ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਬੇ-ਘਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਲ ਦਿੱਤਾ

ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ 

ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿੰਡ ਟਪਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ 'ਘਰ ਬਚਾਓ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ' ਵਲੋਂ 1974 'ਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 'ਇੰਦਰਾ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ' ਅਧੀਨ ਪਿੰਡ ਟਪਿਆਲਾ ਦੇ ਗਰੀਬ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ 95 ਪਲਾਟ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾੜ੍ਹਵੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉੱਘੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਕਾ. ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਨਸਾਫ ਪੱਖੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ 30 ਜੂਨ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ 52ਵੇਂ ਦਿਨ (20 ਅਗਸਤ) ਨੂੰ ਸਤਾਧਾਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਭੌਂ ਮਾਫੀਏ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਗਠਜੋੜ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਕੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸੁੱਖਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਵਿਰੁਧ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜਮੀਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪਰਚੰਡ ਕਰ ਗਿਆ। ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁੱਖੇ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਜਾਂਈ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਬਣਦੇ ਹੱਕ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗ ਸ਼ਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੜੇ ਗਏ ਲਹੂਵੀਟਵੇਂ ਤੇ ਬੱਝਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਗਿਣੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਹਿਤ 1973 'ਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਡੀਪੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਸਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਲਈ ਘਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਪਲਾਟ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਬਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ 1974-75 'ਚ ਟਪਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ  95 ਪਲਾਟ ਦੇਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੀ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਪਤਨੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ 22 ਕਨਾਲ 15 ਮਰਲੇ ਜਮੀਨ ਅਕਵਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ 95 ਪਲਾਟ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਸਖਤਾਂ ਹੇਠ 'ਸੰਨਦ ਰਜਿਸਟਰੀਆਂ' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਕਮਾ ਮਾਲ ਵੱਲੋਂ ਦਖਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਰਪਟ ਨੰਬਰ 183 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਦਖਲ ਕਬਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 25-30 ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਚੇ-ਪੱਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਏ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਏ  ਤੇ ਲਗਭਗ 13-14 ਮਕਾਨ ਕੁਝ ਕੱਚੀ ਕੁਝ ਪੱਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ  ਤੇ ਪਹਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਏ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਜਿਸ ਦੀ ਜਮੀਨ ਬਕਾਇਦਾ ਅਕਵਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਦੂਸਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੋਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ 1995 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਜਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਤ ਹੱੜਪਣ ਲਈ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿੰਡ ਟਪਿਆਲਾ ਦੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਅਮੀਰ ਜਿੰਮੀਦਾਰਾਂ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਬੀਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਨਾਲ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ  ਆਪਣੇ ਗੈਰ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ੁਦਾ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਚੇ ਕੁੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸੰਨ 2000 ਵਿਚ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ, ਜਮੀਨ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੇ ਜਾਅਲਸਾਜੀ ਕਰਕੇ ਇੰਤਕਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇੰਤਕਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਭੂਮੀਹੀਣ ਕਿਰਤੀਆਂ ਅਲਾਟੀਆਂ ਨੇ ਅਪੀਲ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਅਜਨਾਲਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਇੰਤਕਾਲ ਨੰਬਰ 1562 ਵਿਰਾਸਤ ਕੁੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਿਤੀ 1-2-2011 ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਕਤ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੋਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਲੰਧਰ ਦੀਆਂ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਅਪੀਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਖਾਰਜ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਐਸ. ਡੀ. ਐਮ ਅਜਨਾਲਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇੰਤਕਾਲ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਨਜੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਦਾਵਾਕਰਤਾ ਆਦਮੀਆਂ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਬੀਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਆਦਮੀ ਮਹਿਕਮਾ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਕਰਕੇ ਉਪਰੋਕਤ ਅਲਾਟ ਹੋਈ ਜਮੀਨ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਨਜੂਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਭੂਮੀਹੀਣ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪਲਾਟਾਂ 'ਤੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਉਜਾੜਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਪਰੋਕਤ  ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਕੁੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਐਸ. ਡੀ. ਐਮ. ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼  ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇੰਤਕਾਲ ਨੰਬਰ 1562 ਖਾਰਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਮੀਨ ਹੱੜਪਣ ਲਈ ਝੁੂਠੇ ਤੱਥ ਦੇ ਕੇ ਹਾਈਕਰੋਟ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਗਰੀਬ ਦਲਿਤ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਗਰੀਬੀ ਦਾਅਵੇ 'ਚ ਕੇਸ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ  ਕਰ ਸਕੇ। ਕਚਿਹਰੀਆਂ ਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ 'ਚ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾੜਾ ਗਰੀਬ ਤਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੱਕ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਵਕੀਲ ਕਿਥੋਂ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਨਸਾਫ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਥੇਬੰਦੀ 'ਤੇ ਹੀ ਟੇਕ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਇਨਸਾਫ ਤਾਂ ਕੀ ਮਿਲਣਾਂ ਸੀ ਉਲਟਾ ਇਲਾਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਪੁਲੀਸ  ਦੀ ਸ਼ਹਿ 'ਤੇ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਪਲਾਟਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪਲਾਟਾਂ ਅੰਦਰ ਵੜਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ। ਮਿਤੀ 18 ਜੁਲਾਈ, 2017 ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਹੜਪਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਇਹ ਧਾੜਵੀ ਪੁਲੀਸ ਦੀਆਂ ਧਾੜਾਂ ਤੇ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪਲਾਟਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਲੈਣ ਲਈ  ਆਏ ਜਿਸਦਾ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਡੱਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ-ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਗੁੰਡਾ ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਰੁਧ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨਾਹਰੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂਵੀਟਵੇਂ ਰੋਹ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਿਨਾਂ ਦਖਲ ਦਵਾਏ ਉਥੋਂ ਮੁੜ ਆਏ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਭੌਂ-ਮਾਫੀਏ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਨਾਇਬ ਤਰਿਸੀਲਦਾਰ ਲੋਪੋਕੇ ਨੇ ਕਾਗਜਾਂ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇ  ਦਿੱਤਾ ਜਦ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਟਾਂ 'ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕਬਜ਼ਾ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਨਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਮਿਤੀ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਕਿ ਲੱਗਭਗ 300 ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਲੋਕ ਜਮੀਨ ਹੜੱਪਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸੰਨ-ਸਟਾਰ ਪੈਲਸ, ਜੋ ਪਲਾਟਾਂ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 100-150 ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਾਬ-ਮੀਟ ਖਾ-ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ 'ਤੇ ਆਏ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਪੈਲਿਸ ਵਿਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਇਤਲਾਹ 'ਘਰ ਬਚਾਓ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ' ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ 'ਚ ਥਾਣਾ ਲੋਪੋਕੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ। ਥਾਣਾ ਲੋਪੋਕੇ ਪੈਲਿਸ ਤੇ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਬਣਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਂ ਨਿਭਾਈ ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ ਐਸ. ਐਚ. ਓ. ਲੋਪੋਕੇ ਦੀ ਉਥੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ, ਲੱਠਮਾਰਾਂ ਤੇ ਭੌਂ-ਮਾਫੀਏ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਸਾਫ ਨਜਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਏ। ਉਧਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿਤਰੀ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ. ਐਮ. ਪੀ. ਆਈ) ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਸਾਥੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਨੂੰ ਜਦ ਅਜਿਹੀ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਉਸੇ ਵਕਤ ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿਹਾਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਭਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਲੀਸ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਣਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਕਾਰਨ ਦਿਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਵਾ-ਡੇਢ ਵਜੇ ਪੈਲਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ 300 ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੇ 8-10 ਟ੍ਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਇੱਟੇ-ਰੋੜੇ ਭਰ ਦੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਦਲਬੀਰ ਕੌਰ, ਸੁਖਬੀਰ ਕੌਰ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਤੀ ਸੂਚਕ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਤੇ ਗਾਲੀ ਗਲੌਚ ਕੱਢਦੇ ਹੋਇਆਂ ਨੇ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਪੁਰਅਮਨ ਬੈਠੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੁੁੱਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ। ਸ਼ਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਹੋ ਗਈ।
ਉਕਤ ਗੈਂਗਸਟਰ, ਲੱਠ ਮਾਰ ਤੇ ਭੋਂ ਮਾਫੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਥੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੇ. ਸੀ. ਬੀ. ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿਤੇ ਤੇ 8-10 ਟ੍ਰੈਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਵੀ ਪੁੱਟ ਸੁਟੀਆਂ। ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਮੰਜੇ, ਰਜਾਈਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਵੀ ਟੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਦਕੇ ਲੈ ਗਏੇ। ਇਹ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨਿਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ 'ਤੇ ਢਾਹੇ ਗਏ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਢਾਉੁਣ, ਘਰਾਂ ਦਾ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਲੁੱਟਣ ਤੇ ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰੰਘ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਛਲਣੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਦਾਸਤਾਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਟਪਿਆਲਾ ਦੀ  ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ੍ਰੀ ਸੁੱਖਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀਆ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਵਿਚ ਆਉੁਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਜਮਹੁੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਲੋਪੋਕੇ ਥਾਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਥਾਣੇ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਕਾਸ਼ ਗੁਜਾਊ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉੂਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਥਾਣੇ ਦੇ ਘਿਰਾਓ ਸਮੇਂ ਮੁਜਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ. ਐਮ. ਪੀ. ਆਈ.) ਦੇ ਸੂਬਾ ਸੱਕਤਰੇਤ ਮੈਬਰਾਂ ਸਾਥੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੀਲੋਵਾਲ ਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਸਰਾਉੂਰ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਕਾਂਡ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮੁੱਚਾ ਪੁਲੀਸ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਹੈ ਤੇ ਐਸ.ਐਚ.ਓ. ਲੋਪੋਕੇ ਹਰਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਤਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਮੁੱਚੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪਰਚਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਲਈ 10 ਲੱਖ ਰੁੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਰਾਸ਼ੀ ਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਜਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁੁਪਏ, ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਜਖਮੀਆਂ ਨੂੰ 50-50 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਢਾਹੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਦੋਸ਼ੀ ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲੈਕੇ ਗਏ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਮੂਹ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ 'ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਉਪਰੋਕਤ ਮੰਗਾਂ ਨਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਣੇ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਤੇ ਚੁਗਾਵਾਂ-ਲੋਪੋਕੇ ਸੜਕ ਤੇ ਲੱਗਾ ਧਰਨਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਮੁਜਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਥੱਲੇ ਝੁਕਦਿਆਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੁੱਜਕੇ ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿਹਾਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਾਢੇ ਦਸ ਵਜੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੋਸੀਆਂ ਵਿੱਰੁਧ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਪਰਚਾ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਪੀ ਵੀ ਮੁਜਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ 5 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁਣੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਟੀਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਗੈਗਸਟਰਾਂ-ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ. ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਉਕਤ ਮੰਗਾਂ ਵੀ ਮੌਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਉਪਰੰਤ ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੀੜਤ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਤੇ 'ਘਰ ਬਚਾਓ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ' ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ 11 ਵਜੇ ਧਰਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 21 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਵਾਕੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂਆਂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਸ਼ੀਤਲ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ, ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੇਹਰਟਾ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂਨੰਗਲ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਦੁਧਾਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਅਮਰ ਰਹੇ ਦੇ ਨਾਹਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ 'ਚ ਪੱਕਾ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਲਗਭਗ 4 ਵਜੇ ਕਾਫ਼ਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਦੇਹ ਦੀ ਆਮਦ 'ਚ ਨਾਹਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ 'ਸੁੱਖਾ ਤੇਰੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿਆਂਗੇ।' ਗੜਗੱਜ ਨਾਹਰਿਆਂ 'ਚ  ਜੁੜੇ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਸੂਬਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਸ਼ੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ, ਆਪ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੂਬਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ ਤੇ ਆਪ ਆਗੂ ਜਗਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ, ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਆਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਾਜੇਸ਼ ਬਾਘਾ, ਘਰ ਬਚਾਓ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਪੰਚ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ, ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖਜਾਨਚੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੀਲੋਵਾਲ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰੀਕੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਵਰਪਾਲ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਮੈਂਬਰ ਐਸ. ਸੀ. ਸੈਲ ਆਦਿ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਟਪਿਆਲਾ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਇੰਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਟ  ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੱਕਾ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦਵਾਇਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ ਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਉੂਦ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਵਾਇਆ ਉਥੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਯਾਦਗਾਰ ਸਖਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਪੁੱਜੇ ਐਸ. ਡੀ. ਐਮ. ਅਜਨਾਲਾ ਡਾ. ਰਜਤ ਉਬਰਾਏ ਨੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਰੁਪੈ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰ  ਦੇ ਇੱਕ ਜੀਅ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ ਜਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ-ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਜਖਮੀਆਂ ਨੂੰ 25-25 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ  ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘਰ ਉਸਾਰਨ ਲਈ 20-20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਹੀਦ ਅਮਰ ਰਹੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਲੜਕੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਲਾਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਚਿੱਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਈ। ਪ੍ਰਵਾਰ ਤੇ ਘਰ ਬਚਾਓ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭੋਗ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਇਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਇੰਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜੁਲਮਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿੱਣਤੀ 'ਚ ਪਹੁੰਚੋ।
ਅਜਿਹੇ ਧਾੜ੍ਹਵੀਆਂ ਭੌਂ-ਮਾਫੀਆ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਫੇਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮੇਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੰਚ ਉਸਾਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।

ਪਾਇਨੀਅਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਉਤਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਈਮਾਨੀ! ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਕ ਸਦੀਵੀ ਟੱਕਰ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਵੀ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰੂਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹਨ ਸਭ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤਹਿਤ ਹੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਜਰਾ ਕੁ ਵੀ ਘਟਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨ (ਲੇਬਰ ਲਾਅ) ਸਭ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਉਦਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੱਚੇ ਲੇਬਰ ਕਾਨੂੰਨ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ 1957 ਦੀ 15ਵੀਂ ਲੇਬਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤਹਿਤ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤਹਿ ਹੁੰਦੀ 'ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਜਿਊਣ ਯੋਗ ਉਜਰਤ' ਦਾ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਧਰੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਫੈਲੀ ਵਿਆਪਕ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਊਟ ਸੋਰਸਿੰਗ ਭਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਪੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਪਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਜਿਊਣ ਯੋਗ  ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਆਰਾਮ ਘਰ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ, ਵਕਤ ਸਿਰ ਉਜਰਤ, ਸਾਫ ਕੰਟੀਨ, ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲਾਭ, ਪਖਾਨੇ, ਨਹਾਉਣ-ਧੌਣ ਲਈ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਵੱਛ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪੀਣ ਲਈ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਰਕ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਸਿਰੜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਹਾਲਤਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਇਦਿਆਂ ਪੱਖੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ (ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਅਲ ਏਰੀਏ) ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਇਕੋ ਇਕ ਪਾਇਨੀਅਰ ਇੰਡਸਟਰੀ (ਲਿਮਟਿਡ), ਅਖਵਾਉਣਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਾਰਖਾਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗਲੂਟਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਕਈ ਕੁਝ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਗਤ ਮੋਹਨ ਅਗਰਵਾਲ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ 25-30 ਲੱਖ  ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਅੱਧੇ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਹਨ। ਲਗਭਗ 36 ਏਕੜ ਥਾਂ ਵਿਚ 2002 ਤੋਂ ਚਾਲੂ ਹੋਈ ਇਹ ਫੈਕਟਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਐਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਹਰ ਪਲ 'ਚ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿਗਦੀ ਸਵਾਹ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਤੰਗ ਹਨ। ਇਸ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਹਰਾਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਕੈਮੀਕਲ ਯੁਕਤ ਅਤਿ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ, ਚੂਹਿਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਉਥੇ ਫਸਟਏਡ ਜਿਹੀ ਵੀ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਕੰਟੀਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ 12-12 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਤਨਖਾਹ 8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ) ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਦਿਲੀ ਦੇਖੋ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਐਸੀ ਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੜ ਚੱਲਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਂਝ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਪੁਣੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਿਘਰ ਗਈ ਹੈ ਇਕ ਦਿਨ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀਪਕ, ਬਾਇਲਰ ਤੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਹਸਪਤਾਲ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦਾਖਲ ਤਾਂ ਕਰਾਇਆ ਪਰ ਜਦ ਉਸਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਗਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਸ ਕਾਰਖਾਨੇ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਬੇਕਿਰਕ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 12 ਤੋਂ 24 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹ ਸਿਰਫ 8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਹੀ ਲੈਂਦੇ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿਚ 6-6 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ 12-24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ 8 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਐਸੀ ਮੰਗ ਹੋਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ 8 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਦਾ 23 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦ 7-7-2017 ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਤਾਂ ਮਾਲਕ 23-5-2017 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮਜਦੂਰ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਡੀ.ਸੀ. ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਤਾਂ 24-7-2017 ਨੂੰ 18 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। 25-7-2017 ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲਸ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ 400 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਪੰਚ ਜਗਨ ਨਾਥ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੀਟੀਯੂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਕੰਡੀ ਵਿਕਾਸ ਮੋਰਚਾ, ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਥੀਨ ਡੈਮ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਦਿ ਤੇ ਹੋਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ 26.7.2017 ਨੂੰ ਸਰਵਸਾਥੀ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਭਾਸ ਸ਼ਰਮਾ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੱਘਰ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਘੋਹ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ ਤਾਂ 400 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਲਸਕਰਮੀਆਂ ਤੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਪੁਲਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਰਨਾਕਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਲੋਕ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਗੇਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨਾ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੱਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫੈਕਟਰੀ ਮਾਲਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਧਰਨੇ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ ਪੈਂਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ 2-3 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 'ਅਟੁੱਟ' ਲੰਗਰ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। 15 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੜਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਪੁਲਸ ਫੋਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ ਹੀ ਬੰਦ ਰੱਖੀ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕੀੜੇ ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੇ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 25-7-2017 ਤੋਂ ਰਾਤ ਦਿਨ ਦਾ ਧਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਗਾਂ-ਕੱਢੇ ਵਰਕਰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ 23 ਮਈ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਕੇ ਬਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਤਹੱਈਆ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ 120 ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਢੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਾਧੂ ਮਿਲੇਗੀ।
ਏਥੇ ਇਕ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਭੋਆ ਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਤੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਇਕ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਫੈਕਟਰੀ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬੇਕਿਰਕ ਫੈਕਟਰੀ ਮਾਲਕ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਖਾਸਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਏਕੇ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜੁਲਮ ਦੀ ਤਾਂ ਸੀਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਿਰੜ੍ਹ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
- ਮੱਖਣ ਕੁਹਾੜ

मजदूरों की राष्ट्रीय कन्वेंशन का घोषणापत्र

(मजदूरों का राष्ट्रीय सम्मेलन 8 अगस्त 2017 को नई दिल्ली के तालकटोरा इनडोर स्टेडियम में हुआ। सम्मेलन का आह्वान संयुक्त रूप से औद्योगिक और सर्विस सेक्टर दोनों की दस केंद्रीय ट्रेड यूनियनों ने स्वतंत्र राष्ट्रीय मजदूर फेडरेशनों के साथ मिलकर किया। सम्मेलन में नरेंद्र मोदी सरकार द्वारा चलाई जा रही कार्पोरिटपरस्त राष्ट्रविरोधी और जनविरोधी नीतियों के कारण राष्ट्रीय अर्थव्यवस्था की बिगड़ती हालत पर और इन राष्ट्रविरोधी और जनविरोधी नीतियों से बुरी तरह प्रभावित हो रही कामगार जनता की आजिविका पर गंभीर चिंता व्यक्त की गई।)
 

टे्रड यूनियनों का 12 सूत्री मांग पत्र
1.   सार्वजनिक वितरण प्रणाली का सार्वभौमीकीकरण करने और माल बाजार में सट्टेबाजी पर प्रतिबंध लगाने के जरिए महंगाई पर रोक लगाने के लिए फौरन कदम उठाए जाएं।
2.   रोजगार सृजन के लिए ठोस कदम उठाने के जरिए बेरोजगारी पर रोक लगायी जाए।
3.   बिना किसी अपवाद के या छूट के तमाम मूल श्रम कानूनों को कड़ाई से लागू किया जाए और श्रम कानूनों के उल्लंघन के लिए कड़े दंडात्मक कदम उठाए जाएं।
4.   तमाम मजदूरों को सार्वभौम सामाजिक सुरक्षा कवर दिया जाए।
5.  मूल्य सूचकांक के तमाम प्रावधानों के साथ 18,000 रुपए मासिक से कम न्यूनतम वेतन न दिया जाए।
6.   समुचित कामकाजी आबादी के लिए सुनिश्चित बढ़ी हुई पेंशन 3,000 रुपए प्रति महीना से कम न दी जाए।
7.  सार्वजनिक क्षेत्र की केंद्रीय/राज्य इकाइयों का विनिवेश और उनकी रणनीतिक बिक्री बंद की जाए।
8.   स्थायी किस्म के काम के लिए ठेकाकरण बंद किया जाए और उसी तरह के तथा समान काम के लिए ठेका मजदूरों को उतने ही वेतन तथा लाभ दिए जाएं जो नियमित मजदूरों को दिए जाते हैं।
9.   बोनस तथा प्रोविडेंट फंड के भुगतान के लिए और योग्यता के लिए तमाम हदबंदियां हटायी जाएं और ग्रेचुइटी की मात्रा बढ़ाई जाए।
10.  आवेदन किए जाने की तारीख से 45 दिन की अवधि के भीतर ट्रेड यूनियनों का आवश्यक पंजीकरण किया जाए और आइ.एल.ओ. की सी-87 तथा सी-98 कन्वेंशनों को फौरन स्वीकार किया जाए।
11.  श्रम कानूनों में कोई संशोधन न हो।
12. रेलवे, बीमा और प्रतिरक्षा क्षेत्र में प्रत्यक्ष विदेशी निवेश (एफडीआई) न हो।
 

