੀਟਾਂ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਰਕੂ ਗਠਜੋੜ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫਤਵੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਮਾਫੀਆ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਜਨਤਕ ਫੰਡ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹੀਂ ਹੱਥੀਂ ਰੱਜ ਕੇ ਲੁੱਟਿਆ ਤੇ ਕੁੱਟਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਆਪਕ ਰੋਹ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੁੰਡਲੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ, ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ, ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ, ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵੱਧਦੀਆਂ ਹੀ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਦਲ ਕੋੜਮੇਂ ਵਲੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਸ ਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਨੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਡੂੰਘੀ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਲੋਕ ਰੋਹ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਨਫਰਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚ, ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਏਥੇ 38.5% ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ 77 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਬਹੁਸੰਮਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬਨਣਾ ਤੈਅ ਹੈ। ਉਂਝ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਏਸੇ ''ਮਹਾਰਾਜੇ'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਚੋਖਾ ਸੰਤਾਪ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਨਾਲੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਠੋਸ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।  ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਝੜੀ ਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬਜ਼ ਬਾਗ ਦਿਖਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਚੁਣਾਵੀ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਚਲਾਉਣ ਤੇ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਗੁਰ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਤਾਂ ਕਾਰਆਮਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ ਕਰਨ, ਬੇਘਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਣ, ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਜਾਂ 2500 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦੇਣ, ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ 4-ਜੀ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਦੇਣ, ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਾਂ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿੱਤੀ ਵਸੀਲੇ ਵੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ-ਮੁੱਖੀ, ਈਮਾਨਦਾਰ ਰਾਜਸੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਹਨਾਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰ-ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਅਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਵਪਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰ ਤਾਂ ਖਰਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਨਜਾਇਜ਼ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਤਸਕਰਾਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਕੋਹੜ ਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ''ਬਾਦਲਾਂ'' ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਜੋਟੀਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਫੀਆ ਲੁੱਟ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗਠਜੋੜ ਵਲੋਂ 'ਹਲਕਾ ਇੰਚਾਰਜ' ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੀ ਘਿਨਾਉਣੇ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਰੰਗ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇਕਰ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਰਚਾ ਇਸ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਪ੍ਰਪੱਕ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਵਾਲੀ 'ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ' ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ 23.7% ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ 20 ਸੀਟਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲੰਦ ਬਾਂਗ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਉਬਾਲ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਲਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਰਥਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਪਰੋਕਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਧੰਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਬੇਬਹਾ ਖਰਚਾ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਉਪਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇਣ ਸਮੇਂ 'ਬੋਲੀਆਂ' ਲਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਘੋਰ ਸਿਆਸੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੀਵਾਲੀਆ ਸਮਝਦਾਰੀਆਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗ ਜਾਹਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ, ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 'ਆਪ' ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਪਾਣੀਓਂ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਪੱਖ ਹੈ : ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ - ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ.; ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ) ਵਲੋਂ ਮਿਲਕੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸੀ-ਆਰਥਕ ਬਦਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਖੱਬਾ ਬਦਲ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਦੋ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ-ਭੋਆ ਤੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ ਨੇ 13,353 ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 10,581 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ , ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ.ਐਲ.) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਗੰਭੀਰ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਇਕਜੁਟ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਭੱਖਦੀਆਂ ਫੌਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕਾਡਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਲਚਰ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਮਿਆਰਾਂ ਪੱਖੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਥਿੜਕਣਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਉਂਗਲੀ ਧਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬੱਝਵੇਂ ਤੇ ਠੋਸ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਅਜੇਹੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਜੋਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਿੜ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਭਰਵਾਂ ਤੇ ਅਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪੱਖ ਹੈ : ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਂਤ, 'ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਫਿਰਕੂ ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ। ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲ 403 ਸੀਟਾਂ ਚੋਂ ਇਕੱਲੀ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਹੀ 312 ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੁਲ 325 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਏਥੇ ਉਸਨੂੰ 39.7% ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵੀ 70 ਦੇ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ 57 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਯੂ.ਪੀ. ਵਿਚ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਪਾਲਣ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਆਪਾਧਾਪੀ, ਵਿਆਪਕ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹੂਬਲੀਆਂ ਦੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਸਤਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਰਾਜਸੀ ਬਦਲ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਭਾਜਪਾ ਵਰਗੀ ਫਿਰਕੂ ਤੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੀ ਭੁਗਤ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰੀਪੇਖ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ 7 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰਕੂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੀਜ ਖਿਲਾਰਨ ਲਈ ਅੰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਤੇ ਦੰਭੀ-ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਹੋਏ ਖਤਰਨਾਕ ਫਿਰਕੂ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਇਸ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਰੰਗ ਚਾੜਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਖੁਲਕੇ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਕੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਏਥੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਦਲਬਦਲੀਆਂ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਗੰਦੀ ਸਿਆਸੀ ਖੇਡ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਡੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਹਥਕੰਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਜਪਾ ਇਹ ਜਿੱਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਖਤਰੇ ਉਭਰੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਸਮੂਹ ਖੱਬੀਆਂ, ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਇਕ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਜਮਹੂਰੀ ਆਰਥਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਦਲ ਉਭਾਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੋਆ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਮੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਂਝ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਐਪਰ ਜਾਪਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਖਰੀਦੋ ਫਰੋਖਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਥਠੋਕਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਏਥੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਨਿਵਾਣਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੇਆਮ ਘਾਣ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ''ਸਭ ਕਾ ਸਾਥ-ਸਭ ਕਾ ਵਿਕਾਸ'' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟੇਗੀ।
- ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ
 
(12.3.2017)

ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ

ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ 
ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ 'ਜਲੌਅ' ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਧਰਮ ਅਧਾਰਤ 'ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਬਾਰੇ 'ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ' ਸੌ ਪਰਦੇ ਪਾ ਕੇ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀਆ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੇ ਅਤੀ ਗੁਪਤ ਸਰਕਾਰੀ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਸੰਘ-ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਗਵਰਨਰ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਜੱਜ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸੰਸਥਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਵ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸੰਘ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਬੜੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਿਰਕੂ ਅਧਾਰ ਉਪਰ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਗੂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਅਧਾਰ ਉਪਰ ਉਕਸਾ ਕੇ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫਾਸ਼ੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਹਿੱਤ 'ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੌਮਵਾਦ' ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ  ਭਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਹੱਥੋਂ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਰਦਾਨਣ, ''ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ'' ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਉਪਰ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਜੰਗੀ ਮਹੌਲ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਜੰਟ ਦੱਸ ਕੇ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਤੇ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿਚ ਧੱਸਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਇਹ 'ਭਗਵਾਂ ਬਰਗੇਡ' ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਆਖ ਕੇ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ  ਇਸਦੇ ਆਗੂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਦੇ ਦਫਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ?
ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਫਿਰਕੂ, ਸਾਮਰਾਜ ਪੱਖੀ ਤੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਲਹਿਰ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤੇ ਲੋਕਰਾਜੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। 1925 ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਅਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਉਠੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਝਦਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੰਘੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਮਰਾਜ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਰੋਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਸੰਘੀ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂਮ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂ ਸਭਾ ਦਾ ਉਹ ਆਗੂ-ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕਦੀ ਸੌਖਿਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਫੈਲਾਉਣ, ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਵਫਾਦਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵਾਲੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਅੱਤ ਦੀ ਫਿਰਕੂ ਘਿਰਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੀ ਸੇਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਕਲ ਭਾਵੇਂ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ 'ਦੇਸ਼ ਭਗਤ' ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਹਿਣੋ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀਆਂ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਇਕ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ 'ਸੰਘ' ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦਕ ਚੋਣਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜਮਹੂਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਇਸਦੇ ਉਚ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਇਕ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ (ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ) ਸ਼ਾਸਕ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ 'ਮਨੋਨੀਤ' ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਫੈਡਰਲ, ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿੱਦ ਨੂੰ ਇਕ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਹੁਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਲਾਲ ਕਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ, ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਤੇ ਓਮਾ ਭਾਰਤੀ ਵਰਗੇ ਉਚ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਮਸਜਿੱਦ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਸੀ।
ਸੰਘ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਹਨੇਰਵਿਰਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਅਣਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹਕੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦੱਸ ਕੇ ਕਥਿਤ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰੇਸ਼ਟ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਮਾਨਵੀ ਹੈ, ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਉਪਰ ਅਧਾਰਤ ਜਾਤੀਪਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਵੀ ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਥਿਤ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਸਵਰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਧਨੀ ਵਰਗਾਂ ਵਲੋਂ 'ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ' ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੱਥ ਜ਼ਰੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ ਜਾਂ ਇਸ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ੁਰਮ ਉਪਰ ਪਰਦਾਪੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਘਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੂਸਰੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਮ ਅਧਾਰਤ 'ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ' ਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਬਲੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵੱਸੋਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ 'ਜਨੂੰਨੀ' ਉਸ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਲਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੂੰ 'ਗੁਲਾਮੀ' ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਨੂੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਨੂੰਨੀ ਹਾਕਮ ਵੀ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਰਤੀਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਓਨੇ ਹੀ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਉਹ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ।
ਅਜੋਕੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਅਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਮਹੌਲ ਵੀ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦਾ ਜਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਝੱਟ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ 'ਦੁਸ਼ਮਣ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੰਘੀ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਰ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਿਵੇਂ ਬਜਰੰਗ ਦਲ, ਰਾਮ ਸੈਨਾ ਇਤਿਆਦੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮੀ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰੀ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹਰ ਕੱਟੜ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੁੱਢੋਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਕ ਸੰਸਥਾ-'ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ' ਵਲੋਂ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਇਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਉਪਰ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ ਤੇ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਬੇਟੀ ਗੁਰਮੇਹਰ ਕੌਰ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਭਰਪੂਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਇਸ ਹੱਕੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੁਰਮੇਹਰ ਕੌਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਟੀਆ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇਕ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁਰਮੇਹਰ ਕੌਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹੀ ਆਖ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਸੰਘ ਦੀ ਫਿਰਕੂ ਤੇ ਔਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ।
ਮੁੱਦਾ ਸਿਰਫ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਇਕ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਬੋਲੀਆਂ, ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਜੇ ਹੋਏ ਗੁਲਦਸਤੇ ਨੂੰ ਖਰੂਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮੁਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਮਕ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆਉਣ। ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਮਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫਿਰਕੂ, ਪਿਛਾਖੜੀ ਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਮਲਾਂ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪੱਠੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥੀ ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮ ਵਿਚਲੇ ਫਿਰਕੂ ਤੇ ਜਨੂੰਨੀ ਤੱਤ ਵਧੇਰੇ ਖੂੰਖਾਰ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥਠੋਕਾ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ।