ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਿੜ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2016)

ਰਵੀ ਕੰਵਰ 

ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ 
ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਤੋਂ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਲਈ ਲੜ ਰਹੀ  ਆਗੂ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ। 70 ਸਾਲਾ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ (ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ.) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।  ਪ੍ਰੰਤੂ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਿਚਰੇ, ਬਲਕਿ ਸਿਰਫ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸ਼ਖਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਨ ਥੂ ਵਿਨ ਇਕ ਉਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। 1990 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੂ ਸੂ ਲਵਿਨ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤਕੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਤੇ ਇਸਦੇ ਇਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਗੂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੋਟਾਂ ਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਬਲਕਿ ਇਹ ਇਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੋ ਸਦਨ ਹਨ। ਇਕ ਸਦਨ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੇਜੈਨਟੇਟਿਵਸ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਦਨ ਹੈ, ਹਾਊਸ ਆਫ ਨੈਸ਼ਨਲਟੀਜ਼, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਸਦਨਾਂ ਦੇ 25% ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਇਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜੈਨਟੇਟਿਵਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਾਊਸ ਆਫ ਨੈਸ਼ਨਲਟੀਜ਼ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾਂ, ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰਜੈਨਟੇਟਿਵਸ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਨੈਸ਼ਨਲਟੀਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਪਤ ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਠਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੇ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜੈਨਟੇਟਿਵਜ ਦੀਆਂ 440 ਸੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ 330 'ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂਕਿ 110 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 330 ਸੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ 225 ਸੀਟਾਂ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਜ ਵਲੋਂ 110 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕੱਲੀ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੂੰ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿਚ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਸੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਊਸ ਆਫ ਨੈਸ਼ਨਲਟੀਜ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 224 ਸੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ 56 ਸੀਟਾਂ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। 168 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਐਨ. ਐਲ.ਡੀ. ਨੇ 135 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਸਦਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਸੀ।
15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਪਰਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰਜੈਨਟੇਟਿਵਜ ਨੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਕ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੇਨਰੀ ਵਾਨ ਹਤੀ ਯੂ ਸਨ। ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜਦ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਮਇੰਟ ਸਵੇ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੇ 652 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਵੋਟ ਪਾਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ 360 ਵੋਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੇ ਫੌਜ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਇੰਟ ਸਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 213 ਵੋਟ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ  ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੋਣਗੇ। ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੇ ਆਗੂ ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਨੂੰ 79 ਵੋਟ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੋਣਗੇ। ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ।
ਇਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਲਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 25-ਐਫ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨੇੜਲਾ ਖੂਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ (ਪਤੀ/ਪਤਨੀ/ਪੁੱਤਰ/ਪੁੱਤਰੀ) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਸੂ ਕੀ ਦਾ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸੂ ਕੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਹਿੱਤ ਹੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ 2008 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਕਈ ਹਫਤੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੂ ਕੀ ਇਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ  ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਬੱਧ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਧੀਨ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੀਆਂ 25%-25%  ਸੀਟਾਂ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਤਰ ਪੂਰਬੀ ਸੀਮਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਮਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੇਸ਼ 1947 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਆਂਗ ਸਾਂਗ ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ. ਆਂਗ ਸਾਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਮਾ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ। 1947 ਵਿਚ ਹੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿਚ ਇਕ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਫੌਜ ਨੇ ਸਾਂਭ ਲਈ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 1988 ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਖਤ ਦਮਨਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਫੌਜ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸੂ ਕੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਰੀ ਸੀ। 1989 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1990 ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੇ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 492 ਸੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ 392 ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਫੌਜ ਨੇ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ  ਸੂ ਕੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ  ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ। 2010 ਵਿਚ ਮੁੜ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਫੌਜ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਰਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਸੋਲੀਡੈਰਟੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ.ਐਸ.ਡੀ.ਪੀ.) ਨੇ ਇਕ ਪਾਸੜ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੌਜ ਦੀ ਹੱਥਠੋਕਾ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਜਿਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥੀਨ ਸੀਨ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ 2011 ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਹਿੱਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2015 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਕੀਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਫੌਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ 21 ਮਾਰਚ ਤੱਕ 25000 ਰੋਹਿੰਗੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਿਫਯੂਜੀ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀ ਅਰਾਕਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਤੁਨ ਵਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ''ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਉਸਨੂੰ ਹਕੀਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਗੂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਨ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।'' ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਜਾਰਤ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟਾਕੇ 36 ਤੋਂ 21 ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਬਚਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲ ਰਹੀ ਨਸਲੀ ਘਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਧਾਰਤ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਨਸਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਜਾਰਤ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਤਿਨ ਕੀਆਵ ਨੇ ਨਵੀਂ ਵਜਾਰਤ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ 18 ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਨੂੰ ਐਨ.ਐਲ.ਡੀ. ਦੀ ਆਗੂ ਸੂ ਕੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਅਤੇ 3 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਇਸ ਵਜਾਰਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਆਂਗ ਸਾਂਗ ਸੂ ਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵਜੀਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲੇਗੀ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਯਕੀਨਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 5 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ-ਉਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗੀ।

ਬਰੱਸਲਜ਼ 'ਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ 
ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਰੱਸਲਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਇਕ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ 'ਚ 31 ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 300 ਦੇ ਲਗਭਗ ਗੰਭੀਰ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ (ਆਈ.ਐਸ.) ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ  ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਤੇ ਬਦਨਾਮ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਰਗੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਵਹਿਸ਼ੀ ਚਿਹਰਾ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਬੇਨਿਕਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ ਇਹ ਪੱਖ ਵੀ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਥਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛਾਖੜੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।
ਬਰੱਸਲਜ਼ 'ਤੇ ਹੋਏ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਖਤ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਐਪਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਖਿਲਾਫ ਬੱਝਵੀਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਮਿਟਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੀਰੀਆ ਵਿਚ ਜਦ ਰੂਸ ਨੇ ਆਈਐਸ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਪਿੱਟ ਉਠਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੂਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ (ਅਮਰੀਕਾ) ਆਈਐਸ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੀਰੀਆ-ਇਰਾਕ ਵਰਗੇ ਮੁਸਲਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖਾਨਾਜੰਗੀ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੋੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੋਹਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਬਾਖੂਬੀ ਵਰਤਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 

ਸ਼ਰਧਾਂਜ਼ਲੀਆਂ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ 

ਉਘੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਖੋਜੀ, ਚਿੰਤਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ 'ਚ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਭਰ 'ਚੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾਈ।
ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫਿਲਾਸਫਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਵਾਈ ਕਿ  ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਲਵਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਚੱਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਕਸ, ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲਿਖਤ ''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ'' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਰਜ਼ਮਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਚਰਚਿਤ ਵਿਚਾਰਵਾਨ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਹਾਮੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਵੱਜੀਆਂ ਪਛਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਕੱਛਾਂ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਜਿਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ 'ਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਲਵਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕੈਂਪ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਚੱਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਸਮਾਗਮ 'ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਕਮੇਟੀ ਪੰਜਾਬ' ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਫਲਸਫੇ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਭਰਵਾਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।  ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਹਾਲ 'ਚ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦਾ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਡਾ. ਅਤੁਲ ਸੂਦ, ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰੀਯਾਲੀਨ, ਡਾ. ਨਵਸ਼ਰਨ, ਸਰਵ ਸਾਥੀ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ, ਵਿਜੈ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਨੱਤ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ, ਮੁਖਤਿਆਰ ਪੂਹਲਾ, ਬਲਵੰਤ ਮਖੂ, ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ, ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਕੌਰ, ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਰਿਜਨ, ਰੈਵੀਲਿਊਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ 'ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕਟ' ਜਿਹੀ ਅਮਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਉਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਜਿਸ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚਿੰਤਨ 'ਚ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ।  ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ  'ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਧੂੜ' ਪੁਸਤਕ ਜੋ ਮਾਸਟਰ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਦੇ ਸੁਹਜ, ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਮੰਚ ਸੰਚਾਲਨ ਕੰਵਲਜੀਤ ਖੰਨਾ ਨੇ ਕੀਤਾ।

ਉਘੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ 
 ਰੇਲ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨਕੋਟ 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀਂ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ. ਦੀ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਇਕਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਦਕਾ, ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 1961 ਵਿਚ ਉਹ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ 'ਬੁਆਏ ਫਾਇਰਮੈਨ' ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। 1965 ਵਿਚ ਗੁਡਸ ਟਰੇਨ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਮੋਟ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਰੇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
19 ਸਤੰਬਰ 1968 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਰੇਲਵੇ ਤੇ ਡਾਕ-ਤਾਰ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਲਾਮਿਸਾਲ ਹੜਤਾਲ ਹੋਈ। ਸਮੁੱਚੀ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਬੁਖਲਾਹਟ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਲੋਂ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲਸ ਰਾਹੀਂ  ਹੜਤਾਲੀ ਰੇਲ ਕਾਮਿਆਂ 'ਤੇ ਘਿਨੌਣਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 5 ਰੇਲ ਕਾਮੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 34 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵਹਿਸ਼ੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਹੋਰ ਰੇਲ ਆਗੂਆਂ ਸਮੇਤ ਕਾਮਰੇਡ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਡੱਟਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਟੇਮਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਮੁਅੱਤਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਲਗਨ ਤੇ ਸਿਰੜ੍ਹ ਨਾਲ ਰੇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹਾਲ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਦਰਨ ਰੇਲਵੇ ਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪਠਾਨਕੋਟ ਬਰਾਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ.ਆਈ.ਐਲ.ਆਰ.ਐਸ.ਏ.) ਦੀ ਬਰਦਵਾਨ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ਵਿਖੇ 16-21 ਜਨਵਰੀ 1973 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਉਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਜੱਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਰਾਤ ਦਿਨ ਇਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1973 ਵਿਚ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋਵੇਂ ਹੜਤਾਲਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1974 ਦੀ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਰੇਲ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਘੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਵਿਕਟੇਮਾਈਜੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਰਹੇ।
ਰੇਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਬਣੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਗਰੀਵੈਂਸਿਜ ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੇ ਉਹ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀਆਂ 74 ਮੰਗਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਰੇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਰੇਲਵੇ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀਆਂ ਕੰਮ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆ ਕਲਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਏ.ਆਈ.ਐਲ.ਆਰ.ਐਸ. ਏ. ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ 1981 ਵਿਚ ਹੋਈ ਰੇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਕਟੇਮਾਈਜੇਸ਼ਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ 16 ਅਤੇ ਸਮੂੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 882 ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਕਾਮੇ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਡਿਸਮਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬੀ ਵਿਕਟੇਮਾਈਜੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ 1993 ਵਿਚ ਮੁੜ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1997 ਵਿਚ ਉਹ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਡਿਸਮਿਸਲ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਥਾਹ ਆਰਥਕ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। 1975 ਵਿਚ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਦੀ ਖੜਗਪੁਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਜਾਇੰਟ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 2014 ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਫਾਰਗ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 19 ਸਤੰਬਰ 1968 ਨੂੰ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 'ਪਠਾਨਕੋਟ ਆਲ ਇੰਪਲਾਈਜ਼ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ' ਦੇ ਉਹ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਅੱਤ ਦੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਰੇਲ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਕਾਮਰੇਡ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਿਸਾਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸਿਦਕਦਿਲੀ, ਜਥੇਬੰਦਕ  ਸਮਰਥਾ, ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮੁਜੱਸਮਾ ਸਨ। 'ਅਦਾਰਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦਿਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2016)

ਕਹਾਣੀ  - ਫ੍ਰੀ ਹੈਂਡ
 

- ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਖਲੋਤੀ ਡੀਲਕਸ ਗੱਡੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੀਕ ਨਾਲ ਰੀਜ਼ਰਵ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਵੀ ਖਚਾ-ਖਚ ਭਰ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਰਥਾਂ ਉਤੇ ਪੂਰੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗੋਡੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸਰਕੇ। ਭੀੜ ਨਾਲ ਤੁੰਨਿਆਂ ਡੱਬਾ ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੱਪ ਮਚਾਂਦੇ ਉਤਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਜਾ ਬੈਠੇ।
ਛੋਟੇ ਜ਼ਨਾਨਾ ਡੱਬੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਲਾਲ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸਵਾਰੀ ਬੁਰਕੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਸੁਆਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੁਲਾਇਆ। ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਛਾਤੀ ਉਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਖਿੱਚਿਆ। ਬਾਹਰਲੀ ਭੀੜ 'ਚ ਉਸਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਮਹਿੰਦੀ ਰੰਗੀ ਲਾਲ ਦਾੜ੍ਹੀ, ਕਾਲੀ ਟੋਪੀ 'ਚੋਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੀਕ ਪਲਮਦੀਆਂ ਲਾਲ ਲਿਟਾਂ, ਨੱਕ ਦੀ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਢਿਲਕੀ ਮੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਐਨਕ ਦੀ ਕਾਠੀ, ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਹੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਤਰੁੰਡਿਆਂ ਜਿਸਮ, ਚਿੱਟੇ ਪਜਾਮੇ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਉਭਰੀਆਂ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਕਾਲਾ ਲੰਮਾ ਕੋਟ, ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀ ਇਕ ਗੁੱਥੀ ਤੇ ਤਸਵੀਹ ਫੇਰਦਾ ਗੋਡੇ ਢਿੱਡ ਨਾਲ ਜੋੜ ਇਕ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਗੱਡੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚੀਕ ਨਾਲ ਜ਼ਨਾਨਾ ਡੱਬੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਭੀੜ 'ਚੋਂ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕ ਡਿੱਗਦੇ, ਢਹਿੰਦੇ, ਬਚਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਵੜੇ। ਜ਼ਨਾਨਾ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉਕੜੂ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਇਕ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਸੁਕੇੜਿਆ। ਪੈਰ ਧਰਦੇ-ਧਰਦੇ ਭੀੜ ਨੇ ਸਾਰਾ ਡੱਬਾ ਮਲ ਲਿਆ। ਤਸਵੀਹ ਫੇਰਦੇ ਮੀਆਂ ਜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, 'ਯਾ ਅੱਲਾਹ' ਕਹਿੰਦੇ ਉਸ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ।
ਭੀੜ ਭੜੱਕੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਰ ਕੁਝ ਸੀਟਾਂ ਉਤੇ ਅੜ ਗਏ, ਕੁਝ ਉਤਲੀਆਂ ਬਰਥਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਕੁਝ ਹੇਠ ਪਏ ਸਮਾਨ ਉਤੇ ਸਟ ਗਏ। 'ਯਾ ਆ-ਲਾ-ਹ' ਦੀ ਆਵਾਜ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੀਆਂ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਉਲਝ ਗਈ। 'ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਮੀਆਂ ਜੀ-ਕਿਬਲਾ?' ਇਕ ਨੇ ਜੁੜੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉਤੇ ਬਰੀਫ ਕੇਸ 'ਚੋਂ ਤਾਸ਼ ਕੱਢਦੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਇਕ ਅਵਾਜ ਹੋਰ ਉਭਰੀ, 'ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰ....... ਕਿੰਨੀਆਂ ਨੀਂ?'
'ਲੈ........ ਮਾ........ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਲੈ ਆਇਆ ਕਰੋ,' ਤਾਸ਼ ਕੱਢਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਮੂੰਹ ਸੁਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
'ਲੈ ਬਈ....... ਅੱਜ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਅਨੰਦ', ਦੋ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਜੁਸਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤਾੜੀ ਨਾਲ ਜੋਰ ਦੀ ਪਟਾਕਾ ਵੱਜਿਆ।
ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਕੋਟ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ 'ਚੋਂ ਦੋਹੋਂ ਹੱਥ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ, ਫੂਕ ਮਾਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਮਲ ਕੇ ਗਰਮ ਕੀਤੀਆਂ, ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੰਨਖੀਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਗਲੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਰੰਗਦਾਰ ਡੱਬੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਫਲਰ ਨੂੰ ਗਰਦਨ ਦੁਆਲਿਓਂ ਖੋਲ੍ਹ ਫਿਰ ਲਪੇਟਿਆਂ। ਭੀੜ ਨਾਲ ਡੱਬੇ 'ਚ ਸਾਹ ਘੁੱਟਵੀਂ ਹਵਾੜ ਭਰੀ ਗਈ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਬਾਰੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕੁ ਸ਼ਟਰ ਖੋਲ੍ਹ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੇ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਭਰੇ। ਮਫਲਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠਰੀ, ਉਸਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਤੇ ਸਖਤ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਸ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਟਿਕਟ। ਰੀਜ਼ਰਵ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਜਨਾਨਾ ਛੋਟੇ ਡੱਬੇ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਤੂੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾਂ ਕਿਹਾ। ਤਾਸ਼ ਫ਼ੈਂਟਦੇ ਬਾਬੂ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਟਿਕਟ ਮੰਗੀ। ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਇਵੇਂ ਫੇਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਮੰਗਤੇ ਦਾ ਹੱਥ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਡਿਆ ਹੋਏ ਤੇ ਉਹ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਤਾਸ਼ ਫੈਂਟਦਾ ਰਿਹਾ-ਫੈਂਟਦਾ ਰਿਹਾ।
ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਠਕੋਰਿਆਂ, 'ਟਿਕਟ.... 'ਤੇ ਉਂਗਲੀ ਜਲਦੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਚ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।
'ਡੀ.ਪੀ.' ਤੇ ਤਾਸ਼ ਫੈਂਟਦੇ ਉਸ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ।
'ਕੀ... ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ.?'
'ਨਹੀਂ ਸਾਹਬ... ਡੀ.ਪੀ.! ਡੀ.ਪੀ. ਮੀਨਜ਼ ਡੇਲ੍ਹੀ ਪੈਸਿੰਜਰ,' ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਕੋਲ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਸੇ ਦਾ ਰਲਵਾਂ-ਮਿਲਵਾਂ ਗ਼ੜਾਕਾ ਡੱਬੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਬਾਰੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਘੁੰਗਰੂ ਵੀ ਛਣਕੇ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਦੀ ਘਗਿਆਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਟੱਲ ਵੀ। ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ ਵੀ ਛਿੱਥਾ ਜਿਹਾ ਪੈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਬੂਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੇ ਗਰਮ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਵਾਹ ਸੀ।
ਤਾਸ਼ ਫੈਂਟਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਹੋਰ ਚੌੜੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤਾਸ਼ ਫੈਂਟਦੇ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲਗੇ, 'ਕਿੰਨੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ?' ਉਸ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਂਗਲ ਫੇਰਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁਰਮਟ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਢੇਰੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ। ਕਾਗਜ਼ ਪੈਨ ਬਰੀਫ਼ ਕੇਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉਤ ਸੱਜ ਗਏ। ਮਫ਼ਲਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪੱਤੇ ਜੋੜਦੇ ਗਰਦਨ ਭੁਆਂ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, 'ਮਜ਼ਾ ਆ ਜਾਏ ਯਾਰ..... ਜੇ ਜੋਕਰ ਗੁਲਾਮ ਨਿਕਲੇ..... ਤੇ ਪਪਲੂ ਹੋਏ ਮੇਮ.... ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਿਰ ਤ੍ਰੇ-ਤ੍ਰੇ ਮੇਮਾਂ...।' ਉਸ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਕੁੜੀ ਉਤੇ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਪਾਨ ਦੀ ਮੇਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਗਲੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।
'ਬਕਵਾਸ ਨ੍ਹੀਂ ਕਰ... ਕੱਢ ਜੋਕਰ....' ਤਾਸ਼ ਫ਼ੈਂਟਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਬਾਕੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਢੇਰੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਰੀਫ਼ ਕੇਸ ਉਤੇ ਰੱਖਦੇ ਕਿਹਾ।
'ਹੁਕਮ ਦਾ ਗੁਲਾਮ...' ਉਹ ਉਛਲ ਪਿਆ 'ਵੇਖੀ ਯਾਰਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ.... ਫ੍ਰੀ ਹੈਂਡ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ। ਉਸ ਚੁਟਕੀ ਵਜ਼ਾਉਂਦੇ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।
'ਸੁੱਟੋ ਵੀ ਯਾਰੋ ਹੁਣ ਪੱਤਾ... ਹੋਰ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਬਾਕੀ ਏ...' ਗੋਡਿਆਂ ਉਤੇ ਪਏ ਬਰੀਫ਼ ਕੇਸ ਉਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਚਿਮੜ ਗਏ, ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਉਤੇ ਕੰਧ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉਤਲੀਆਂ ਬਰਥਾਂ ਉਤੇ ਬੈਠੇ ਵੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਕੋਈ ਪੱਤਾ ਸੁੱਟ ਪਛਤਾਣ ਲੱਗਦਾ, ਕੋਈ ਚੁੰਮ ਕੇ ਸਰਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾ ਏਨਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਾਰੋ-ਮਦਾਰ ਢੇਰੀ ਉਤਲਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਇਆ ਪੱਤਾ ਹੀ ਹੋਏ। ਇਕ ਵਿਚ ਤਿਸਰ ਜਾਂ ਰਾਊਡ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਫਾਲਤੂ ਪੱਤਾ ਦੂਜੇ ਰਾਊਂਡ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਫਾਲਤੂ ਪੱਤਾ ਦੂਜੇ ਰਾਊਂਡ ਦੀ ਸੁੱਚੀ ਰਾਊਂਡ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ, ਬਾਜ਼ੀ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ। ਇਕ ਬਾਜ਼ੀ... ਦੂਜੀ... ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲੰਧਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਗੱਡੀ ਦੀ ਦੌੜ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੇ ਕਰਾਸਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਲ ਧੀਮੀਂ ਹੋ ਗਈ। ਤਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਦੋ-ਚਾਰ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਟਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ, ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰੁੱਕੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੱਟੇ ਕੁਝ ਸਿਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਦੌੜਦੀ ਭੀੜ 'ਚ ਰਲ ਗਏ... ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ-ਕੁਝ ਹੱਥ ਹਿੱਲੇ। ਜ਼ਨਾਨਾ ਛੋਟੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਵੀਂ ਜੁੰਡਲੀ ਨਵੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਨਵੀਂ ਹਲਚਲ, ਨਵੀਂ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ। ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਤਾਸ਼ ਫਿਰ ਜੁੜ ਗਈ.... ਸੁੱਚੀ ਰਾਊਂਡ, ਪਪਲੂ ਜੋਕਰ.... ਤਿੱਸਰ.... ਸਰਾਂ... ਫੇਰ ਨੰਬਰਾਂ ਦਾ ਜਮਾਂ-ਮਨਫੀ ਹੋਣਾ, ਕਾਗਜ਼ ਕਲਮ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਨਵੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤਾਸ਼ ਵੀ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ... ਢਿੱਡ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਜਾਣਾ, ਰੋਜ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਰੋਜ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ... ਰੋਜ ਗੱਡੀ ਮਿਲਣ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਰੋਜ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ .... ਧਿੰਗੋਜ਼ੋਰੀ ਡੱਬਿਆਂ 'ਚ ਘੁਸਣਾ.... ਜੇ ਪੈਰ ਪਸਰ ਜਾਣ ਤਾਂ ਤਾਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੁਗਲ-ਮੇਲਾ ਜੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦਫਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ... ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ... ਨਿੰਦਿਆ..... ਚੁਗਲੀ....। ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਦਫਤਰਾਂ .... ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਡੀਪਾਰਟਮੈਂਟਸ ਵਿਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਟਾਪਿਕ... ਇਕੋ ਰੁਝਾਨ.... ਇਕੋ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ। ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਅਮੁਕ ਸਾਂਝ, ਅਪਣਤ। ਵਣ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਬੋਲੀ... ਇਕੋ ਲੈਅ..... ਇਕੋ ਸੰਗੀਤ.... ਦਫਤਰਾਂ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਨਾ, ਗੱਡੀਆਂ ਉਡੀਕਣਾ, ਧੱਕੇ, ਭੀੜ, ਬਹਿਸਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦੇਯ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਕਰਮ ਇਕੋ ਕਿਰਿਆ.... ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ...।
ਗੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਲ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਰਹੀ। ਜ਼ਨਾਨਾ ਛੋਟੇ ਡੱਬੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਮਚਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਚੀਕਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੀ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ 'ਚ ਰਲ ਗਈਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮਚ ਗਈ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਿਰ ਬਾਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਉੜੇ....। ਡੱਬੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਰਾਡ ਨਾਲ ਲਟਕਦਾ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹਵਾ 'ਚ ਉਡਦਾ ਕਟੀ ਹੋਈ ਪਤੰਗ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦਾ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਡੱਬੇ 'ਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਭਰੀਆਂ, 'ਅਜਾਂਈ ਗਵਾਈ ਜਾਨ'.... 'ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਉਬਲਦਾ ਖ਼ੂਨ.... ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ, ਆਪਣੀ ਮਨਚਿੱਤ ਆਈ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡਦੇ ਨੇ'... ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਹੱਥਲਾ ਬੈਗ ਅੰਦਰ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸਵਾਰੀ ਕੋਲ ਫੜਾ ਆਪ ਰਾਡ ਫੜੀ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਰੁਕੀ, ਲੋਕ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਤਰੇ, ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬੈਗ 'ਚੋਂ ਐਡਰਜਸ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਸੁਣਾਇਆ ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦਾ..... ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੁੰਡਲੀਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ...। ਪੁਲਸ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਗੱਡੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੀਂਗਦੀ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ.....।
ਤਾਸ਼ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੱਲ-ਚੱਲ ਮਚੀ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਬਾਜ਼ੀ ਅਣਖੇਡੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਲੋਕ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਫਿਰ ਬੈਠ ਖਲੋ ਗਏ, ਤਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤੇ ਫਿਰ ਫੈਂਟੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ-'ਚਲੋ ਛੱਡੋ ਯਾਰ.... ਆਪਣਾ ਮੂਡ ਕਾਹਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨਾ..... ਹੋਣੈਂ ਕੋਈ..... ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਆਪ ਮੁੱਲ ਲਈ ਸੂ। ਆਪਣਾ ਡੀ.ਪੀ.ਨਹੀਂ.... ਆਪਣਾ ਡੀ.ਪੀ. ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਟੁਰਨ ਦੇਣੀ ਸੀ ਅਸਾਂ ਗੱਡੀ.... ਰੋਜ਼ ਮਰਦੀ ਏ ਏਹੋ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ.... ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕਿੱਧਰੇ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੀ ਚਾਲੇ ਤੁਰਦੀ ਰਹਿੰਦੇ ਏ ਦੁਨੀਆਂ। ਬਰੀਫ਼ ਕੇਸ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਾਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਫੈਂਟਦੇ ਕਿਹਾ। ਤਾਸ਼ ਫਿਰ ਵੰਡੀਣ ਲੱਗੀ.... ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਫਿਰ ਗਰਮ ਹੋਈਆਂ.... ਜੋਕਰ ... ਪਪਲੂ... ਤਿਸਰ.. ਰਾਊਂਡ।
ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਵਲ ਵਲੇਸਣੇ ਖਾਂਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ... ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਚਿਮਨੀਆਂ... ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਛੱਤਾਂ.... ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਠੁਕੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬੋਰਡ। ਤਾਸ਼ ਟੋਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਫਿਰ ਕਾਪੀ ਵੱਲ ਝੁਕੇ.... ਝੁਕੇ... ਜਮਾਂ .... ਮਨਫ਼ੀ....। ਵੱਡੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਗੱਡੀ ਰੁਕੀ। ਮਫ਼ਲਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਖੋਹਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕੀਆਂ। 'ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਫ੍ਰੀ ਹੈਂਡ ਏ.... ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਲੈਣਾ...... ਤੇ ਨਾ ਦੇਣਾ ਬਸ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦਾ  ਮੌਜ ਮੇਲਾ....।' ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਫੇਰ ਹਲਚਲ ਹੋਈ ਜਿਸਮਾਂ ਉਤੇ ਜੁੜੇ ਸਿਰ ਸਰਕਦੇ-ਸਰਕਦੇ ਡੱਬੇ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਰੀਜ਼ਰਵ ਜ਼ਨਾਨਾ ਡੱਬੇ ਇਕ ਅਧੇੜ ਜੋੜਾ ਹੋਰ ਆ ਬੈਠਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਤਸਵੀਹ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਟੁੰਗੀ ਗੁੱਥੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਡੱਬੀ 'ਚੋਂ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਚੁੱਟਕੀ ਭਰ ਕੇ ਹੇਠਲੇ ਹੋਂਠ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਘਰ ਬਾਹਰ, ਸ਼ਹਿਰ, ਕਿੱਤੇ, ਟੱਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਏ। ਅਧੇੜ ਜੋੜਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਜਿਹਲਮ ਦਰਿਆ ਉਤੇ ਬਣਿਆ ਪੁਲ, ਸਟੇਸ਼ਨ, ਮਸ਼ੀਨ, ਮਹੱਲੇ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁਝ ਪੁਛਦੇ ਰਹੇ। ਮਸ਼ੀਨ ਮਹੱਲੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹਾਲੀ ਪੂਰੇ ਬੂਹੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਹੀ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ, ਲਾਹੌਰ ਸਭ ਗਾਹ ਲਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਚਿਤਵਦੀ ਰਹੀ-ਪੁੱਛਦੀ ਰਹੀ ਅੱਡੀ ਟੱਪਾ, ਕੋਕੜਾ-ਛਪਾਕੀ ਖੇਡੀਆਂ ਗਈਆਂ..... ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ.... ਰਾਜਾ ਬਜਾਰ.... ਸਾਰੇ ਹੀ ਘੁੰਮ ਲਿਆ ਉਸ। ਦੋਹੋਂ ਜੋੜੇ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਤਾਣਿਆਂ-ਪੇਟਿਆਂ 'ਚ ਉਲਝਦੇ ਰਹੇ। ਮੀਆਂ ਜੀ ਅੰਬਾਲਾ, ਪਾਨੀਪਤ, ਕਰਨਾਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਜ਼ਰਾਂਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਵੀ ਮੀਆਂ ਜੀ ਲਈ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਹਾਲਾ ਵੀ ਪਰਾਇਆ। ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁੰਧਦ, ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੱਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਬੀਤੇ ਦਿਨ, ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਦੱਬੀ ਕਿਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਗੁੱਠ ਵਿਚੋਂ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਭਰੜਾਂ ਗਈਆਂ, ਸੀਨਿਆਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਆਹਾਂ....। ਡੱਬੇ 'ਚ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਗੱਡੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸੀ। ਬੈਠੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਦਾ ਤਾਲਾ ਵੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਭਾਰੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
'ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇ ਅੰਮਾਂ...?' ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਲਈ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
'ਜੀ... ਮੈਂ...? ਮੇਰੇ ਪੇਰੈਂਟਸ ਵੀ ਉਧਰੋਂ ਦੇ ਹੀ ਨੇ....'
'ਕਿਥੋਂ ਦੇ....?' ਲਾਲਾ ਜੀ ਉਤਸਕ ਹੋ ਗਏ
'ਜੀ ਪੱਕਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨੀਂ.... ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਫੰਰਟੀਅਰ ਦੇ...'
'ਸਾਡੀਆਂ ਤਾਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਭੁਲ ਜਾਣੇ ਨੇ', ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੋਹੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਮਲੀਆਂ।
ਕੁੜੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਏਥੋਂ ਈ ਜੰਮੀ ਪਲੀ ਏ ਪਰ। 'ਬੇਟੀ ਅੰਮਾਂ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ.... ਅਸੀਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਮਾਂ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਕਿੰਨਾ ਅਦਬ ਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਲਫਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ.... ਹਰ ਬੇਟੀ ਅੰਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਏ.... ਧਰਤੀ ਵੀ ਤਾਂ ਅੰਮਾਂ ਏ.... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੰਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਮੁੱਦਤਾਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ।' ਤੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਡੱਬੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਉਂਗਲਾ ਛੂਹਾ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਮਲੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਜਦਾ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਉਦਾਸੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੌੜਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਖੇਤਾਂ, ਸੜਕਾਂ, ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਮਸੋਸੇ ਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਪਲ ਪਲ ਭਾਰੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਏ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਖੌਰੇ! ਕੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਸੁੱਝੀ, 'ਅੱਬਾ! ਅੰਮੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ....।'
'ਹੂੰ... ਖੈਰ ਨਾਲ ਚੌਥੀ ਬੇਗਮ ਏ.... ਚੌਥੀ, ਬੁੰਢੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਕੰਬਦਾ ਹੱਥ ਝੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਚਾਰੇ ਉਂਗਲਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਇੰਝ ਦੱਸੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, 'ਇਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੇ?'
'ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬੜੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲ ਨਿਕਲੇ ਮੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਇਕੋ ਇਕ ਭਾਗਭਰੀ, ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਣ ਦਿੰਦੀ,' ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅੱਖ ਮਾਰੀ।
'ਅਜੀ.... ਏ ਚੌਥੀ ਬੇਗਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨ ਹੋਏ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਈ ਏ ਤੇ ਨਿਕਾਹ....।' ਕੁੜੀ ਗੜਾਕੇ ਮਾਰ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ।
ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦੇ ਮੁਸਕਰਾਏ।
'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਨੀਮੂਨ ਲਈ ਆਏ ਓ,' ਸਾਰੇ ਡੱਬੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਪਤਲੀ ਮੋਟੀ ਛਣਕਾਰ ਫੈਲ ਗਈ।
ਗੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪੜਾਵਾਂ ਉਤੇ ਰੁਕਦੀ ਰੁਕਦੀ ਦੌੜਦੀ ਰਹੀ। ਬੁੱਢਾ ਮੀਆਂ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਈ ਹੇਠਾਂ ਦੁੱਬੇ ਚੇਤੇ ਉਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਤੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। 'ਜਦੋਂ ਲਾਲ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਸੀ... ਉਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਬੇਗਮ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਛੜ ਗਈ ਸੀ ਫਿਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਠੰਢ ਠਢੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸਣ ਰਸਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਬੜਾ ਭਟਕਿਆ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕੰਡਿਆਲੀ ਵਾੜ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣ ਜਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਚੁੰਮ ਸਕਾਂ.. ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬਣਿਆ.... ਦੂਜੀ ਅਧਵਾਟਿਓਂ ਤੋੜ ਗਈ, ਤੀਜੀ ਅੱਲਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ.... ਤੇ ਇਹ .... ਯਾ ਨਸੀਬ,' ਮੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਭਰੜਾ ਗਈ।
'ਨਵੀਂ.... ਦੁਲਹਨ....' ਕੁੜੀ ਨੇ ਗੜਾਕਾ ਮਾਰਿਆ।
ਬੇਗਮ ਨੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਕੀਤੀ ਮੋਟੀ ਚਾਦਰ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੋਡੇ ਵੀ ਢੱਕ ਲਏ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਹਾਰਨ ਲੱਗੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਿੰਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਨੇ। ਨਾ ਝਕ, ਨਾ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਉਹ ਤਾਂ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਕਦੇ ਮਰਦਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲੀ, ਕਦੇ ਖਿੜ ਖਿੜ ਕੇ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੱਢੇ।
'ਹੁਣ ਤਾਂ ਦੋ ਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਨਸੀਬ  ਹੋਏ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਏ ਲਾਲਾ ਜੀ।.... ਚਿਰਾਂ ਵਿਛੜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਇਹੋ ਈ ਆਖਰੀ ਤਮੰਨਾ ਏ.... ਅੱਗੇ ਜੋ ਮੰਨਜ਼ੂਰੇ ਖ਼ੁਦਾ.... ਮੁਕੱਦਰ ਦੀ ਗਲ ਏ.....' ਮੀਆਂ ਨੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਠਕੋਰਿਆ।
'ਅਬ ਚੁੱਪ ਬੀ ਕਰੋ...' ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਔਰਤ ਨੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਪੱਲਾ ਸੰਵਾਰਦੇ ਨਿਹੋਰੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਡੱਬੇ 'ਚ ਫਿਰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਫੁਹਾਰਾ ਫੁਟਿਆ.....।'
'ਤਾਂ ਹਨੀਮੂਨ....? ਅੱਬਾ ਜਾਨ। ਹੁਣ ਤੇ ਕਰਨਾਲ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਲੇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਪਾਟ ਏ...., ਕੁੜੀ ਨੇ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਦੇਂ ਕਿਹਾ।
ਬੁੱਢਾ ਮੀਆਂ ਥੋੜਾ ਝੇਂਪ ਗਿਆ। ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ ਸ਼ੋਖ ਜਿਹੇ ਮਫ਼ਲਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਂਗ-ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੋਹੇਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕੇ। 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਖੇਡ ਲਈ... ਪਪਲੂ ਟਪਲੂ ਬੇਗਮਾਂ ਵੀ ਭੁਗਤ ਗਈਆਂ.... ਸਰਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਸੁੱਚੀ ਰਾਊਂਡ ਤਿੱਸਰ, ਜੋਕਰ ਵਾਲੀ.... ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਪੁਰਾਣੀ ਘਸੀ ਪਿਟੀ ਤਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦੀ। ਸਾਡੇ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਸਨ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ 'ਚ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੋਝ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ....? ਇਹ ਭਲੀ ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਮੁਥਾਜ ਸੀ ਤੇ.... ਤੇ ਮੈਂ ਟੁੱਕਰ ਤੋਂ...., ਮੀਆਂ ਇਕੋ ਸਾਹ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ, 'ਫਲ ਬਹੁਤ ਪੱਕ ਚੁੱਕਾ.... ਡਿੱਗਾ ਕਿ ਡਿੱਗਾ... ਫਲ ਟੁੱਟਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵੀ ਰੋਂਦੀ ਏ ਤੇ ਫ਼ਲ ਵੀ ਡੰਡੀ ਵੀ.... ਤੇ ਜੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕੋੲਂ ਸਬੰਧੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋਏ ਜਿਸ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਟੁੱਟੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੋਣਾਂ.... ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰੋਣ ਲਈ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ... ਕੋਈ ਦੋ ਦਿਨ ਯਾਦ ਤਾਂ ਕਰੇ.... ਕੋਈ ਕਬਰ ਉਤੇ ਦੀਵਾ ਤਾਂ ਜਗਾਵੇ.... ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੁੱਖਾਂ ਖਾਤਰ, ਚਾਦਰ ਦੀਆਂ ਚੁੱਕਾਂ ਤਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋਣ ਯਾ ਖੁਦਾ! ਤੂਨੇ ਸਰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦੀਯਾ,' ਜਨਾਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਔਰਤ ਵੱਲ ਕੰਨਖੀਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
'ਹੁਣ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਜੀ ਫ਼੍ਰੀ ਹੈਂਡ ਏ.... ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜੁੜੇ ਨੇ ਤੇ ਨੰਬਰ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਗਏ.... ਕਦੇ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰੀ ਕਦੇ ਜਿੱਤੀ ਹੁਣ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਤੇ ਫ੍ਰੀ ਹੈਂਡ,' ਮੀਆਂ ਜੀ ਨੇ ਤਾਸ਼ ਦੀ ਬਾਜੀ ਦੇ ਫ੍ਰੀ ਹੈਂਡ ਵਾਂਗ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਮਲ ਕੇ ਗਰਮ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਖੋਹਲ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਫੈਲਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੱਬੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਜ਼ੀ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਚਿੱਟੀਆਂ ਝਿੰਮਣੀਆਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਭਰਵੱਟੇ ਸਾਫ਼ ਉਭਰ ਆਏ। ਹੋਂਠ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਹੋ ਗਏ, ਖੁਸ਼ਕ ਗਲੇ 'ਚੋਂ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਰੁੱਗ ਭਰਿਆ ਤਾਂ ਘੰਡੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉਚੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਉਭਰੀ। 'ਆਖ਼ਰੀ ਬਾਜ਼ੀ... ਲਾਲਾ ਜੀ! ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਖ਼ੁਦਾ ਕਸਮ। ਜਨਮ ਦਾਤੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਸਮਾਉਣ ਏਥੇ ਆਇਆਂ... ਜੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅੱਲਾ ਪਾਕ ਦੀ ਕਸਮ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਮੁਰਦੇ ਕਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉਠਣਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗਾ।
ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਔਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਿਆ ਤੇ ਸਿਰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਡੱਬੇ 'ਚ ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੋਠਾਂ 'ਚ ਅਬੋਲ ਸ਼ਬਦ ਰੁਕ ਗਏ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਾਫੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਗੱਡੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਬਾਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ, ਦੌੜ, ਰੌਲਾ, ਸ਼ੋਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਨਿੱਘੀ ਧੁੱਪ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੁੱਢੇ ਮੀਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਹਰੇ ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿਚ ਫੈਲਾਅ ਕੇ ਇਕ ਅੰਗੜਾਈ ਲਈ ਤੇ ਡੱਬੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵੱਧਣ ਲੱਗਾ।

ਗੀਤ
- ਰਣਬੀਰ ਕੋਟਲੀ 
ਮੈਂ ਸਾਥੀ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ
ਰਾਹੀ ਪੱਥਰੀਲੇ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ,
ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਵਗਦੀ ਰਾਵੀ ਦਾ
ਮੈਂ ਗੂੰਜਦਾ ਸ਼ੋਰ ਝਨਾਵਾਂ ਦਾ।

    ਮੈਂ ਸੱਜਣ ਮਿਹਨਤ ਘਾਲੀ ਦਾ
    ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਹਾਲੀ ਪਾਲੀ ਦਾ,
    ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਡਿਗੇ
    ਉਹਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁੜਕੇ 'ਠਾਲੀ ਦਾ,
    ਮੈਂ ਸਾਥੀ ਕਹੀਆਂ ਰੰਬਿਆਂ ਦਾ
    ਗੁਰਬਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਝੰਬਿਆਂ ਦਾ,
    ਮੈਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰਿਆਂ ਟੱਕਰ ਲਾ
    ਮੈਂ ਦੋਸਤ ਚੜਦੀ ਲਾਲੀ ਦਾ,
    ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲੇਖੇ ਲੱਗ ਜਾਦੇਂ
    ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਵਾਂ ਦਾ।
    ਮੈ ਸਾਥੀ.........................

ਜੋ ਗੁਰੱਬਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਨੇ
ਮੈਂ ਬਾਂਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੜਦਾ ਹਾਂ,
ਜੋ ਧੁੱਪੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਨੇ
ਮੈਂ ਛਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਦਾ ਹਾਂ,
ਜਿਹਨਾਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਨੇ
ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਬਣਕੇ ਮੱਘਦਾ ਹਾਂ,
ਕਿਤੇ ਸੁੱਕਿਆਂ ਸੁੱਕਿਆਂ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ
ਮੈਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹਾਂ,
ਜੋ ਮੂੰਹ ਚੋਂ ਬੁਰਕੀਆਂ ਖੋਹਦੇਂ ਨੇ
ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਹਨਾਂ ਕਾਵਾਂ ਦਾ।
ਮੈਂ ਸਾਥੀ........................

    ਜੋ ਲਾਟਾਂ ਵਾਗੂੰ ਬਲਦੇ ਨੇ
    ਤੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲਦੇ ਨੇ,
    ਜੋ ਸੂਹੇ ਰੰਗੇ ਖਾਬਾਂ ਨੂੰ
    ਹਿੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਨੇ,
    ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਹੀ
    ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਸੂਰਜ ਢਲਦੇ ਨੇ,
    ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇਵਣ ਲਈ
    ਜੋ ਕੱਠਿਆਂ ਹੋ ਪਿੜ ਮੱਲਦੇ ਨੇ,
    ਮੈਂ ਦੁੱਲਾ ਪੁੱਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ
    ਬੇਬੇ ਲੱਧੀ ਦੇ ਚਾਵਾਂ ਦਾ।

ਮੈਂ ਸਾਥੀ ਤੇਜ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ
ਰਾਹੀ ਪੱਥਰੀਲੇ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ,
ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਵੱਗਦੀ ਰਾਵੀ ਦਾ
ਮੈਂ ਗੂੰਜਦਾ ਸ਼ੋਰ ਝਨਾਵਾਂ ਦਾ।


ਗੀਤ
ਕਿਰਤੀ 
ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਸ ਲਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।
ਕਿਰਤੀ ਵਿਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।

ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਾ ਘਰ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ।
ਤਨ ਉੱਤੇ ਲੀਰਾਂ, ਬੇਹਾ ਟੁੱਕ ਖਾਣ ਲਈ ।
ਪੀਣ ਲਈ ਵੀ ਨਾਲੀਆਂ ਦੇ ਗਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।
ਕਿਰਤੀ .................................।

ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਇਹ ਹੱਡ ਤੜਵਾਉਂਦੇ ਨੇ ।
ਪੰਜ ਤਾਰਾ, ਸੱਤ ਤਾਰਾ, ਅਮੀਰਾਂ ਲਈ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੇ ਢਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।
ਕਿਰਤੀ ................................।

ਵਧੀ ਮਹਿੰਗਾਈ  ਕੀਤੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨੇ ।
ਇਲਾਜ ਬਿਨਾਂ ਮਰਦੇ, ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਗਰੀਬ ਨੇ ।
ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕਰਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।
ਕਿਰਤੀ ...............................।

ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਬੱਜਰੀ ਤੇ ਰੇਤ ਨੂੰ ।
ਉਲਟੀ ਹੈ ਵਾੜ ਇੱਥੇ, ਖਾਈ ਜਾਵੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ।
ਬਣੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ।
ਕਿਰਤੀ .................................।

ਬੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਲਾਰਿਆਂ 'ਚ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ,
ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ, ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ।
ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਹ ਹੱਕ ਲੈਣਗੇ ।
ਕਿਰਤੀ ਨਾ ਸਦਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰੇ ਰਹਿਣਗੇ ॥...

-  ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਗੀਲਪੁਰ
 

ਗ਼ਜ਼ਲ 
- ਮੱਖਣ ਕੁਹਾੜ 
ਸਹਿਮ ਦਾ ਸੰਸਾ ਮੁਕਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈੜ ਪਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
    ਜੇ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਕਦੇ ਰੁਮਕਣ ਦਾ ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰੂ,
    ਮਹਿਕ ਬਣ ਕੇ ਖਿੰਡ ਜਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਹੀ 'ਵਾਜ ਦਏ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ,
ਪੰਧ ਕੁੱਝ ਏਦਾਂ ਮੁਕਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
    ਜਿਸਦੇ ਹਰ ਇਕ ਟਾਹਣ 'ਤੇ ਪਾ ਲਏ ਗਿਰਝਾਂ ਆਹਲਣੇ,
    ਓਸ ਰੁੱਖ ਨਾ ਪੀਂਘ ਪਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
ਬੰਜਰਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਘਟਾਵਾਂ ਕਾਲ਼ੀਆਂ,
ਸਬਜ਼ ਮਾਰੂਥਲ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
    ਸ਼ਿਕਰਿਆਂ ਬਾਜਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਬੇ-ਖ਼ੌਫ ਚਿੜੀਆਂ ਉਡ ਸਕਣ,
    ਐਸਾ ਇਕ ਮੌਸਮ ਸਜਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।
ਰੰਗ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ਬਦਲ ਝਟ ਲੋਕ ਮੌਸਮ ਬਦਲਿਆਂ,
ਸੁਰਖ ਇਕੋ ਰੰਗ ਹੰਡਾਵਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਰਿਹਾ।

ਕਵਿਤਾ
- ਯੋਧ ਸਿੰਘ
 ਜੇ ਅੱਜ ਹੋਵੇ ਇਸ ਧਰਤ ਤੇ
ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਉਣਾ
ਸਾਡੇ ਹਾਕਮ ਘਰ ਦਾ ਉਹ
ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ  ਪਰਾਹੁਣਾ ?

ਜੇ ਉਹ ਆਖੇਗਾ ਰਾਜੇ ਸ਼ੀਂਹ
ਮੁਕੱਦਮ ਕੁੱਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਰੇ
ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਬਰਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ
ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਚਲਾਉਣਾ ।

ਦਿੱਲੀਸ਼ਵਰਾਂ ਅੱਜ ਦਿਆਂ ਨੇ
ਦੇਸ਼ ਦਰੋਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਫਤਵਾ
ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਥਾਣੇ ਅੰਦਰ
ਛੇਤੀ ਹੀ ਜਾ ਸੁਣਾਉਣਾ ।

'ਮੀਰੀਪੀਰੀ' ਤੇ 'ਸਤਿਗੁਰ' ਨਾਂ 'ਤੇ
ਬੱਜਰੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਾਲੇ ਧੰਦਿਆਂ
ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਹੈ
ਸਲਤਾਨੀ ਬਣਾਓਣਾ।

ਅੱਜ ਦੇ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਜਿਹੜੇ
ਵੇਚ ਰਹੇ ਆਪਣਾ   ਪਾਣੀ
ਬਾਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਵੀ ਹੈ
ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾਉਣਾ।

ਉਸਦੇ ਪੰਜੇ ਤਾਂ ਥੰਮਿਆਂ ਸੀ
ਜਬਰ ਵੱਡੇ ਦਾ ਪੱਥਰ
ਇੱਥੇ ਜਬਰ ਢਾਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾ
ਹਾਕਮ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣਾ।

ਵਿਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ
ਹੁਣ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਇਥੇ
ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦਾ ਧੰਦਾ ਉਸਦੇ
ਰਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਆਉਣਾ ।

ਅਸੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ
ਪੇਟੀ ਹੁਣ ਹੈ ਜੰਮਦੀ ਰਾਜਾਨ
ਹੁਣ ਮੰਦਾ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਪੈਣਾ
ਇਹਨੂੰ ਰਾਹੋ ਵੀ ਹੈ ਹਟਾਉਣਾ।

ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2016)

ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੈਲੀ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ), ਸੀ ਪੀ ਐਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ  ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਐੱਸ ਵਾਈ ਐੱਲ ਨਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਦਗੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਖਤ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਦੋਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂਆਂ ਸਰਵਸਾਥੀ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਾਂਭਰ, ਬੰਤ ਬਰਾੜ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ, ਵਿਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਖਤਪੁਰਾ ਤੇ ਭਗਵੰਤ ਸਮਾਓਂ ਨੇ ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਹੋ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡਣ 'ਤੇ ਤੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਆਰ ਐੱਸ ਐੱਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਹਰ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ 'ਤੇ ਤੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਕੁਚਾਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਵੀਂ ਰੰਗਤ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀੇਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ, ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸੰਘ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਏ ਬੀ ਵੀ ਪੀ ਨੂੰ ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪੁਲਸ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਮਦਰਾਸ ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਐਨ ਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਆਗੂ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 7 ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਗਵੇਂਕਰਨ ਲਈ ਦਮਨ ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਰਥਿਕ ਮੁਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਖਲਾਹਟ 'ਚ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਰਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਘਟਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਣਸਾਂ ਦੇ ਯਕੀਨੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਕੰਨੀ ਵੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਖਰਚਾ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣੇ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੰਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਤਾ ਖੇਡਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਸ ਚੁੱਕੇ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਐੱਸ ਵਾਈ ਐੱਲ ਨਹਿਰ ਬਾਰੇ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਬਿੱਲ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜੇਸੀਬੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲਾ ਕੇ ਇਸ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰੇ ਦੀ ਕਸ਼ੀਦਗੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮੂਹਰੇ ਲੱਗ ਕੇ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਸ਼ੀਦਗੀ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਐੱਸ ਵਾਈ ਐੱਲ ਨਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਸਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਹੱਲ ਕੱਢੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ, ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਸਮੇਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਝੂਠੇ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹ ਦੇ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਉਪਰੋਕਤ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵ ਸਾਥੀ ਬਲਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਮੇਨਕਾ, ਮੁਕੰਦ ਲਾਲ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਡਲਾ, ਰਾਮ ਸਿਘ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਕੁਲਦੀਪ ਝਿੰਗੜ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਰੋੜੀ, ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰੀ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜਗਤਪੁਰ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਭੱਟੀ, ਰਾਮ ਲਾਲ, ਨਿਰੰਜਨ ਮੇਹਲੀ, ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਰਾਣਾ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।


8 ਨੌਜਵਾਨ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ  ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ  ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ, ਜਨਵਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ (23 ਮਾਰਚ) ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ 85ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ 'ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਸਿਹਤ, ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਰੈਲੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼-ਖਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਾਬਾਂ, ਜਨਵਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਲਿਓ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਮਨਦੀਪ ਰਤੀਆ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਕਨਵੀਨਰ ਹਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਮੀਤ ਸ਼ੰਮੀ, ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਿੰਦਰ ਬਾਜਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਵਦੀਪ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਵਿਚ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਆਰ. ਥਿਰੂਮਲਾਈ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸਕੱਤਰ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਠ ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ 'ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਰੰਟੀ ਐਕਟ' ਬਣਵਾ ਕੇ ਹਰ ਬਾਲਗ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿਵਾ ਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15000/- ਰੁਪਏ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ 7500/- ਰੁਪਏ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦਿਵਾਉਣ, ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਮੁਫਤ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਨੁਪਾਤ 20:1 ਲਾਗੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਪੁਰ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ, ਪੋਸਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੱਦ 3 ਲੱਖ ਤੱਕ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਰਿਆਇਤੀ ਬੱਸ ਪਾਸ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ,  ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਖੇਡਾਂ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣ, 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਰ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਮੁਫਤ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤ ਦਿਵਾਉਣ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੱਗਲਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਸਿਆਸੀ ਗੱਠਜੋੜ ਖਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਝੂਠਾ ਪਰਚਾ  ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਖਿਲਾਫ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿਵਾਉਣ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁੱਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲਿਆ ਗਿਆ। 
ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਆਗੂਆਂ ਆਰ. ਥਿਰੂਮਲਾਈ, ਦਿਨੇਸ਼ ਸਿਵਾਚ, ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂਆਂ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੇਤੰਨ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਾਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਬ ਉਤਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਰੇਆਮ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ (ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ) ਜਬਰਨ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਨਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਚ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਦੀ ਇਹ ਇਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਲੜੀਵਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁੱਲਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਫਿਰ ਜੇ. ਐੱਨ.ਯੂ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ  ਨਜਾਇਜ਼ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਕੇਸ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਜਾਟ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਹਵਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਕੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਰੋੜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਕਰਕੇ ਉਲਟਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰ-ਦਰ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾਫ  ਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੱਲ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਬਲਦੇਵ ਪੰਡੋਰੀ ਅਤੇ ਤਜਿੰਦਰ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਜਨਵਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਸਤਵੀਰ ਤੁੰਗਾਂ, ਕਾਲੂ ਰਾਮ ਪੰਜਾਵਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉਦੇ ਮੋਗਾ ,ਐਸ.ਐਫ. ਆਈ ਦੇ ਕਮਲੇਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸਤਵੀਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਰਮਿੰਦਰ ਪਟਿਆਲਾ, ਬਿੰਦਰ ਅਹਿਮਦ ਪੁਰ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਬਿੰਦਰ ਔਲਖ, ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਏ. ਦੇ ਗਗਨ ਗੱਗੀ, ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਸੂਬਾ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੋਹਲ, ਹਰਭਜਨ ਛਪੜੀਵਾਲਾ, ਨਿਰਭੈ ਬੁਰਜ ਹਰੀ, ਸੁਖਦੇਵ ਕਾਲਾ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਮੇਘਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਵਿੱਕੀ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਨਵੀਨਰ ਕਰਮਵੀਰ ਕੌਰ ਬੱਧਨੀ, ਸੂਬਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛਾਂਗਾ ਰਾਏ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀਨਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਧਰਮੂਵਾਲਾ, ਦੀਪਕ ਵਧਾਵਨ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫਲ ਧਰਨਾਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ 7 ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ-ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ, ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੱਖਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਨਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 15, 16, 17 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈਡ ਕੁਆਟਰਾਂ 'ਤੇ ਧਰਨੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਮੁੜ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਬਸੰਮਤ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਮੰਗ ਪੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ''ਪੰਜਾਬ ਜਨਤਕ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ 2014'' ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 500 ਰੁਪਏ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ, ਮਨਰੇਗਾ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਤੁਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਨਰਮਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਰਮੇ ਤੇ ਕਪਾਹ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਵਾਰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ 64 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇ। ਤਿੱਖੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਧੂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੇਘਰੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਰੂੜੀਆਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ, ਟੋਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਤੇ ਪਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪ ਲਵੇ ਤੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਪੰਚਾਇਤੀ/ਸ਼ਾਮਲਾਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲਕੀਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜਮੀਨ ਆਮ ਠੇਕੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਰੇਟ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਕਰਾਉਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਆਟਾ ਦਾਲ ਸਕੀਮ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਬਕਾਇਆ ਰਾਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਰਡ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਰਹਿੰਦੇ ਕਾਰਡ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਦੇਣੀਆਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਬੁਢਾਪਾ, ਵਿਧਵਾ, ਅੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਪੈਨਸ਼ਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 3000 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਨਜਾਇਜ਼ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਤੁਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸ਼ਗਨ ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਜੀਫਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਤੁਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਵਿਚ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਤੇ ਲੋਡ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਘਰੇਲੂ ਬਿੱਲ ਮਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਮਾਫ ਕਰਕੇ ਪੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮੀਟਰ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਰਸਾਂ ਨੂੰ 5-5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੁਆਵਜਾ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਰਵੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਗਏ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਸਰਵੇ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰ ਬਦਲੇ ਵਗਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿਚ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਖਤਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਦਲਿਤਾਂ/ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉਪਰ ਹੁੰਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਜਬਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉਪਰ ਪਏ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉਪਰ ਗੁੰਡਾ ਗਰੋਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵੇਚਣੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਵਿਦਿਆ, ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਫਤ ਦੇਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਾਰੂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਐਕਟ ਬਹਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉਪਰ ਦਰਜ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਜਮਾਨਤ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਜਮਾਨਤੀ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਮਾਨਤ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਇਹਨਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ 15, 16, 17 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤ ਧਰਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ 15 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਨੇੜੇ ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਮਿਆਨਾ ਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 3 ਵਜੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਾਥੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪਰੀ, ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਨਸਰਾਲੀ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ, ਤਰਸੇਮ ਪੀਟਰ, ਸੰਜੀਵ ਮਿੰਟੂ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਮਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ, ਭਗਵੰਤ ਸਮਾਓ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰੂੜੇਕੇ, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਸੇਵੇਵਾਲਾ, ਗੁਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਗੁਲਜਾਰ ਗੋਰੀਆ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲਰ, ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ, ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜਿਤ ਗਿੱਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਲ, ਭੂਪਚੰਦ ਚੰਨੋ, ਮੇਜਰ ਉਪਲੀ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਧਾੜਾਂ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਪਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਇਕੱਠ ਫੇਰ ਧਰਨੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਕੱਠ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਸਬੰਧੀ ਪੈਂਤੜਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆ ਗਏ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਤਰੀਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਫਦ ਵਲੋਂ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਨੇ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਅਨਾਊਂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਪੰਜਾਬ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਨਾ ਚੁੱਕ ਲੈਣ ਦਾ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਨ ਪਾਣੀ ਲਿਆਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਤਿੰਨਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੰਗਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਾਏ। ਜੋ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿਚ ਆਟਾ, ਦਾਲ, ਸਬਜੀ ਆਦਿ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ ਤੇ ਧਰਨਾ ਚੁੱਕਣ ਵੇਲੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਨ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਜੋ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਰੋਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲਾਇਆ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰਿਪੋਰਟ : ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ

ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫਲ ਜ਼ੋਨਲ ਰੈਲੀਆਂਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ 7 ਮਾਰਚ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੈਲੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਗੀ, ਜਾਗੀਰ ਸਿੰਘ, ਤਿਲਕ ਰਾਜ ਜੈਨੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਠਾਕਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਸੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐਫ. ਆਈ.) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇਵੰਜਣ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ 22 ਰਾਜਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ 'ਚ ਕੰਮ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿੱਪ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਠੋਸ ਅਧਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿੱਧੀ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ 'ਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਲਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੱਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣਗੀਆਂ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀਟੀਯੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਲੋਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵੇਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਇਥੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਹੁਣ ਵੀ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੈਪਟਨ, ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇਪੁਰ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੇਹਰਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਵਰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੂਬਾਈ ਸਕੱਤਰ ਮਾਸਟਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਨ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਨੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਯੂਨੀਅਨ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਕੋਲ ਹੁਣ ਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਸੀਟੀਯੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਣੇ ਹੋਏ 44 ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ 4 ਕਾਨੂੰਨ ਹੀ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਪ੍ਰੇਮ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਦੋਲਨ 'ਚ ਬਦਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਰਦਰਨ ਰੇਲਵੇ ਮੈਨਜ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ਿਵ ਦੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਰੇਲਵੇ 'ਚ ਵੀ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ 11 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ ਉਪਰਲੀ ਕਲਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੂਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਮਾਲਕ ਬਣਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਾਹੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖੋਤਣਾ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 43 ਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੰਦਿਆ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ 4 ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਡੇਢ ਲੱਖ ਨੂੰ ਰੀਨਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਨਕਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।  
ਇਸ ਰੈਲੀ ਦੀ ਸਟੇਜ ਸੂਬਾਈ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਚਲਾਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਾਸਟਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜਾਮਾਰਾਏ, ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ ਰੁੜਕਾ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਬਿੱਟੂ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਕੋਹਾ, ਦਤਾਰ ਸਿੰਘ ਠੱਕਰ ਸੰਧੂ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਆਗੂ ਵੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਡੀਸੀ ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਵਲੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਅਪੀਲ 'ਤੇ 29945 ਰੁਪਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਬਕਾਇਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਟੀ ਸ਼ਰਟਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਰਚੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਜਲੰਧਰ  : ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਝਾ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਆਬਾ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਰੈਲੀ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਟੀ ਯੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।
ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੂਬਾਈ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਣੇ 1996 ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਰਨਾ, ਭਲਾਈ ਸਕੀਮਾਂ  ਰਾਹੀਂ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬੀਮੇ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਲੇਬਰ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ 12 ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਣ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਘਰੀਂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਮਜਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਭ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੇਬਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਨਿਊ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਬਿਲਡਿੰਗ ਐਂਡ ਅਦਰ ਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 51000 ਰੁਪਏ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲਜ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਪਟਾਪ ਦੀ ਸਹੂਲਤ, ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਜੋਂ 30 ਹਜ਼ਾਰ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 4000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ, ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਘੱਟੋ-ਘਟ 10 ਲੱਖ, ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ 'ਤੇ 5 ਲੱਖ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਥੀ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ਬਾਗ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਅਤੇ ਆਰ ਐੱਸ ਐੱਸ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ।
ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਸੂਬਾਈ ਚੇਅਰਮੈਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰੀਮੁਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੇਬਰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਜੀ  ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਲਾਈ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਅੰਦਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਲਏ ਜਾਣ। ਸੂਬਾਈ ਸਕੱਤਰ ਮਾਸਟਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ 15000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ, ਮਿਥਲੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਬਚਨ ਯਾਦਵ, ਨਗਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲੱਥ, ਸਤਪਾਲ ਸਹੋਤਾ, ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰਾਹੋਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬੋਰਡ ਨੇ ਮੰਗਾਂ ਨਾ ਮੰਨੀਆਂ ਤਾਂ 1 ਜੂਨ ਤੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਰੰਭਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਬਰਨਾਲਾ : ਸਥਾਨਕ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ 'ਬਿਲਡਿੰਗ ਐਂਡ ਅਦਰਜ਼ ਕੰਸਟਰੱਕਸ਼ਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਰੈਗੂਲੇਸਨ ਆਫ ਐਪਲਾਈਮੈਂਟ ਐਂਡ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਐਕਟ 1996' ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੀਸਰੀ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਪੱਧਰੀ ਰੈਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰੈਲੀ ਉਪਰੰਤ ਸਰਕਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੂਬਾਈ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਣੇ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਪੰਜ ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ 15 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਡੈਮਾਂ, ਫਲਾਈਓਵਰਾਂ, ਸੁਰੰਗਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਬਿਲਡਿੰਗ ਐਂਡ ਅਦਰ ਕੰਸਟਰੱਕਸ਼ਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਮਹੀਪਾਲ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਾਫੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀਹਲਾ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ, ਅਮਰਜੀਤ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰੋਮਾਣਾ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।



ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਨੇ ਮਨਾਇਆ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਕਸਬਾ ਘੁਮਾਣ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) 'ਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ। ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਵੀਲਾ ਬੱਜੂ, ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਧੰਦੋਲੀ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਨੇਸ, ਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਇਸ ਇਕੱਠ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਵਤੀਰੇ ਖਿਲਾਫ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਤਖਤੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਭਰਵੇਂ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਵਸ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਬੜੀ ਹੀ ਮਾੜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਉਪਰ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਲਾਤਕਾਰ, ਛੇੜਛਾੜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਿੱਤ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਗਵਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬੜੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਅੱਜ ਵੀ 90% ਔਰਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੇ ਕੁਟਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਲੋੜ ਹੈ ਇਹਨਾਂ 90 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੰਦ ਖਲਾਸੀ ਲਈ ਰਾਹ ਚੁਣਨ ਦੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਔਰਤ ਭੁਗਤਦੀ ਹੈ। ਅਖੌਤੀ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁਰਥਲ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਔਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਮਰੇਡ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਜਥੇਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਭਰਾਤਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਭਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਵੀਲਾ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੋਮਨਵਾਲ, ਰਾਣੀ ਮੋਮਨਵਾਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੋਮਨਵਾਲ, ਬੱਬੀ ਵੀਲਾ ਬੱਜੂ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟਲੀ, ਅਮਰੀਕ ਕੌਰ ਕੋਟਲੀ ਅਤੇ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਦੋਈ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਨੇਸ, ਭਗਤ ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਧੰਦੋਈ, ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਮੰਡ, ਜਗਰੂਪ ਕੌਰ ਵੀਲਾ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਜਨਾਲਾ : ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ 'ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜਬਰ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ' ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟ ਰਜਾਦਾ, ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਤਲਵੰਡੀ, ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬੀਬੀ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਬੀ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਤੱਥਾਂ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁਹੱਲਿਆਂ 'ਚ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਆਗੂ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਤੇੜਾ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟਲੀ ਖਹਿਰਾ, ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਜਸਤਰਵਾਲ, ਬੀਬੀ ਸੋਨਾ ਤੜੀ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤਲਵੰਡੀ, ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟ ਰਜ਼ਾਦਾ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਪਲਾਸੀ (ਰੋਪੜ) : ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੋਪੜ ਇਕਾਈ ਵਲੋਂ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਲਾਸੀ ਵਿਖੇ ਇਸਤਰੀ ਦਿਵਸ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੜ ਮੱਲਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।  ਭਰਾਰਤੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਜੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। 


ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਸਮਾਗਮਬਟਾਲਾ : ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਏਰੀਆ ਕਮੇਟੀ ਸ਼ਕਰੀ ਵਲੋਂ ਸਾਥੀ ਰੌਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੌਜਵਾਨ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸੱਤਾ ਤੇ ਕਾਬਜ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਖੁਸ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫਿਰਕੂ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਕ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਜੇਐਨਯੂ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਮਤਾ, ਵਿਲੀਅਮ, ਕਾਲਾ ਮਸੀਹ, ਨੀਤੂ ਨਾਹਰ, ਟੀਨਾ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਜੀਤ ਗੱਗੋਵਾਲੀ, ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। 

ਸਹਾਇਤਾ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2016)

ਸਾਥੀ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਪੰਜਾਬ ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 11000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 1100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕੰਚਨ ਰਾਣੀ ਭਤੀਜੀ ਸਾਥੀ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਸਪੁੱਤਰੀ ਸਵਰਗੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ) ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਆਗੂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਲੋਕੋ ਰਨਿੰਗ ਸਟਾਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 10,000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕਾਮਰੇਡ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ ਪਿੰਡ ਸੈਦੋਵਾਲ, ਯੂ.ਕੇ. ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ (ਪੁੱਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਦਿਵਾਲੀ) ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 9500 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸ਼੍ਰੀ ਫਕੀਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਰੰਗੀਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਤਰੀ ਅਵਲੀਨ ਕੌਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਤਹਿਸੀਲ ਕਮੇਟੀ ਬਟਾਲਾ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕਾਮਰੇਡ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਬੈਂਸ (ਭੱਜਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਹਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਯੂ.ਕੇ. ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (ਸੁਪਤਨੀ ਬਾਬੀ) ਦੇ ਘਰ ਦੋਹਤੇ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 4500 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਨਾਵਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਨਾਵਾ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ 1100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਗੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਤੀਜੀ ਸੋਨੀਆਂ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ 500 ਰੁਪਏ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਰੋਪੜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਾਕਾ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੋਪੜ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 5000 ਰੁਪਏ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 5000 ਰੁਪਏ, ਤਹਿਸੀਲ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 2500 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਰੋਪੜ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕਾਮਰੇਡ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲੋਮਿੱਠੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਬਠਿੰਡਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬੀਬੀ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸਪੁੱਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਿੰਦਰ ਵਾਸੀ ਔਢਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ, ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ 300 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਕਾਮਰੇਡ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਮਨੋਲੀਆਂ ਬਲਾਕ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਵਿੱਕੀ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 400 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਫਰੀਦਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਰਨੈਲ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਕਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਦੀ ਉਸਾਰੂ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੇਧ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 4000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 2000 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 5000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀਡ ਫਾਰਮ ਕੱਚਾ (ਅਬੋਹਰ) ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਪੁੱਤਰੀ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਾਕਾ ਹਰਜੌਤ ਸਿੰਘ (ਹਨੀ) ਸਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਜੰਮੂ ਬਸਤੀ ਅਬੋਹਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਮੌਕੇ ਸਾਥੀ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਤਹਿਸੀਲ ਕਮੇਟੀ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਪਿੰਡ ਫਰਾਲਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਕਾ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 10000 ਰੁਪਏ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 
ਸਾਥੀ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਮਾਈਦਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਇਟਲੀ ਨਿਵਾਸੀ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਵਿਆਹ ਕਾਕਾ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬਲਿਹਾਰ ਕੌਰ ਵਾਸੀ ਜਹਿਲ ਮਾਜਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 5000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਆ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2000 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।

ਸੰਪਾਦਕੀ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਮਾਰਚ 2016)

ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਗਰਾਮੀ ਇਕਜੁਟਤਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋੜ 

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਸਿਖਿਆ ਸੰਸਥਾ-ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ.) ਵਿਚ, 9 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਖੌਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਖੱਬੀਆਂ, ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚਨੌਤੀਆਂ ਉਭਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਹਿ 'ਤੇ, ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫਿਰਕੂ-ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਖੜਦੁੰਬ ਮਚਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨਾ; ਉਸ ਉਪਰ ਝੂਠੇ ਤੇ ਮਨਘੜਤ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਸਾਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਪਿੱਛੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਘੜਨਾ, ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਵਕੀਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਨ ਲੇਵਾ ਹਮਲੇ ਹੋਣੇ, ਸਮੁੱਚੀ ਖੱਬੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਆਤੰਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣਾ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਮਲਿਆਂ ਸਮੇਂ ਪੁਲਸ ਦਾ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਖੱਬੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹੀ ਗਰਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿਮਾਕਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਆਦਿ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਏਥੇ ਹਿਟਲਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਆਮਦ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋੜਵੰਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਉਭਾਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਤੇ ਹਨੇਰਬਿਰਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਫਿਰਕੂ ਤੇ ਜਨੂੰਨੀ ਅਨਸਰ ਕੇਵਲ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉਪਰ ਹੀ ਘਿਨਾਉਣੇ ਤੇ ਅਮਾਨਵੀ ਹਮਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਫਾਸ਼ੀ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਦਰਜ ਲਿਖਣ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੀਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਅਲਖ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹੀ ਕਹਿਕੇ ਭੰਡਦੇ ਹਨ। ਜਾਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਭੋਗਦੇ ਆ ਰਹੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੰਗਰਾਮੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਫਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਘੋਰੜੂ ਸਮਝਕੇ ਕੋਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁੱਲਾ ਵਰਗੇ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਬੇਇਨਸਾਫੀਆਂ ਅਤੇ ਜਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਔਰਤਾਂ ਅੰਦਰ ਉਠ ਰਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੁਆਲਾ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਵ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਸੰਕੀਰਨਤਾਵਾਦੀ ਜਾਮੇ ਪਹਿਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਕੇ ਇਹ ਪਿਛਾਖੜੀ ਟੋਲੇ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ. ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਏਨੀ ਕੁ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠਕੇ, ਇਸ ਫਿਰਕੂ ਨਾਗ ਦਾ ਮਿਲਕੇ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ, ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 8-10 ਰਾਜਸੀ ਧਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਾਮਿਸਾਲ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਫੁੱਟ-ਪਾਊਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਰਕੂ ਤੇ ਜਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿਛਾਂਹ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੀਆਂ।
ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੱਬੀ ਧਿਰ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਅਹਿਮ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਯੁੱਧ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਸਤਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦੀਆਂ ਆਰਥਕ ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਵੀ ਸਮੂਹ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਕੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਲੱਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖੋਹਕੇ ਦੇਸੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਰਤ-ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਉਪਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਾਰੂ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਵੇਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫਾਖੋਰ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਰੇਲਾਂ ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਰਥਕਤਾ ਖੁੱਲੀ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਨਿਰਦਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ 'ਤੇ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਨਿਚੋੜ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ 'ਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੁਜ਼ਾਰੇਯੋਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਧ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਘੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਿਅੰਕਰ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਧ ਚੁੱਕੇ ਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ 'ਚ ਹੀ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਢਾਅ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰੋਕਾਰ ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਯਾਦ ਬਣ ਜਾਣ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਜਿਵੇਂਕਿ  ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਅਰਧ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਤੇ ਬੱਝਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਅੱਜ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਖੱਬੀ ਧਿਰ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ 15 ਫੌਰੀ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਰੰਭੇ ਹੋਏ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜ੍ਹਾਅ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਥਲ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਨੌਜਵਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਬਾਈ ਇਕੱਠ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਅਨਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦਰਿੜ੍ਹਤਾ ਭਰਪੂਰ ਸਾਂਝਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ, ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ 15 ਨੁਕਾਤੀ ਸਾਂਝੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁਜ਼ਰਮਾਨਾ ਚੁੱਪ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਰੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਮਾਰਚ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੀਆਂ ਫਿਰਕੂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਤਹਾਸਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ 'ਚੋਂ ਉਭਰੀ ਖੱਬੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਇਕਜੁਟਤਾ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਅੱਜ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
- ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ 

(25-2-2016)

ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਲਈ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ

ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ 

ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਣਾਬਾਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਤਿੰਨੋਂ ਹੀ ਧਿਰਾਂ-ਅਕਾਲੀ ਦਲ-ਭਾਜਪਾ ਗਠਜੋੜ, ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ 'ਆਪ' ਕੋਲ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲ ਕਬੋਲ ਕਰਨ ਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਹਰ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਧਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਜਬਰਦਸਤੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹੂਬਲੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪੰਗੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਰਖੇਲ ਹੋਣ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਬਦ  ਰਾਜ ਭਾਗ ਉਪਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚੋਂ ਮਨਫੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਉਂਝ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਤਾਵਾਂ ਧਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਨੀ ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਤੇ ਕੋਠੀਆਂ ਐਸ਼ੋਇਸ਼ਰਤ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਾਰਾਂ, ਮਿਆਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਸਮੁੱਚਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਆਦਿ ਉਚ ਵਰਗ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਾਂਝਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਕਿਰਤੀ, ਕਿਸਾਨ, ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਦਲਿਤ, ਅਖੌਤੀ ਨਿਚਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ। ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਲੁੱਟ-ਘਸੁੱਟ ਕਾਰਨ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਅੱਧ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਉਨਤੀ ਦੀ ਹਰ ਪਗਡੰਡੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਰਾਹ ਧਨ ਕੁਬੇਰਾਂ, ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਬਣਾਈ ਪੂਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਮਹਾਂ ਮਹਾਂ ਠੱਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾ ਦੇਣਗੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ। ਇਹ ਧਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਸਾਂ ਨਹੂੰਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ 'ਪੂੰਜੀਵਾਦ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰਾਸਦੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪੀਣਯੋਗ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਭਾਣਾ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ 'ਪਵਨ ਤੇ ਪਾਣੀ' ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ, ਪੀਲੀਆ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਚੰਬੜਨਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। 'ਬਾਦਲਾਂ' ਤੇ 'ਅਮਰਿੰਦਰਾਂ' ਨੂੰ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਅੱਤ ਮਹਿੰਗੇ ਤੇ ਅਧੁਨਿਕ ਹਸਪਤਾਲ (ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ) ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਨਤਾ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੰਦਰੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਦੁਆਈਆਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਾਰਨ 10-20 ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਤ, ਬਾਬੇ, ਸਾਈਂ ਜਾਂ ਪੀਰ ਕੋਲੋਂ ਸੁਆਹ ਦੀ ਚੁਟਕੀ ਲੈਣ ਜਾਂ ਰੱਬ ਉਪਰ ਡੋਰੀ ਸੁੱਟਣ ਵਰਗੇ ਵਿਆਖਿਆਨਾਂ  ਉਪਰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤੜਪ ਰਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਰੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹ ਦਾਤੇ ਦੀ ਭੂਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਂਹ ਮਾਰਗੀ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੀਂ ਅਸਮਾਨ ਛੋਂਹਦੀਆਂ ਬਿੱਲਡਿੰਗਾਂ ਹਨ, ਨਿੱਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਬਣੇ ਅਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਤੇ ਫੀਸਾਂ ਅਦਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਕਾਮੇਂ, ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ, ਦਸਤਕਾਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ-ਧੀਆਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਰਹਿ ਕੇ ਅਣਆਈ ਮੌਤੇ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਕਾਰਨ ਬੇਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਈ ਟੋਲੇ ਚੌਂਕਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਚੋਰੀਆਂ, ਡਾਕੇ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਉਪਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ 'ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ' ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਕਰਤਿਆਂ ਧਰਤਿਆਂ ਦੀ 'ਕ੍ਰਿਪਾ' ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁਰਬਤ ਦਾ ਲਾਹਾ ਖੱਟਣ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਚੌਖੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਕੰਗਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਵੈਮਾਨ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਸਲਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਦੇ ਡੰਗ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੀਚਤਾ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਹੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਕਿਰਤ ਰਾਹੀਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਨਾਲੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਕ ਭਾਗ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਦਾਨ ਆਸਰੇ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ, ਮੁਫ਼ਤ ਦਾ ਲੰਗਰ ਖਾ ਕੇ ਦਿਨ ਕਟੀ ਕਰਨ, ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਨ ਸਧਾਰਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਪਲੂਸੀਆਂ ਕਰਨ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਕਾਗਜ਼ ਦਿਆਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਸੀਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਰ ਅਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ, ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿਸਮਤਵਾਦੀ ਫਲਸਫਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਡਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਡੇਰੇ ਤੇ ਆਪੂੰ ਬਣੇ 'ਬਾਬੇ' ਹੋਰ 'ਮਿਰਚ ਮਸਾਲੇ' ਲਾ ਕੇ ਤਿਖੇਰਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਨਾਲੋਂ ਬੇਬਸੀ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ''ਸੱਚੇ ਸੇਵਾਦਾਰ'' ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਆਂਗ ਰਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਆਪਣੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਕੇ ਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਣ? ਇਹ ਕੰਮ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨੀ ਨਿਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਮਕਾਨ, ਸੰਤੁਲਤ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖੁਰਾਕ, ਸਾਫ ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ, ਹਰ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਮਿਆਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਯੋਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਤੇ ਧਨ ਕੁਬੇਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੁੱਟ ਖੋਹ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਾਫੀਆ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾ ਕੇ, ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀਆਂ ਰੋਕ ਕੇ ਅਤੇ ਧਨ ਕੁਬੇਰਾਂ ਉਪਰ ਵੱਡੇ ਟੈਕਸ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਉਗਰਾਹੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ, ਠੇਕੇ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤੇ ਮਹਿਕਮੇਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ  ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਂਟਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰਕਮ ਸਬੰਧਤ ਹਲਕੇ ਦੇ ਅਕਾਲੀ/ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਅੱਜਕਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ, ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੱਕੋ-ਜੋਰੀ, ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ ਹਰ ਹੀਲੇ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਪਬਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੂੰਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਬੇਕਾਰੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਰਫਤਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ, ਔਰਤਾਂ ਉਪਰ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬੰਦ ਖਲਾਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੰਮ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਭਾਜਪਾ, ਕਾਂਗਰਸ, 'ਆਪ' ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਮ ਉਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਕਦਾਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪੱਖੀ ਲੋਕ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਸੱਤਾ ਉਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀਆਂ, ਬਲਕਿ ਲੁੱਟੇ ਪੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਸੰਗ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਜ਼ੁਲਮ ਸੰਗ ਭਿੜਨ, ਹਰ ਜਬਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਤੇ ਠੀਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੇਧ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਲੋਕ ਹਿਤੂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਏਜੰਡੇ ਉਪਰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉਪਰ ਅਧਾਰਤ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰ ਖੜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸਿਰਫ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਦੂਸਰੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਏਕੇ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜੋਏ ਕਲਮਕਾਰਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ  ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੇ ਠੀਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੇਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ ਤੇ ਆਪਾਵਾਰੂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਵੱਟਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਕੁਰਾਹੇ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਖੱਬੀ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅਜੇ ਬੜਾ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਦਰਮਿਆਨੇ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਬਹੁਤ ਰੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਜੇਕਰ ਮੌਜੂਦਾ ਲੁਟੇਰੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਚਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਥੋੜ ਚਿਰੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਅੰਤਮ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਧੱਕਣ ਦੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਇਕ ਹਕੀਕੀ ਮੁਤਬਾਦਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਵਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਟਕਰਾਅ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਹਮਾਇਤੀ ਧਿਰਾਂ ਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਸੋ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਏਜੰਡਾ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਲੁਟੇਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਇਸ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨੀ ਵੀ ਅਸਾਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਖੱਬੀਆਂ ਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਆਸ਼ੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਸਤੇ ਸਾਂਝਾ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਦਿਲ ਬਹਿਲਾਊ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਣਭਿੱਜ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਧਿਰਾਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਆਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮ-ਹਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੀਤ, ਹਲਕੇ ਫੁਲਕੇ ਚੁਟਕਲੇ, ਭੜਕਾਊ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਲੀਲ ਰਹਿਤ ਭਾਸ਼ਣ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਦਾਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।