यह राष्ट्रीय कन्वेंशन मोदी सरकार द्वारा साजिशाना, व सत्तावादी (आथोरिटेरियन) तरीके से देश के सबसे बड़े मजदूर संगठन, इंडियन नेशनल ट्रेड यूनियन कांग्रेस (इंटक) को सभी त्रिपक्षीय व द्विपक्षीय फोरम समेत अंतर्राष्ट्रीय फोरम से वंचित करने के निर्णय की कड़े शब्दों में निंदा करती है। यह निदंनीय कदम कुछ और नहीं बल्कि पूरे ट्रेड यूनियन आंदोलन के अधिकारों पर घोर हमला है। इसका मुकाबला  सभी ट्रेड यूनियनें संयुक्त तौर पर करेंगी, यह कन्वेंशन प्रतिज्ञा लेती ही।
सम्मेलन घोर निराशा के साथ गौर करता है कि सरकार देश भर की समस्त ट्रेड यूनियनों द्वारा संयुक्त रूप से न्यूनतम मजदूरी, सामाजिक सुरक्षा, स्कीम वर्कर्स को मजदूर का दर्जा एवं भुगतान व सुविधाएं, निजीकरण और बड़े पैमाने पर ठेकेदारी का विरोध जैसी 12 सूत्री मांगों के लिए देशभर में किए गए, आंदोलनों को लगातार अक्खड़पन से अनदेखा कर रही है। सरकार की मजदूर विरोधी नीतियों के खिलाफ करोड़ों मजदूरों की सक्रिय भागीदारी के साथ की गई कई राष्ट्रव्यापी संयुक्त हड़ताल कार्यक्रमों जिनमें कि 2 सितंबर 2015 और 2 सितंबर 2016 की हड़तालें प्रमुख हैं, के बावजूद केंद्रीय सरकार देश की कामगार जनता के अधिकारों और आजीविका पर हमले बढ़ाती जा रही है। संगठित और असंगठित क्षेत्र दोनों ही समान रूप से पीडि़त हैं।
यहां तक कि सर्वाधिक श्रम सघन क्षेत्रों में रोजगार के लगभग नकारात्मक होने के साथ बेरोजगारी की हालत बदतर हो रही है। उद्योगों की बंदी और कामबंदी का परिदृश्य और आइटी क्षेत्र में बड़े पैमाने पर नौकरियों के खत्म होने की भविष्यवाणी आग में घी डालने का काम कर रही है। लोक परिवहन, बिजली, दवाईयों आदि समेत अनिवार्य वस्तुओं के दामों में वृद्धि आम तौर से लोगों के रोजाना की जिन्दगी पर दबाव के साथ-साथ दरिद्रता बढ़ा रही है। हड़बड़ाहट में जीएसटी को लागू करने ने आग को भडक़ाने का काम किया है, सार्वजनिक क्षेत्र और कई कल्याणकारी योजनाओं के लिए सरकारी खर्च में हुई भारी कटौती ने असामान्य रूप से मजदूरों और खासतौर से असंगठित क्षेत्र के मजदूरों की हालत को और खतरनाक बना दिया है।
सरकार का मजदूर विरोधी सत्ताधारी चरित्र तब और ज्यादा दिख रहा है जब वह समान काम के लिए समान वेतन और लाभ, 15वीं इंडियन लेबर कांफ्रेंस तथा सर्वोच्च न्यायालय के निर्णय के मानदंडों के अनुसार मिनिमम वेज (न्यूनतम मजदूरी) का प्रतिपादन, आंगनवाड़ी, मिड-डे-मिल और आशा आदि स्कीम वर्करों को मजदूरों का दर्जा देने के संबंध में एक सहमति से बनी उन अनुशंसाओं, जिनमें सरकार स्वयं एक पक्ष थी, को लागू करने से इंकार कर रही है। हैरानी की बात है कि मोदी सरकार यहां तक कि ‘‘समान काम के लिए समान वेतन और लाभ’’ और ईपीएस 1995 पर जो कि वास्तविक वेतन पर पेंशन में योगदान, गणना और महंगाई भत्ते जैसे असली मुद्दे पर देश के सर्वोच्च न्यायालय के फैसले को लागू करने से इंकार कर रही है।
देश की सभी ट्रेड यूनियनों, चाहे वे किसी से भी संबंधित हों, के विरोध के बावजूद सरकार आक्रामक रूप से अपने कार्यक्रमों  से नियोक्ता उन्मुखी और पूरी तरह मजदूर विरोधी श्रम कानून सुधारों को बढ़ा रही है और ये कामगार जनता पर दासता की हालत को थोपने के मकसद से की जा रही हैं। सबसे ताजातरीन हमला एंप्लाईज प्रोविडेन्ट फंड आर्गेनाइजेशन, कोल माइन्स प्रोविडेन्ट फंड और एंप्लाईज स्टेट इन्श्योरेंस कार्पोरेशन और कई अन्य कल्याणकारी अधिनियमों के तहत मौजूदा वैधानिक सामाजिक सुरक्षा ढांचे को विघटित और विखंडित कर सामाजिक सुरक्षा कोड को प्रस्तुत करने की ओर बढ़ रही है। सरकार ऐसा करते हुए इन विभिन्न भविष्यनिधि कोषों में मजदूरों के अंशदान से बने 20 लाख करोड़ रुपए के विशाल सामाजिक सुरक्षा कोष को हड़प कर सबसे कपट और छल भरे छद्दमावरण ‘सर्वव्यापी सामाजिक सुरक्षा’ के नाम पर शेयर बाजार में सट्टेबाजी के लिए उपलब्ध कराना चाहती है।
सभी सामरिक महत्त्व के सार्वजनिक क्षेत्र के उद्यमों जिसमें रक्षा (डिफेंस) उत्पादन, सार्वजनिक क्षेत्र के बैंक, इश्योरंंस, रेलवे, जन सडक़ परिवहन, तेल शामिल हैं का विनिवेशीकरण, युक्तिपूर्ण बिक्री, आउटसोर्सिंग से प्राइवेट क्षेत्र के हित में निजीकरण कर रही है। दिन प्रतिदिन कई महत्त्वपूर्ण और रणनीतिक क्षेत्रों में 100 फीसद एफडीआई को बढ़ावा दे रही है। इसके अलावा सरकार नगदी से समृद्ध सार्वजनिक क्षेत्र के उद्यमों को निवेश वाले नगद रिजर्व को एकदम खाली कर रही है। वास्तव में रक्षा क्षेत्र के निजीकरण का असली मकसद देश द्वारा पिछले छ: दशकों से ज्यादा समय में विकसित .की गई निर्माण क्षमता और रिसर्च पहलों को नष्ट करना है। सबसे बुरी और सबसे संदिग्ध योजना है रक्षा के हथियार और संवेदनशील उपकरणों जो कि आर्डिनेंस फैक्ट्रियां स्वयं निर्मित कर रही है उनके 50 प्रतिशत उत्पादों को आऊटसोर्स करना। चरणों में पूरा निजीकरण हो रहा है। रेलवे द्वारा बनाए गए रेलवे ट्रैक पर प्राईवेट रेलों को चलाए जाने की अनुमति दी गई है। यही नहीं प्राईवेट रेल आपरेटरों को मुफ्त में रेल यार्ड, प्राइवेट कोचों, वेगनों और इंजनों के रखरखाव के लिए शेड और वर्कशाप की पेशकश की गई है।
विभिन्न मेट्रो शहरों में 23 रेलवे स्टेशनों को निजीकरण के लिए चुना गया है। रेलवे कर्मचारी रोजगार सुरक्षा, जनतांत्रिक ट्रेड यूनियन अधिकारों और वेतन, भत्ते, सामाजिक सुरक्षा आदि में की गई उपलब्धियों को बचाने के संदर्भ में निजीकरण के सबसे बड़े शिकार होंगे। सेन्ट्रल इलेक्ट्रिसिटी रेगुलेटरी अथारिटी (सीईआरसी) की तरह एक रेलवे डिवैलपमैंट आथरिटी (आरडीए) बनाई गई है।
जैसा कि सीईआरसी ने बिजली के टैरिफ में बेतहाशा वृद्धि की है और आरडीए के तहत रेल भाड़े और माल ढुलाई के भाड़े बढ़ेंगे जो कि आम आदमी को और दुख पहुंचायेगा और प्राईवेट आपरेटरों को फायदा पहुंचाएगा।
सार्वजनिक क्षेत्र के बैंकों पर वैधानिक और कार्यकारी तरीकों से हमले हो रहे हैं। सरकार का एकमात्र उद्देश्य निजीकरण है और उन्हीं निजी कार्पोरेट बेईमानों को अनुचित लाभ पहुंचाना है, जिन्होंने बैकों से लिया कर्ज अदा नहीं किया और जिनके कारण बैंक क्षेत्र काफी दिक्कत में है। कुछ बैंकों में अनुबंध कर्मचारियों की छंटनी शुरू कर दी गई है। इश्योरेंस सेक्टर भी इसी तरह के हमलों से जूझ रहा है। हमारे प्रमुख बदरंगाहों का भी निजीकरण करने के लिए वैधानिक प्रावधान अंतिम चरण में है।
केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्र के उद्यमों के प्रमुख और सामरिक महत्त्व के सेक्टरों जैसे ऊर्जा, पेट्रोलियम, टेलिकाम, धातु, खनन, मशीन निर्माण, थल, वायु और जल परिवहन, बंदरगाह और गोदी और कई अन्य सरकार के निजीकरण के प्रचंड अभियान में हैं। सम्मेलन उल्लेख करता है कि इन क्षेत्रों के मजदूर संयुक्त रूप से अनुभागीय लड़ाई लड़ रहे हैं। सरकारी क्षेत्र के मजदूरों एंव कर्मचारियों के साथ-साथ सभी स्कीम वर्करों की ओर से संयुक्त आंदोलन शुरू किए गए हैं। यह सम्मेलन इन संघर्षों को अपना पूर्ण समर्थन देता है।
राज्य सरकारों की ओर से मार्ग लोक परिवहन (जनतक ट्रांसर्पोट) के रूप को प्राइवेट पार्टियों के देने से विखंडित करने के प्रयास जारी हैं। केंद्रीय सरकार की मंशा इसी संसद सत्र में नए ‘मोटर वाहन (संशोधन) अधिनियम 2017’ को लाने की जल्दी है जो कि पूरी तरह से मार्ग परिवहन का निजीकरण करने की अनुमति देगा। यह सम्मेलन ट्रांसपोर्ट वर्करों के आंदोलनों को नोट करते हुए परिवहन क्षेत्र में राज्य सरकारों और केंद्रीय सरकारों के जन विरोधी और मजदूर विरोधी योजनाओं की भत्र्सना करता है।
मजदूरों का राष्ट्रीय सम्मेलन विभिन्न राज्यों में संघर्षशील किसानों और साथ ही साथ किसान संगठनों के संयुक्त नेशनल फोरम के साथ अपनी एकजुटता व्यक्त करती है। कृषि क्षेत्र जो कि अर्थव्यवस्था में सबसे ज्यादा रोजगार देने वाला क्षेत्र है जिसमें हो रही आत्महत्याओं के बावजूद ऐसी कार्पोरेट पक्षीय, जमींदार-पक्षीय नीतियों को बढ़ाया जा रहा जिनकी वजह से कृषि क्षेत्र में संकट खड़ा हो रहा है।
यह मजदूरों का राष्ट्रीय सम्मेलन वर्तमान सरकार के तहत सरकारी मशीनरी के संरक्षण में समाज में चलाए जा रहे साम्प्रदायिक और विभाजक षडयंत्रों के विरुद्ध अपनी तीव्र ंिनंदा लिखता है। देश में अमन पसंद धर्मनिरपेक्ष लोग सभी जगह आतंक और असुरक्षा की कठोर परिस्थिति का सामना कर रहे हैं। साम्प्रदायिक ताकतें अकारण ही समाज में लड़ाई का माहौल तैयार कर रही हैं। यह माहौल आमतौर पर मजदूरों और मेहनतकश जनता की एकता को भंग कर रहा है। उस एकता की जो कि 12 सूत्रीय मांग पत्र को आगे बढ़ाने के लिए बहुत महत्त्वपूर्ण है। मजदूर वर्ग को इन साम्प्रदायिक विभाजक शक्तियों के लिए अपनी मजबूत आवाज उठानी चाहिए।
वर्तमान सरकार की निजी कार्पोरेट से मित्रता रखने वाली नीतियों के कारण देश के सभी भागों में आमतौर से मजदूरों और मेहनतकश पर होने वाले हमलों से राष्ट्र के सामने संकट गहराता जा रहा है।
वहीं दूसरी और मजदूर वर्ग ने आत्मघाती जनविरोधी नीतियों के विरुद्ध जारी हड़तालों समेत अन्य संघर्षों से ट्रेड यूनियन आंदोलन की मजबूत एकता व्यापक की है।
सेंट्रल ट्रेड यूनियनों के संयुक्त मंच और स्वतंत्र राष्ट्रीय फेडरेशनों का काम है कि विभिन्न क्षेत्रों में उठ रहे संघर्षों को राष्ट्रीय स्तर पर संगठित संयुक्त आंदोलनों और लामबंदी से अधिक सघन करें। इसके साथ ही सभी सेक्टरों के संघर्षों को मजबूत करने और इनके चरम बिंदु के रूप में देशव्यापी हड़ताल की जाए। अत: यह मजदूरों का राष्ट्रीय सम्मेलन निम्नलिखित कार्यक्रमों को अपनाता है :
1. अर्थव्यवस्था के सभी क्षेत्रों में उठाई गई अपनी मांगों के संदर्भ में संयुक्त आंदोलनों को खड़ा करने और आंदोलनों को तेज करने की दिशा में काम करना।
2. राष्ट्र स्तरीय लामबंदी की तैयारी के लिए ब्लाक/जिला/राज्य सरकार के औद्योगिक केंद्रों पर भीषण प्रचार, लामबंदी और सम्मेलन संगठित किए जाएंगे।
3. राष्ट्रीय राजधानी दिल्ली में तीन दिन का लगातार हर रोज एक विशाल धरना संगठित किया जाए जिसमें देशभर के लाखों मजदूर भागीदारी करेंगे।
4. राष्ट्रीय सम्मेलन विभिन्न सेक्टरों में कार्यरत देशभर की मेहनतकश जनता को आह्वान करता है कि संबंद्धताओं से ऊपर उठकर इस कार्यक्रम को पूरी तरह सफल बनाएं।
राष्ट्रीय सम्मेलन कामगार जनता से आह्वान करता है कि सरकार की जन विरोधी, राष्ट्रविरोधी नीतियों के खिलाफ अनिश्चितकालीन देशव्यापी हड़ताल के लिए तैयार हों।

ਸਹਾਇਤਾ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2017)

ਸਾਥੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪੋਤਰਾ ਉਘੇ ਕਮਿਉੂਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸਵਰਗੀ ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸਲਾਣਾ), ਪਿੰਡ ਸਲਾਣਾ (ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਵਲੋਂ ਅਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਵਿਮਲ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਇੰਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 400 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਕਾਮਰੇਡ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਠੈਨੇਕੋਟ-ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ 5000 ਰੁਪਏ, ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।

ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਚੱਨਣਵਾਲ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ.ਟੀ.ਯੂ. ਬਲਾਕ ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ (ਬਰਨਾਲਾ) ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੂੰ 10,000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਸਾਥੀ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਵਢੇਰਾ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਰਜਨੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਵੀ ਕੁਮਾਰ ਮੱਕੜ ਵਾਸੀ ਮਿਆਣੀ ਬਸਤੀ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨੂੰ 2000 ਰੁਪਏ, ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।

ਸਾਥੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਆਨੁੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੋਪੜ) ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਅਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੌਕੇ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੀ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ 11,001 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਲਈ 1101 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਸਾਥੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਉਘੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ  ਅਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ (ਸਪੁਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਵਾਸੀ ਅਲਾਵਲਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੌਕੇ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੂੰ 5000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਕਾਮਰੇਡ ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਤੇਜ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਦੁਰਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੁਬਾਈ ਆਗੂ ਸਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਮੇਟੀ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ. ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਵਲੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਮੇਟੀ ਆਰ.ਐਮ.ਪੀ.ਆਈ ਨੂੰ, 300 ਰੁਪਏ ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਅਤੇ 200 ਰੁਪਏ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਭੇਜੀ ਗਈ।

ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ) ਹਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗੀ ਕਾਮਰੇਡ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ 4500 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।

ਅਦਾਰਾ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਿੜ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2017)

ਰਵੀ ਕੰਵਰ

ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ 

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਸਬੇ ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ 11-12 ਅਗਸਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸੇ ਇਸ ਕਸਬੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿਰਫ 46,000 ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ 22000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਬੁੱਤ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁੱਤਾਂ ਵਿਚ, ਕਨਫੈਡਰੇਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਰੋਬਰਟ ਈ. ਲੀ, ਇਕ ਹੋਰ ਕਨਫੈਡਰੇਸੀ ਜਨਰਲ ਸਟੋਨਵਾਲ ਜੈਕਸਨ ਅਤੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੇ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਰਲ ਲੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ 'ਲੀ ਪਾਰਕ' ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਬਦਲਕੇ 'ਮੁਕਤੀ ਪਾਰਕ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਇਸ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੇ ਅੰਦੋਲਨ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਨਰਲ ਰੋਬਰਟ ਈ.ਲੀ  ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਜਮਹੂਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਰਲ ਰਾਬਰਟ ਈ.ਲੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਰਾਹਿਮ ਲਿੰਕਨ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, 1861 ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 16ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਖੱਣ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 7 ਸੂਬੇ ਜਿਹੜੇ ਗੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ, ਨੂੰ 'ਕੰਨਫੈਡਰੇਟ ਸਟੇਟਸ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕੰਨਫੈਡਰੇਟ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੰਨਫੈਡਰੇਸੀ ਫੌਜ ਭਾਵ ਗੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨਿਰਣੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸੱਜ-ਪਿਛਾਖੜੀ ਫੌਜ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਕਾਲੇ ਅਫਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸੱਜ ਪਿਛਾਖੜੀ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ ਰਾਬਰਟ ਈ.ਲੀ ਸੀ।
ਇਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਇਸ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਸਨ। ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦ ਨੂੰ 'ਅਮਰੀਕਾ ਫਰਸਟ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਕਿ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਆਗੂ ਜੇਸਨ ਕੈਸਲਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕੁੱਝ-ਕੁ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੂੰਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਰਾਬਰਟ ਈ.ਲੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਨਾਮ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਕੂ-ਕਲਕਸ-ਕਲੈਨ ਨੇ ਵੀ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਟਰੰਪ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਧੁਰ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਮੁੜ ਅਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਕੇ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਨਾਜੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਮਸ਼ਾਲ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ 'ਵੰਨ ਪੀਪਲ, ਵੰਨ ਨੇਸ਼ਨ, ਸਟੋਪ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ' ਵਰਗੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 12 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਬੇਰੇ ਹੀ ਦਰਜਨਾਂ ਦੀ ਤਦਾਦ ਵਿਚ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਵਰਦੀਧਾਰੀ ਗਰੁਪਾਂ ਨੇ 50000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਚਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ-ਲੱਭਕੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨੇ ਬੁੱਤ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕਠ 'ਤੇ ਕਾਰ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਇਕ 32 ਸਾਲਾ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੀਥਰ ਡੀ ਹੇਅਰ ਨੂੰ ਦਰੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 19 ਸਖਤ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰ ਦਾ ਚਾਲਕ ਹਿਟਲਰ ਪ੍ਰਸਤ ਜੇਮਜ ਫੀਲਡਜ ਜੂਨੀਅਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਮੌਮੀ ਤੋਂ ਨਾਜੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਘਿਨੌਣੇ ਕਾਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੋਸ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ 12 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਟਵਿਟਰ 'ਤੇ ਇਕ ਪੋਸਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ-''ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕ ਹੋ ਜਾਈਏ।'' ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਮੰਗਲਵਾਰ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਵਿਚ  ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ-''ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਵ-ਨਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੋਰੇ ਨਸਲਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਜਿੰਮਾ ਖੱਬੇ ਪੱਥੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।'' ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ-''ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਧਿਰ ਵੀ ਹੈ।'', ''ਇਕ ਹੋਰ ਗਰੁੱਪ ਇਸ ਪਾਸੇ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗਰੁੱਪ (ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ) 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ।'' ਇਹ ਹੈ ਟਰੰਪ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਇੰਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਟੀ.ਵੀ. ਸਕਰੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ-ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰੈਲੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀਪੱਖੀ ਨਾਅਰੇ, ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਸਲਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟੋਲੇ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਮੁਜਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਟ-ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਟਰੰਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਗ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਖਲੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ-''ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਹ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਰਾਬਰਟ ਈ.ਲੀ. ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਹਫਤੇ, ਇਹ ਰਾਬਰਟ ਈ.ਲੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਉਹ ਸਟੋਨਵਾਲ ਜੈਕਸਨ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨਗੇ, ਅੱਗੇ ਉਹ ਜਾਰਜ ਵਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦਾ? ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਕੇ ਰੁਕੇਗਾ?'' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਰੰਪ ਖੁਦ ਵੀ ਗੋਰੇ ਨਸਲਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਵ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਲ੍ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਬੜਾ ਜੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਉਯਾਰਕ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਵਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ,ਨਿਉ ਹਾਵੇਨ, ਡੈਟਰਾਇਟ, ਮਿਨੀਪੋਲਿਸ, ਮਿਆਮੀ, ਲਾਸ ਐਜੰਲਸ, ਸੀਏਟਲ, ਡਿਆਗੋ ਅਤੇ ਬੇਅ ਏਰੀਆ ਵਿਖੇ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੈਲੀਆਂ, ਮੁਜਾਹਰੇ ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀ ਮਾਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਬੋਸਟਨ, ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ, ਪੇਨਸਿਲਵਾਨੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਜਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਟਰੰਪ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਹਮ ਵਿਖੇ ਤਾਂ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਤਾਕੀਆਹ ਥੋਮਪਸਨ, ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਕੰਨਫੈਡਰੇਸੀ ਬੁੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜ ਪਿਛਾਖੜੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ 700 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬੁੱਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਚਾਰਲੋਟਿਸਵਿਲੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਚਿਹਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਉਸਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਧੱਰ 'ਤੇ ਨਿਖੇਧੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਥੇਰੇਸਾ ਮੇਅ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਹੁਕੌਮੀ ਆਟੋ ਮੋਬਾਇਲ ਕੰਪਨੀ 'ਜਨਰਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ' ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਜੈਫ ਇਮੈਲਟ ਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰਫੈਕਚਰਿੰਗ ਬਾਰੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਿਲ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਚੌਤਰਫਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਗੋਰੇ ਨਸਲਵਾਦ  ਤੇ ਗੁਲਾਮਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰਖੱਣ ਦੇ 700 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਰੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਜੀਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੁੱਚੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਜੁਟ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ।
(22-8-2017)


ਮਿਸਰ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ਮੱਦ-ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨਅਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਮਿਸਰ ਸਪਿਨਿੰਗ ਐਂਡ ਵੀਵਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਮੇ 5 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਵਾਅਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਨਸ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤੇ ਭੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ 25000 ਕਾਮੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਹਨ। ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਇਕਾਈ-ਮਿਸਰ ਸਪਿਨਿੰਗ ਐਂਡ ਵੀਵਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ 16000 ਕਾਮੇ ਅਪਣੀਆਂ ਡਿਯੂਟੀਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਫੌਰੀ ਕਾਰਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਬਣਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਈਂਧਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ 50% ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਕੀਮਤਾਂ ਤਾਂ 100% ਹੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਰੀ ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ 29.8 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧਕੇ 33 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁਖ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਨਵਾਂ ਵੈਟ ਟੈਕਸ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੱਧਣ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਤੋਂ 9 ਬਿਲੀਅਨ ਪਾਊਂਡ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵੈਟ ਅਧਾਰਤ ਨਵਾਂ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਈਂਧਣ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜਲ ਤੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਮਿਸਰ ਵਲੋਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਮਿਸਰੀ ਪਾਊਂਡ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਸਰੀ ਪਾਊਂਡ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਅੱਧੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਸੰਬਰ ਵਿਚ 12 ਸਾਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧੱਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਮਹਾਲਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2006 ਅਤੇ 2008 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ-ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜੇ ਸਨ। 2011 ਦੀ ਅਰਬ-ਬਸੰਤ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਲਾ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਸਨੀ-ਮੁਬਾਰਕ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁਡ, ਧਾਰਮਕ ਬੁਨਿਆਦਪ੍ਰਸਤ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ ਦੇ ਸੱਤਾਸੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਅਧਾਰਤ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਲਾ ਦੇ ਮਜਦੁੂਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ''ਮੁਸਲਿਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁਡ ਰਾਜ'' ਤੋਂ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ ਵਿਰੁੱਧ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ 'ਤੇ ਅਪਣੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 22 ਮਈ ਨੂੰ ਤੌਰਾਹ ਸੀਮੈਂਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਹਿਰਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਲੋਂ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 32 ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।
ਮਹਾਲਾ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਜਿੱਥੇ  ਅਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਬਿਗਲ ਹੈ। ਕਾਮਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਗਾਂ ਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਤੱਕ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਫੈਸਲ ਲੋਕਸ਼ਾ ਵਲੋਂ 'ਅਰਹਾਮ ਆਨਲਾਇਨ' ਵੈਬ ਨਿਉਜ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੰਦੀ ਹੈ- ''ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਹਫਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਪਣੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ 'ਤੇ ਆਵਾਂਗੇ ਪਰੰਤੂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਨਹੀਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।'' ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਫੈਕਟਰੀ ਤੇ ਸਨਅਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਾਮੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦੇਣ ਹਿੱਤ ਚਲਾਏ ਜਾਂ ਰਹੇ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ।


ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾਫੀ ਸੰਘਰਸ਼ 

ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ   ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 2 ਅਗਸਤ ਨੂੰ 'ਵਿੱਤੀ ਮੁੜ ਵਸੇਵਾ ਬਿਲ' (Financial Rehabilitation Bill ) ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜੇ ਮਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦੇਸ਼-ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ ਪੈਰਾਗੁਏ, ਦੀ ਆਬਾਦੀ 67 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਰਕਬਾ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਸੁਨਸਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਪਿੱਛਲੇ 3 ਹਫਤੇ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਮੁਜਾਹਰੇ, ਧਰਨੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੇਸਿਵ ਗੁਆਸੂ ਫਰੰਟ, ਨਾਂਅ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਬਿਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਦਨਾਂ ਨੇ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ 30 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੰਡ ਨਾਲ ਮਾਫ ਜਾਂ ਰਿਸਟਰਕਚਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸਾਨ 10,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਕੁੱਲ 17000 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਕਰਜਾ 340 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ  ਡਾਲਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਪੈਰਾਗੁਏ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 35%, ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਧੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪਰ 91.4% ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ 20 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਜਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੱਲ ਖੇਤੀ ਯੋਗ ਜਮੀਨ ਦਾ ਸਿਰਫ 6% ਭਾਗ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ 3% ਧਨਾਢ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਜਮੀਨ ਦਾ 85.5% ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜਾ ਮਾਫੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਜ ਪਿਛਾਖੜੀ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ-ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਟਾਲਮਟੋਲ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਤਾਂ ਇਸ ਬਿਲ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਵੱਟ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕਰਜਾ ਮਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ 23 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਜਾ ਮਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਵੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਅਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਜਾ ਮਾਫੀ ਲਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ।
ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਜਾਰੇ-ਸਨ, ਨੇ ਬੜੇ ਖੂਨ-ਰੱਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਾਲਕੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨਾਢ ਭੂਮੀ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਖਤ ਤਸ਼ਦੱਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਜਾ ਮਾਫੀ ਲਈ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖਤ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।

ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2017)

ਕਹਾਣੀ
ਸ਼ਹੀਦ
- ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ 

ਭਾਰਤ, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਚੋਖੀ ਵੱਢ ਟੁੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹਾਲੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਨੂਰਾ ਤਕੀਏ ਵਿਚ, ਅੰਬੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਨੂਰੇ ਦੀ ਭੈਣ ਰਹਿਮਤੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿਚੋਂ ਚਰ੍ਹੀ ਵੱਢ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਤਕੀਏ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਖੇਤ ਦੀ ਵਿੱਥ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤਕੀਏ ਦਾ ਏਨਾ ਭੈਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕੱਚਾ ਪੱਕਾ ਕੋਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸੁੱਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਕਦੀ ਫੇਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਨੂਰੇ ਦੀ ਭੈਣ ਰਹਿਮਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਨੂਰੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, 'ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿਮਤੇ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨਾ?'
'ਜੈਨਾ', ਨੂਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਰ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
'ਤੈਨੂੰ ਰਹਿਮਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ?' ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਭੋਲ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਨੂਰਾ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਵ ਨਾ ਕੱਢ ਬੈਠੇ। ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
'ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਰਹਿਮਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਜੈਨਾ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖਿਡਾਉਂਦੀ ਸੀ।' ਨੂਰੇ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ ਕਿ ਨੂਰੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉਹੀਓ ਭਾਵ ਕੱਢਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਹੈ ਸੀ।
ਫੜ-ਫੜ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੱਪਲ ਤੋਂ ਇਕ ਮੋਰ ਉਡਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਕੋਰ ਖੰਭ ਹਵਾ ਵਿਚ ਡਿੱਕੋ-ਡੋਲੇ ਖਾਂਦਾ ਹੇਠਾਂ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।
ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੂਰੇ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਜਦ ਭੱਜਿਆ-ਭੱਜਿਆ ਮੈਂ ਖੰਭ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ ਤਾ ਖੰਭ ਰਹਿਮਤੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੀ। ''ਇਹ ਖੰਭ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੁੱਕਣਾ ਸੀ'', ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਮਤੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
'ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੁੱਕ ਬੈਠੀ ਹਾਂ।' ਰਹਿਮਤੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
'ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਖੰਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ', ਮੈਂ ਜ਼ਿੱਦ ਕੀਤੀ।
'ਫੇਰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।' ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਪਈ।
'ਖੰਭ ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੇ ਹੀ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੋਰ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।'
'ਚੁੱਕ ਲੈ ਆਪਣਾ ਖੰਭ।' ਉਸ ਨੇ ਘੂਰ ਕੇ ਤਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਖੰਭ ਸੁੱਟ ਤੇ ਭਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ। ਦੂਰ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੀਲੀ ਚੁੰਨੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਮੈਂ ਇੰਜ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵਾਂ ਕਿ ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘੂਰਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਘ੍ਰਿਣਾਂ ਨਾਲ।
ਖੰਭ ਲੈ ਕੇ ਜਦ ਮੈਂ ਤਕੀਏ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨੂਰੇ ਦਾ ਅੱਬਾ, ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ, ਸੰਝਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੇ ਨੂਰਾ ਵੀ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਅੱਬਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੂਰੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਬਾ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਵੀ।
ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ? ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛੋਗੇ, ਉਹ ਕਿਉਂ। ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੇਵਲ ਉਹੀਓ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਸੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਕੱਟੜ ਸੁੰਨੀ। ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ ਵਿਚਾਰੇ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੀ ਬਾਈ ਬੱਸੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਸੌ ਡੇਢ ਸੌ ਕੜੇ ਮੰਗਵਾਏ, ਓਨੇ ਹੀ ਖੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੰਘੇ, ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਕੱਛਾਂ ਤੇ ਓਨੇ ਹੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਟਕੇ। ਜਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਦੇਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਚਾਸ਼ਣੀ ਦੇ ਕੜਾਹੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਪਿਛਿਓ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, 'ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕੜੇ-ਛੜੇ ਲਾਹ ਕੇ ਫੇਰ ਮੁਸਲੇ ਦੇ ਮੁਸਲੇ।' ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਤੱਕਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਗੋਲੀ ਕੱਢੀ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਲਿਆ।
'ਹੋਰ ਕਿੱਦਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ?' ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
'ਝਟਕੇ ਵਾਲਾ', ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੂੰਡੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਠਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।
'ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ।' ਸਭ ਸਿਆਣੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੋ ਗਏ।
'ਸਾਡੇ ਸਿੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਧਰ ਹਲਾਲ ਖਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ'। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।
'ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗਊ ਦਾ।' ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਚਾਰੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ। ਪਲੋ ਪਲੀ ਪੰਜ ਛੇ ਬੱਕਰੇ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਝਟਕੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਪੱਦੀ, ਪੋਸੀ, ਕਿੱਤਣਾ, ਮਜ਼ਾਰਾ, ਬਿੱਝੋਂ, ਬਾਕੀ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਉਤਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੇ।
'ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਸੀ', ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬੇ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਟੋਕਿਆ।
'ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਕਰ ਉਏ ਮੁੰਡਿਆ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਘੋਚਾਂ ਨ੍ਹੀਂ ਕੱਢੀਦੀਆਂ', ਬਾਬੇ ਹੁਰਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫੇਰ ਖੂੰਡੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਝਟਕੇ ਦੇ ਬਲਟੋਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਹਿਨੀ। ਕਿਰਪਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਖੂੰਡਾ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਤੇ ਏਦਾਂ ਚਾਰ ਕੱਕੀਏ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਨ।
ਘੜੀ ਪਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕੰਘੇ, ਕੜੇ, ਕੱਛੇ, ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਪਹਿਨ ਲਈਆਂ ਤੇ ਬੋਟੀ ਬੋਟੀ ਕਰ ਕੇ ਝਟਕਾ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ। 'ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਸਾਂ, ਸਹੁਰੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ', ਝਟਕੇ ਦੀ ਬੋਟੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰੀ ਠਾਠ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਕਦੀ ਅਫ਼ੀਮ ਤੇ ਕਦੀ ਝਟਕੇ ਦੀ ਬੋਟੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਮ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਿਆ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਧੂ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਸਨ। 'ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਗੋਤ ਵੀ ਸਿੱਧੂ ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਧੂ, ਸੰਧੂ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਨੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਜਗੀਰ ਨਾਲ ਅਫ਼ੀਮ ਡੋਡੇ ਹੀ ਚਲਦੇ ਨੇ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਸੀ?'
ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ। ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਨੂਰੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
'ਨੂਰੇ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ?' ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ।
'ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਈਦਾ, ਮੱਲ। ਮੈਂ ਕੰਘੇ ਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਨ ਵੀ ਲਏ ਹਨ। ਨੂਰੇ ਦਾ ਅੱਬਾ ਵਿਚਾਰਾ ਸਾਈਂ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਹ ਝਟਕਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਮੈਂ ਨਿਪਟ ਲਵਾਂਗਾ। ਵਿਚਾਰਾ ਬੜਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਆਪਣਾ। ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਤੇਰੇ ਹਾਣ ਦੇ ਹਾਲੀਂ ਚੌਥੀ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਹੁਣ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿਚ ਏਂ। ਇਹ ਸਭ ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀਆਂ ਨੇ।' ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਏ।
ਜਦ ਬਾਪੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਏਧਰ ਉੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝਟਕੇ ਦੀ ਬੋਟੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਈ ਸੀ। ਤੇ ਹਾਲੀਂ ਵੀ ਜਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਯਤ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਯਕੀਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਝੂਠ ਵੀ ਕੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਦ ਮੈਂ ਰਹਿਮਤੇ ਤੋਂ ਖੰਭ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੜਾ ਸੀ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੀਲੀ ਚੁੰਨੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪੀਲੀ ਚੁੰਨੀ ਨੇ ਰਹਿਮਤੇ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ। ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਜਦ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ ਸੀ ਤੇ ਨੂਰੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਵੀ।
ਹੁਣ ਉਹ ਨਿਮਾਜ਼ ਨਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਂ ਨੂਰੇ ਦਾ ਹਮ ਜਮਾਤੀ ਤੇ ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਬਕ ਭੁੱਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਈਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਸਾਈਂ ਵੀ ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਮਾਰਨ ਲੱਗਿਆ ਨੂਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਕਦੀ ਨੂਰਾ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜ ਹੋ। ਇਕ ਅੱਧੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਦਾ।' ਤੇ ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਈਂ ਇਕ ਚਪੇੜ ਨੂਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਜੜ ਦਿੰਦਾ।
ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਨੂਰਾ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸੀ। ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਨ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇ ਨੂਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਾਂ। ਉਂਜ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਈਂ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਡਰ ਸੀ? ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਸਾਂ ਕਿ ਨੂਰਾ ਤੇ ਨੂਰੇ ਦੇ ਅੱਬਾ ਨਿਮਾਜ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੈਂ ਓਦੋਂ ਤ੍ਹੇਰਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ 'ਚ ਸਾਂ। ਨੂਰਾ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਹਿਮਤੇ ਨੂਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਡੇਢ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਤੇ ਮੈਨੂੰੂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਤੀਜੀ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਰਹਿਮਤੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਚਰ੍ਹੀ ਦੀ ਭਰੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਦਰੂ ਸਾਈਂ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੂਰਾ ਬੜੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਸਾਈਂ ਦੀ ਨਸਵਾਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕੁੜਤਾ ਭੋਇੰ ਵਿਚ ਲਿਬੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੋਂ 'ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ... ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਕੋਈ ਚਾਰ ਕੁ ਵਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਤ ਉਨੀਂਦਰੇ ਜਹੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜ ਤੁਰੇ। ਨਿਮਾਜ਼ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਮਾਰੇ ਭੈਅ ਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੱਜ ਸਕਦਾ। ਨੂਰਾ ਔਖੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਕ ਚਿਲਕਦੀ ਹੋਈ ਬਰਛੀ ਨੂਰੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਖੁਭ ਗਈ। ਰੁਗ ਭਰ ਆਂਦਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ। ਮੈਂ ਭੈਅ-ਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਬਰਛੀ ਵਾਲੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨੀਲੇ ਵਸਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਸੀ। ਸਾਈਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਅਸੀਂ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਹਿ ਵੇਖੋ ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ ਤੇ ਕੜਾ....' ਤਾਂ ਇਕ ਮੁੱਛਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਕੜੇ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿੰਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
'ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਘੱਲੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।
'ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭੁਝੰਗੀ ਐ, ਓਇ ਮੂਰਖੋ ਨੂਰੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਬਰਛੀ ਖੋਭਣ ਵਾਲੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਘੋੜੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਲਿਆ।
ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕੀ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ।
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
'ਬਸ ਬਚ ਗਿਆ ਹੁਣ। ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲੀਂ ਜੁਆਕ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ ਵਿਚਾਰਾ।' ਅੰਦਰੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ। ਮੈਂ ਬੋਲ ਪਛਾਣਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸੀ।
'ਭਾਣਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ-ਪਰਲੋ ਹੀ ਆ ਗਈ ਸੀ'  ਮਾਂ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਖਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਘੁਟਣ ਲੱਗ ਪਈ, 'ਤੂੰ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ ਪੁੱਤ? ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ।' ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।
'ਸਦਕੇ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਜਾਇਓ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਚੜ੍ਹਾ ਲਵੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੋਈ ਏ।' ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਿਆਣੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
'ਬੀਬੀ ! ਨੂਰੇ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਰਛੀ ਵੱਜੀ ਸੀ' ਮੈਂ ਚੇਤਾ ਕਰ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇ ਰਹਿਮਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਹੁਣ ਮੈਂ ਐਨ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਂ।
ਮਾਂ ਨੇ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੂਰੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਜੈਨਾਂ ਤੇ ਰਹਿਮਤੇ ਨੂੰ ਜੱਥੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਈਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਤੇ ਇਕ ਲੱਤ ਵੱਢੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੂਰੇ ਦੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕੀ ਤੇ ਪੋਸੀ ਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜਤਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪੀਲੇ ਪਟਕੇ, ਕੜੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਕੱਛੇ ਵਾਲਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਿਆ। ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਥਰਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਚਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇਕ ਦਹਿਸ਼ਤ ਜਿਹੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਝ ਰਿਹਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਪੋਸੀ ਵਾਲਾ ਲੰਗੋਟੀਆ ਮਿੱਤਰ ਘਣਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਪਟਕਾ ਦੇਣ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਪਟਕੇ ਤੋਂ ਜੱਥੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਜੱਥੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਛੁਰਾ ਖੋਭ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਏਨੀ 'ਵਿਹਲ' ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰਨ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਸੂਨੀ ਵਰਗੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਛੇ ਸੌ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਜੋਗਾ ਧਨ ਮਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਘਣਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਏਨਾ ਸਦਮਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦੀਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਡੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਰਨੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਘਣਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਮਰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹੜਾ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਸੀ। ਘਣਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਤਾਂ ਭਲਾ ਧੋਖੋ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਬਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਣ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਗੱਲ ਗੱਲ ਉੱਤੇ 'ਤੋਬਾ ਤੋਬਾ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਤੇ 'ਰਾਮ ਰਾਮ' ਕਹਿਣਾ ਸਿਖ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਘੇ, ਕੱਛੇ, ਕੜੇ ਤੇ ਪਟਕੇ ਪਹਿਨ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜਥੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਬਣਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੀਲੇ ਪਟਕੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਕੱਛੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਹਿਨੇ। 'ਚਾਰੇ ਸਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਤੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਮੁਕਤੇ' ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਦ ਉਹ 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ, ਵੰਡ ਛੱਕਿਆ, ਦੇਗ ਚਲਾਈ, ਤੇਗ ਵਾਹੀ, ਧਰਮ ਹੇਤ ਸੀਸ ਕੁਰਬਾ....' ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਲੜਖੜਾ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਖੂੰਡਾ ਗਿਰ ਪਿਆ। ਬਾਕੀ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਫੇਰ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜੇ ਸਮਾਧੀਆਂ 'ਤੇ ਭੋਰਾ-ਭੋਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਰੱਖ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੇਖਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਕਾਂ ਛਕ ਗਏ।
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਬਾਪੂ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੰਡਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
'ਕੀ ਗੱਲ?' ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ।
'ਕਾਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਦੇ ਭੋਰਾ ਕੁ' ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁਝਾਉ ਦਿੱਤਾ 'ਸਾਈਂ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾ ਆਵੇ ਜਾ ਕੇ।' ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਤਕੀਏ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ।
ਤਕੀਏ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨੂਰਾ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਰਹਿਮਤੇ। ਰਹਿਮਤੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਘੂਰ ਕੇ ਤੱਕਿਆ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਨਾਲ। ਤੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਜੱਥੇ ਵਾਲੇ ਲੈ ਗਏ ਸਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ?
'ਕੀ ਮਤਲਬ', ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਕਬਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁਛਿਆ।
'ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਘਲੂਘਾਰਾ ਯਾਦ ਏ ਨਾ?' ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਖਿਆ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰਾਪ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।
'ਯਾਦ ਹੈ' ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਿਆ ਸੀ ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਾ?' ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।
'ਜਿਹੜੇ ਸਾਈਂ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਬਚ ਰਹੇ ਕਿ ਨਹੀਂ?' ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
'ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ' ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।
'ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਨਾ ਸਮਝ' ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਖਿੱਝ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਕੱਲ੍ਹ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਧੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਬਰਾਂ ਵਲੀ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ ਫੇਰ।' ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਨਾ ਸੁਣ ਲੈਣ।
ਮੈਂ ਭੱਜ ਕੇ ਸਾਈਂ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਰੱਖ ਆਇਆ। ਤੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ।




ਗ਼ਜ਼ਲ
- ਮੱਖਣ ਕੁਹਾੜ 
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗੀਤ ਵੱਜਣਗੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਜਾਂ ਵਿੱਚ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨਗੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਖ਼ਾਬ ਸਜਾਏ ਸਨ ਜੋ ਪੁਰਖਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ,
ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੋਏ, ਨੇ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਖਾਬਾਂ ਵਿੱਚ।
ਆਪਾਂ ਮੰਗੀ ਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜ਼ਾਲਮ ਬੱਗੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੋਂ,
ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਲੇ ਭੂਰੇ ਬਾਘਾਂ ਵਿੱਚ।
ਸਾਨੂੰ ਦੀਪ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾ' ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੇਜ ਵਗੇ,
ਇਹ ਕਿਦਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਆਏ ਹਨ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਪੁੱਤਰ, ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਕੇ, ਘਰ ਦੀ ਗੁਰਬਤ ਦੂਰ ਕਰੂ,
ਐਸੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦੈ, ਆ ਨਾ ਜਾਏ ਖਾਬਾਂ ਵਿੱਚ।
ਆਪਣਾ ਬਾਗ ਤਾਂ ਤਦ ਹੀ ਜਾਪੂ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਇਸਦੇ ਜਦ
ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣਗੇ, ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ।
ਗੁੰਮ ਗਏ ਸਨ ਖੰਭ ਜੋ, ਬੁਲਬੁਲ, ਮੋਰਾਂ, ਹੰਸਾਂ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ,
ਵੇਖ ਲਏ ਨੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ, ਲੋਕਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜਾਂ ਵਿੱਚ।


ਕਵਿਤਾ
ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ
- ਨਵਨੀਤ 
ਰੋਜ਼ ਉਗ ਰਹੇ ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ
ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ, ਥਾਂ-ਥਾਂ, ਹਰ ਮੋੜ ਗਲੀ,
ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਰ ਪਿੰਡ।
ਡੁੱਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲਹੂ
'ਆਜ਼ਾਦੀ' ਦਾ ਹੱਕ ਮੰਗਦੇ
'ਰਾਮ ਮਹੁੰਮਦ ਸਿੰਘਾਂ' ਦਾ।
ਉਹੀ ਹੈ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ
ਉਨੀ ਸੌ ਉਨੀ ਵਾਲਾ
ਪਰ ਚੋਲਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਆਏ ਦਿਨ।
ਉਹੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ-ਤੋਪਾਂ
ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪੁਰਜ਼ੇ ਬਦਲੇ ਗਏ ਨੇ।
'ਆਜ਼ਾਦੀ' ਦੇ ਰਾਖੇ ਵੀ ਉਹੀ ਨੇ
ਉਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ।
ਨਵਾਂ ਡਾਇਰ ਲੋਚਦਾ ਹੈ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ
ਤੇ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਬਣਾਉਣਾ ਐਸੀ ਬੰਦੂਕ,
ਜਿਸਦੀ ਗੋਲੀ
'ਖਾਸ' ਰੰਗ ਦੇ ਲਹੂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹਵੇ।
ਡਾਇਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ
ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ
ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦਾ ਰੰਗ
ਨਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਰਲਕੇ ਲੜ ਮਰਨ ਦੀ ਚਾਹ।



ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ
- ਰਮਨੀਕ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ 
ਤੇਰੇ ਸਿਤਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ।
ਰਾਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਫੜਨਾ ਨਹੀਂ।
ਪਹਿਲਾਂ ਡੱਕਣਾ ਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਨਾਲ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਆਪਾਂ, ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਕਰਕੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਗਰੀਬਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦੇ।
ਗਿਰਗਟ ਵਾਂਗੂ ਰੰਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ , ਛੇਤੀ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੇ।
ਮਾੜੀਆਂ ਨੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਨਾਲ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਆਪਾਂ, ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਹੋ ਕੇ 'ਕੱਠੇ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਹੇ, ਨਾਅਰੇ ਲਾਵਾਂਗੇ।
ਰੋਜ ਹਾਕਮ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ, ਭੜਥੂ ਪਾਵਾਂਗੇ।
ਨਾਲ ਹੌਂਸਲੇ ਗਮਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ, ਤਰਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਨਾਲ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਆਪਾਂ, ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਹੱਕ ਖੋਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲੈਣਾ, ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ,
ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਰੱਬ ਨੇ ਕਰਨਾ, ਭਰਮ ਦਿਲਾਂ 'ਚੋਂ ਕੱਢਣਾ।
ਬਣ ਬੱਦਲ ਤੂਫਾਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਰ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਹੁੰਦਲਾ, ਕੱੱਲੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਿਆਂ,
ਡਰ ਕੇ ਵੈਰੀ ਆਪੇ ਭੱਜੂ, ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨੇ ਖੜ੍ਹਿਆਂ।
ਸ਼ੀਸ਼ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਰੰਮੀ, ਮਰਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।
ਨਾਲ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਆਪਾਂ, ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਾਂਗੇ।


ਗ਼ਜ਼ਲ
ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ 
ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਹਲਕਾਅ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।
ਆਈ ਉਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ, ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ ਇਹ,
ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਧਮਕਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਮਹਿੰਗ ਜਾਂ ਬੇਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁਰੱਪਸ਼ਨ ਦਾ ਸਵਾਲ,
ਹਉਮੈਂ ਸੰਗ ਠੁਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਵੋਟ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ 'ਹੱਥ ਵਢਾ ਕੇ ਲੈ ਲਏ',
ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਪੈਸੇ ਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿਚਾਲੇ ਗਰਕ ਹੈ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ,
ਅੱਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਰਾਵਣਾਂ ਤੋਂ ਭਾਲਦੇ ਹੋ ਆਪ ਕਿੱਦਾਂ ਰਾਮ ਰਾਜ?
ਖ਼ੌਫ਼ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਬੋਲਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ,
ਕਹਿਰ ਜੋ ਬਰਪਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।

ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੰਸਦ 'ਚੋਂ ਮਸਲ੍ਹਾ ਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ,
ਅੰਦਰੋਂ ਘਬਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ।
- ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ

ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2017)

ਸਾਂਝੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ 

ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਦੁਆਬਾ 'ਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮਜਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੈਲੀ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੁਰਾਇਆ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਦਕਿ ਮਾਲਵਾ ਦੀ ਰੈਲੀ 10 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਝੇ ਦੀ ਰੈਲੀ 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ 'ਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਰੈਲੀਆਂ ਕਰਜ਼ੇ ਮਾਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਮਲ, ਬੇਘਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭੱਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਜਨਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ : 

ਗੁਰਾਇਆ : ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸੂਬੇ ਭਰ 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹੱਕੀ ਮੰਗਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕੜੀ ਵਜੋਂ ਗੁਰਾਇਆ ਦੀ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ 'ਚ ਦੁਆਬਾ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਸਾਥੀ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਹੇਤਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ-ਪਨਾਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਮੀਰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਹੋਇਆ, ਸਾਥੀ ਸੰਧੂ ਤੇ ਸਾਥੀ ਨਾਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਦਲਿਤਾਂ-ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਗਤ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਮੁਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਿਨਸਾਂ ਦੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਭਾਅ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਚੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਆਮ ਠੇਕੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬੁਢਾਪਾ, ਵਿਧਵਾ, ਅੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਦਲਿਤਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜਬਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਜੋ ਵਾਅਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਾਥੀ ਸੰਧੂ ਤੇ ਸਾਥੀ ਨਾਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੱਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵਸਾਥੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ, ਪਰਮਜੀਤ ਰੰਧਾਵਾ, ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਮਾਣਾ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਤਿਵਾੜੀ, ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਮਲਸੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਾਥੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਨੇ ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਏ। ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀ ਟੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਈ ਜਾਮ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਬਰਨਾਲਾ : ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਭਰਪੂਰ ਸਮੱਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। ਰੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਕਲਾਲ ਮਾਜਰਾ, ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਰਾਏ ਪੰਡੋਰੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਸਾਥੀ ਮਹੀਪਾਲ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੱਕੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ, ਖੇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਦੋਖੀ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਰਤੀ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਲਾ ਵੱਟੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ 2500 ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਖੇਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਜੂਨ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ  9 ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ  ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀ ਤੱਤਾਂ, ਨਸ਼ਾ ਸੌਦਾਗਰਾਂ, ਕੇਬਲ, ਰੇਤ, ਖਨਣ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਾਫੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵਂੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਥਾਪੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਲੁੱਟਣ-ਕੁਟਣ ਵਾਲੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਸਮੁੱਚੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੀ ਉਜਰਤ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਦੇਣਾ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਵਾਰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰਕਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਤੈਅ  ਕਰਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਜਬਰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ-ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਰਜ਼ੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਫ ਕਰਨ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ  ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ  ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ, ਕਿਸਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਲਾਗਤ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਖਰਚਿਆਂ 'ਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ, ਬੰਗਾਲ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਆਰ ਐਮ ਪੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਕਤ ਜ਼ੋਨਲ ਰੈਲੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੇੜਿਆ  ਜਾਵੇਗਾ।
ਇੱਕ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀਹਲਾ ਦੀ  ਰੰਜਿਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਦਲੀ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਬਦਲੀ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਦਲਿਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤਬਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨਸਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਗਣਾ ਹਰਿਆਣਾ ਬੀ ਜੇ ਪੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਖਿਲਾਫ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੱਗ-ਲਪੇਟ ਦੇ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।  ਸਮੁੱਚੇ  ਪੰਜਾਬ ਖਾਸ ਕਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਇਨਿੰਗ ਮਾਫੀਆ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਬੁਰਛਾਗਰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖਤ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸਾਥੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੀਦਕੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਫਸਲੀ ਉਜਾੜੇ ਸੜਕੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨੀ-ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਫਸਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਾਂਟ ਜਾਂ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਥੀ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਆਲਮਪੁਰ, ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ, ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਲਾਲ ਚੰਦ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਸੇਆਣਾ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਦਰੱਸਾ, ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਅਬੋਹਰ, ਮਿੱਠੂ ਸਿੰਘ ਘੁੱਦਾ, ਰਘੁਵੀਰ ਬੈਨੀਪਾਲ, ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਹਰੀਕੇ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ,  ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਿਰਤੀ,  ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਗੇਜੀ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤਲਾ ਆਦਿ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ : ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਦਲਿਤਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਬਰ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚੋਣਾਵੀ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਭਖਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਮਾਝਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਦਿਆਂ ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਖੇ ਰੋਹ ਭਰੀ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਤੇ ਮਾਟੋ ਫੜ ਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਰੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਸਾਥੀ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਰਾਜਕੇ (ਤਰਨ ਤਾਰਨ), ਬਲਦੇਵ ਵਿੱਚ ਸੈਦਪੁਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਮਾਸਟਰ ਹਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ (ਪਠਾਨਕੋਟ) ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਔਲਖ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਾਥੀ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਨਹੁੰ ਮਾਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਕੋਝਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਦਾਚਿੱਤ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗੇ। ਅੱਜ ਦਾ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਇਕੱਠ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵਰ੍ਹਦਿਆਂ ਤਿੱਖੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਗਾਇਬ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਮੁਨਾਸਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਗੂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਨੇ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਖਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿੱਖੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਾਧੂ ਐਲਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇ।
ਖਚਾਖਚ ਭਰੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂਆਂ ਸਾਥੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਤੇ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਸਮਾਨ ਛੋਹ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬ ਤੇ ਦਲਿਤ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਆਤਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ, ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਪੂਆਂ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਪੈਨਸ਼ਨ 3000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ, ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮਨਰੇਗਾ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ 500 ਰੁਪਏ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂਆਂ ਸਾਥੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪਕੀਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜਾਮਾਰਾਏ ਨੇ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ੁੱਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਬੂਲਦਿਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ, ਜੁਆਨੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੂਹ ਖੇਤੀ ਜਿਣਸਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਲਾਹੇਵੰਦ ਭਾਅ ਡਾ. ਸੁਆਮੀਨਾਥਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 10 ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਕੀਰ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਜ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਇਹਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਹਿਰੀਕਰਨ ਤੇ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੁੜਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਮੂਹ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਸਿੱਧੇ ਲੋਕਮਾਰੂ  ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਜੀ ਐਸ ਟੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮਾਰੂ ਹਮਲਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਬੀਬੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟ ਰਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖਿਲਚੀਆਂ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂਨੰਗਲ ਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਧਰਾਏ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਲੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਸਮੱਰਥਨ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਝਾ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਅਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਛੱਜਲਵੱਢੀ, ਸ਼ੀਤਲ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ, ਅਜੀਤ ਰਾਮ ਗੰਦਲਾਵਾੜੀ, ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਧਲੌਰੀਆ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਸਰਾਉਰ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵਾਲ, ਪੰਡਿਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ, ਮਾਸਟਰ ਜਨਕ ਰਾਜ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਾਣ ਮਾਸਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲਪੁਰਾ, ਡਾ. ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਤਿੰਮੋਵਾਲ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਾਨੌਰ, ਮਾਸਟਰ ਸੱਤਪਾਲ ਪੱਟੀ, ਸਿੰਦਾ ਸਿੱਧ, ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ, ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਾ, ਬਲਦੇਵ ਭੈਲ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰੈਲੀ ਉਪਰੰਤ ਸਰਕਾਰਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਲਾਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਾਰੇ ਲੱਪਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੀ ਟੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜਾਮ ਲਾਇਆ।


ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ ਵੱਲੋਂ ਥਾਣੇ ਅੱਗੇ ਧਰਨਾ 

ਸਰਹਾਲੀ : ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਥਾਣਾ ਸਰਹਾਲੀ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਰਾਜਕੇ, ਜਮਹੂਰੀ  ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਆਗੂ ਨਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋਣੇਕੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ  ਦੇ ਸੁਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਤੁੜ, ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ, ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜਾਮਾਰਾਏ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਲਸ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਢੋਟੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਲਕਿ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਆਗੂ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜਣੋਕੇ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਪੁਲਸ ਪੈਸੇ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨਸਾਫ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਇਹ ਧਰਨਾ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ।


ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੁਤਲਾ ਫੂਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ 

ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੇ ਬਾਬਾ ਰਾਘਵਦਾਸ (B.R.D.) ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਜਪਾਨੀ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਹਫਤੇ 'ਚ 71 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਕੌਮੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ, ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਡਾਢਾ ਗੁੱਸਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਯੂ.ਪੀ. ਸਰਕਾਰ, ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਤਾਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਹਲਕੇ ਗੋਰਖਪੁਰ 'ਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘੋਰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਮੋਦੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਅਦਿਤਿਆਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪੁਤਲੇ ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਾੜਨ ਸਮੇਂ ਸਮੂਹ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੰਤਕੀ ਸਿੱਟੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 6 ਫੀਸਦੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਡੇਢ ਫੀਸਦੀ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰੂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੁੱਦਣਾ ਪਵੇਗਾ। 

देहाती मजदूर सभा हरियाणा का पहला राज्य सम्मेलन  

देहाती मजदूर सभा हरियाणा का पहला राज्य डैलीगेट सम्मेलन साथी नत्थूराम चौबारा, बिचित्र सिंह जबवाली, जीत सिंह रतिया की अध्यक्षता में संपंन्न हुआ। मंच संचालन तजिन्द्र सिंह थिंद, सुखचैन सिंह सरपंच व मास्टर बृज लाल ने किया। झण्डे की रस्म अदा साथी तजिंद्र सिंह थिंद ने की। सर्वप्रथम बिछड़े साथियों के प्रति संवेदना प्रकट करते हुए 2 मिन्ट का मौन किया गया।
मुख्यवक्ता साथी महीपाल बठिंडा, देहाती मजदूर सभा पंजाब राज्य कोषाध्यक्ष ने सम्मेलन को सम्बोधित करते हुआ कहा कि आज देश व प्रदेश में मजदूरों की हालात काफी नाजुक स्थिति में है। 71 वर्ष की आजादी के बाद भी अमीर और अमीर हुआ है व गरीब और गरीब हुआ है। आज तक मजदूरों के लिए कोई राष्ट्रीय कानून नहीं बनाया गया। केंद्र में जब से भाजपा सरकार आई है तब से मजदूरों पर अत्याचार व उत्पीडऩ ज्यादा बढ़ा है। अच्छे दिनों का नारा देकर भाजपा ने गद्दी हथियाई है। लेकिन काबिज होते ही नोटबंदी, जाति धर्म के नाम पर दंगे, जी.एस.टी. लागू करना, मनरेगा में फेर बदल करना आदि नीतियां लागू करके जनता पर बोझ डाला जा रहा है। मजदूर-किसान की हालत दयनीय बनी हुई है। लोगों को धर्म-जात, गोरक्षा के नाम पर बांटा जा रहा है। उन्होंने कहा कि पूरे हरियाणा में मजदूरों-किसानों को लामबंद करके उनकी मांगों के प्रति एक मजबूत आन्दोलन चलाया जायेगा। साथी तेजिंद्र सिंह रतिया ने पिछले कार्यकाल की रिपोर्ट पेश की। रिपोर्ट पर 25 साथियों ने बहस में हिस्सा लिया। आने वाले समय के लिए मजदूरों की मांगों के लिए आन्दोलन की रुपरेखा तय की गई। सभा को मजबूत करने के लिए योजना बनाई गई। अत: में सर्वसम्मति से राज्य कमेटी का चुनाव किया गया। जिसके राज्य प्रधान लाल चंद, महासचिव तेजिंदर सिंह, अध्यक्ष सुखचैन, नत्थू राम उप प्रधान, बचित्र सिंह सह-सचिव, बृजपाल प्रचार प्रवक्ता, बस्ती राम चोरमार, हजारा सिंह, सुनीता हिसार 15 कमेटी मैंबर लिए गए। अंत में स्वागत समिति के चेरयमैन श्री सुभाष पुनिया ने राज्य भर से आए डैलीगेट साथियों का धन्यवाद किया व मजदूर आंदोलन को पूरे हरियाणा में तेज करने का आह्वान किया। 


ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਪੁਲਸ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲ ਧਰਨਾ 
ਪਿੱਛਲੇ ਬੀਤ ਚੁਕੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੁਲੀਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜੁਲਮ ਢਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਜੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਸੌਂਪੀ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਕਾਰਨਮਿਆਂ ਉਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪੱਟੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਭਿਖੀਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿਚ। ਹੋਇਆ ਇੰਜ ਕਿ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਥੀ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਰਾਜਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਿਖੀਵਿੰਡ ਦੇ ਪੀ.ਆਰ. ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਗਏ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਇਕ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਲੋਕਲ ਲੀਡਰ ਦਾ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ ਪਰੋਸੀ ਗਈ ਮੀਟ ਦੀ ਸ਼ਬਜੀ ਖਰਾਬ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਤਕਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੱਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ 40-50 ਗੁੰਡੇ ਤੇ ਲਠਮਾਰ ਸੱਦ ਕੇ ਹੋਟਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਕਤ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗਲ ਪਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਗੱਡੀ ਭੰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੁਟਮਾਰ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਥਾਣਾ ਭਿਖੀਵਿੰਡ ਵਿਖੇ ਚਮਨ ਲਾਲ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉਪਰ ਝੂਠਾ ਕੇਸ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਾ 354 ਵੀ ਲਾਈ ਗਈ।
ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 11 ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੇ ਦਫਤਰ ਅੱਗੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਥੀ ਚਮਨ ਲਾਲ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਝੂਠਾ ਕੇਸ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਰੀਬ 5 ਘੰਟੇ ਚਲੇ ਧਰਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ। ਗਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਨੇ ਇੱਕਠ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਕੇਸ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਵਿਚ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜਾਮਾਰਾਏ, ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ, ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਅਰਸਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੈਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਆਗੂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।


ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬਰਾਲਾ ਦਾ ਫੂਕਿਆ ਪੁਤਲਾ 
ਅਜਨਾਲਾ : ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਵਿਕਾਸ ਬਰਾਲਾ, ਜੋ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਭਾਜਪਾ ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹਨ, ਵੱਲੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਕੇ ਤੰਗ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟਰਜਾਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਜਨਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਰਾਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਬਰਾਲਾ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਫੂਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਦਿਆ ਪਿੱਟ ਸਿਆਪਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਵਲੋਂ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਕੌਮੀ ਪਧਰ 'ਤੇ ਵਿੱਢੀ ਗਈ 'ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ ਤੇ ਬੇਟੀ ਪੜ੍ਹਾਓ' ਮੁਹਿੰਮ ਉਕਤ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਕੋਝਾ ਮਜਾਕ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ-ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਫੂਕ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਬਰਾਲਾ ਨੂੰ ਰੰਗੇ ਹੱਥੀ ਫੜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁਲਸ ਨੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਮੋਦੀ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਬਾਓ ਵਿਚ ਥਾਣੇ 'ਚ ਹੀ ਜਮਾਨਤ ਦੇ ਕੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਬਰਾਲਾ ਨੂੰ  ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅਵਾਜ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ।