ਲੋਕ ਮਸਲੇ : ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਾਰਪੁਰ ਦੇ ਕਸਬਾ ਦਸੂਹਾ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਡੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਾਥੀ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਵਿਚਲੇ ਖਾਤੇ 'ਚੋਂ, ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ 28500 ਰੁਪਏ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਢਵਾ ਲਏ। ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਡਕੈਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੋਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਕਾਰਡ ਵਿਚ ਦੂਰ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੁਕਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਫਸਾਕੇ ਅਤੇ ਵਨ ਟਾਈਮ ਪਾਸਵਰਡ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ 'ਚੋਂ 7 ਵਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਕਮਾਂ ਕਢਵਾਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ 28500 ਰੁਪਏ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਏਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਦੀ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਏਸੇ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਾਤੇ 'ਚੋਂ ਵੀ ਥੋੜੇ ਥੋੜੇ ਕਰਕੇ 57900 ਰੁਪਏ ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਮੋਬਾਇਲ 'ਤੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਆਏ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖਾਤੇ 'ਚੋਂ ਵੀ 50,000 ਰੁਪਏ ਕਢਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ, ਸਾਡੀ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੀਬੀ ਦੇ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਦੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਬਚੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਾਕੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਵੀ ਕੱਢੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਧੰਨ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਫਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਲੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਲੋਂ ਅਜੇਹੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਪਣੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਪੱਲਾ ਝਾੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਲਟਾ ਲੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਡਾਂਟ-ਡਪਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਨਜ਼ਿਊਮਰ ਫੋਰਮ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਉਲਟੀਆਂ ਪੁਲਟੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 'ਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਲਸ ਮੁਖੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰਜ਼ ਤੁਰੰਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੜਤਾਲਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਵੀਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੰਭ ਖਿਲਾਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਸ ਲੁੱਟ, ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਕਰਾਈਮ ਕਹਿਕੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਲਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਪੁਲਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਇਸ ਸਾਈਬਰ ਲੁੱਟ ਦੀ ਪੈੜ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨੱਪੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਵਿਚ ਸਬੰਧਤ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ.ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਨ-ਧਨ ਯੋਜਨਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਸ਼ੇ ਛੱਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਖੇਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਪੁੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਲਸ ਉਪਰ ਦਬਾਅ ਬਣਾਕੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ 

दलितों पर बढ़ रहे जबर को कैसे रोका जाये?

मंगत राम पासला 

तथाकथित गाय रक्षकों दवारा पिछले दिनों ऊना (गुजरात) में मरी हुई गाय की चमड़ी उतार रहे दलित नौजवानों के कपड़े उतार कर लाठियों से की गई बेतहाशा मार-पीट ने देशभर के दलित समाज तथा जनवादी लहर में भाजपा के विरूद्ध एक रोष का तूफान खडा कर दिया है। तकरीबन हर प्रांत में दलित तथा अन्य मेहनतकश लोग इस वहशी जबरो-सितम के खिलाफ सडक़ों पर उतर आए हैं। अल्प-संख्यकों, आदिवासियों, पिछड़ी जातियों के जनसमुहों पर बढ़ रहे अत्याचार सामाजिक राजनीतिक दृष्टिकोण से बेहद चिंताजनक हैं। इन घटनाओं ने पूंजीवादी व्यवस्था के असली अमानवीय चेहरे तथा चरित्र को एक बार फिर जनता के सामने बेपर्दा कर दिया है। पूंजीवादी व्यवस्था मेहनतकश अवाम पर केवल आर्थिक असमानता व निर्धनता के पहाड़ों का बोझ ही नहीं लादती बल्कि हमारे समाज में सदियों से प्रताडि़त शोषित, सबसे सख्त मेहनत करने वाले लोगों पर अवर्णनीय, अकथनीय शरीरिक तथा मानसिक उत्पीडऩ का कुल्हाडा पूरी बेरहमी से चलाती है। कुछ लोग कह रहें हैं कि इस सामाजिक दमन को रोकने के लिये मनुष्य की मानसिक सोच को बदलने की जरूरत है। जबकि कई और सज्जन यह दलील देते हैं कि इस प्रकार के घटनाक्रमों को रोकने के लिये ‘विशेष’ राजनीतिक दल के हाथों में सत्ता की बागडोर दिये जाने से अथवा विशेष धर्म आधारित राज स्थापित करके भिन्न ‘चाल-चरित्र’ का दावा करने वाली संस्था (आर.एस.एस, भाजपा) के राज-भाग को मजबूत करके ही दलित तथा कथित निम्न जातियों से संबंधित लोगों पर हो रहे अत्याचारों को समाप्त किया जा सकता है। वो इस वैज्ञानिक तथ्य की अवहेलना करते हैं कि मानसिक सोच भी किसी समाज की आर्थिक स्थितियों से ही पैदा होती है। जो दल पूंजीवादी व्यवस्था की स्थापना--मजबूती को समर्पित हैं उनसे, समाज में सदियों से प्रचलित ऊंच-नीच, अमीर—गरीब, स्वामी व भू-दास (मालिक-नौकर) के रिश्तों के चलते, उपजी आर्थिक तथा सामाजिक असमानता को समाप्त करने की आशा भी कैसे की जा सकती है? कैसे समाज में शोषक व शोषित के सम्बंध सहज हो सकते हैं? यह मसला किसी एकाध उदाहरण को ले कर तथा संबंधित अपराधियों को हल्की-फुल्की सजायें देने से हल नहीं हो सकता है। आवश्यकता इस व्यवस्था को समझने की है, जिसमें सब से ज्यादा तथाकथित घृणित निम्न स्तर का कार्य करने वाले, समाज (वातावरण) को स्वस्थ तथा साफ रहने योग्य बनाने की महत्वपूर्ण सेवा में (अपने स्वयं की सेहत तथा जीवन सुरक्षा को खतरे मे डाल कर) लगे हुये महाकवि बाल्मीकि,महार्षि रविदास तथा भाई कन्हैया के पैरोकारों को, सब से अधिक जबर तथा जुल्म का सामना करना पड़ रहा है। ऐसा क्यों है? इसके लिये कौन उत्तरदायी है? इस अन्याय, अनाचार व अत्याचार को अलग-अलग ढंग-तरीकों से पुरानी भारतीय संस्कृति (मनुवाद) के गुणगान करके उचित ठहराने का प्रयत्न कौन सी शक्तियां कर रहीं हैं तथा उनके वास्तविक इरादे क्या हैं?              
समुचा मानवीय इतिहास वर्ग-संघर्ष का इतिहास है, जहां दो विरोधी वर्ग एक दूसरे से मिल कर सामाजिक विकास का कार्य भी  करते रहे हैं, परन्तु यह एक दूसरे के विरोध में सघंर्ष भी करते रहे हैं। आवाम के यह दो वर्ग, दास युग में दास व स्वामी , आगे सामंतवादी कालखंड में राजे-रजवाड़े तथा रियाया (सामंत/ जागीरदार तथा मुजारे—हलवाहक ‘कमेरा’-कमीन) के नामों से पुकारे जाते रहे। आज के पूंजीवादी दौर में इनके परिवर्तित नाम पूंजीपति तथा मजदूर हैं। इनका सहयोग सामयिक तथा विरोध सनातन तथा न हल होने वाला है । हमारे देश में सामाजिक विकास के एक पड़ाव पर (स्पष्ट रूप में जागीरदारी व्यवस्था  के अधीन) शोषण का शिकार हो रहे वर्ग में आगे और विभाजन कर दिया गया। यह काम एक खास धार्मिक मर्यादा तथा सामाजिक संरचना में शोषक वर्गों दवारा एक सोची समझी योजना के अधीन किया गया। शोषित लोगों का एक हिस्सा सबसे घृणित समझे जाते काम करते हुये ‘दलितों तथा अछूत’ के नाम से जाना जाने लगा। इस बदनुमा तथा खतरनाक प्रथा को बाद में पैतृक धंधा बना दिया गया। इस काम बंटबारे की दीवारें इतनी पक्की कर दी गईं कि सामाजिक ढांचे तथा आर्थिक नाते-रिश्ते बदलने से भी यह लकीरें मिटने की बजाये और गहरी होती गईं। श्रमिक जन-समुह के इस हिस्से को, जहां उच्च वर्ग तथा तथाकथित उच्च जातियों (शोषक) के अधिकतर लोग नफरत की नजर से देखने लगे तथा उनसे अमानवीय व्यवहार करने लग पड़े, वहीं शोषित जातियों का एक भाग, जो किसी न किसी रूप में उत्पादक साधनों की मालकी (बेशक सीमित ही सही) रखता था, अपने आप को इस दलित तथा पिछड़े समाज के मुकाबले में अलग तथा श्रेष्ठ समझने लगा। मजबूरीवश साधनहीन दलित तथा कथित निम्न जातियों से संबंधित जन समुहों ने इस स्थिति को कबूल कर लिया तथा वे इस अमानवीय जीवन में जिंदा-जीवित रहने में ही संतोष करके बैठ गये।                                  
यह भी एक सच्चाई है कि इन दबे-कुचले तथा अछूत समझे जाते लोगों से हो रही ज्यादतियों, अमानवीय व्यवहार के खिलाफ सचेत महापुरूषों तथा मेहनतकशों के कई  नेताओं ने जोरदार आवाज बुलन्द की तथा जन प्रतिरोध भी संगठित किये। गुरू नानक देव जी, गुरू रविदास जी, भक्त कबीर जी, बाबा ज्योतिबा फूले, रामास्वामि नाईकर (पेरियार) बाबा साहिब बी.आर अंबेदकर, कामरेड ई.एम.एस.नंबुदरीपाद तथा कामरेड पी. सुन्दरैया जैसे महापुरूष तथा जननायक इस रूप में सब से अधिक आदरणीय समझे जाते है। समानता तथा सांझीवालता की समर्थक विचारधारा-माक्र्सवाद-लेनिनवाद के अनुयाईयों ने भी इस जाति-प्रथा के विरूद्ध कई इलाकों में जोरदार आवाज बुलन्द की थी तथा आन्दोलन करके कई कुरीतियों को दूर करने में एक सीमा तक सफलता प्राप्त की। परन्तु इस रोग की जडें़ जितनी गहरी हैं उस अनुसार इसका इलाज आज पूंजीवादी व्यवस्था में आसान नहीं। पूंजीवादी व्यवस्था के विकास के दौर में इस व्यवस्था के समर्थकों दवारा अपनी आवश्यकता की पुर्ति के लिये ‘आजादी, समानता, भातृत्व भाव’ जैसा प्रगतिशील उद्घोष बुलन्द किया गया, परन्तु इसके बाबजूद भी दलित समाज पर हो रहे सामाजिक अत्याचारों में कमी होने की बजाये वृद्धि ही हुआ। यहां यह बात भी नोट करने योग्य है कि यह ऊंच-नीच, जाति-प्रथा आधारित व्यवस्था तथा अछूत श्रेणियों के साथ घोर अन्याय करने वाली सामाजिक व्यवस्था सिर्फ तथा सिर्फ भारतीय उपमहादीप में ही मौजुद है, संसार भर में और कहीं नहीं, जात-पात का भेद ऋषि-मुनियों के इस ‘महान भारतवर्ष’ की ही विशेषता है।                                
अलग-अलग दलित नेताओंं, समाज-सुधारकों तथा क्रांतिकारियों दवारा किये गये सदप्रयासों से इन समूहों को कुछ राहत तथा सुविधाऐं जैसे आरक्षण, जातिसूचक शब्द बोलने की मनाही, बच्चों को छात्रवृति आदि प्राप्त हूई हैं। इन सहूलतों के कारण एक बहुत छोटे से हिस्से को कुछ लाभ भी हासिल हुआ है। यदि आरक्षण की सुविधाऐं न होती तो भ्रष्ट तथा पैसे के प्रभाव वाली चुनाव प्रक्रिया के कारण शायद ही कोई विरला दलित अथवा अछूत विधायक चुनाव जीत पाता। सरकार में मन्त्री बनना तो असम्भव ही होता। महंगी उच्च शिक्षा प्राप्त करके सरकारी अफसर, डाक्टर इन्जीनीयर बन पाना सपना ही रह जाता। दलितों तथा पिछडी श्रेणियों से संबंधित लोगों के एक छोटे से हिस्से ने इन सुविधाओं का इस्तेमाल करके शिक्षा प्राप्त कर अपनी सामाजिक-राजनीतिक चेतना तथा जागरूकता में इजाफा किया है। बेशक यह वृद्धि अभी भी उस वर्गीय चेतना के उस स्तर से कम है, जिसने इस समाज को हर किस्म के शोषण तथा सामाजिक उत्पीडऩ से सदा-सदा के लिये मुक्ति दिलवानी है।  यह सारा कुछ होने के बावजूद भी समुचे दलित भाईचारे अथवा कथित निम्न जाति के लोगों को न तो मनुष्य जीवन व्यतीत करने योग्य आर्थिक संसाधन प्राप्त हुए हैं न ही सामाजिक उत्पीडऩ से निजात मिली है। जात-पात के भेद तथा ज्यादतियों से बचने के लिये ‘धर्म परिवर्तन’ भी दलित समाज की कष्टकारी जिन्दगी में कोई सुख का रंग नहीं भर सका।    
पूंजीवादी व्यवस्था के अधीन आज जब ऊंची जातियों के लोग तथा उत्पादन साधनों के मालिक दलितों तथा नीची जातियों के तौर से जाने जाते लोगों पर घोर सामाजिक दमन तथा भेदभाव कर रहे हैं, तब कुछ राजनीतिक दल तथा सामाजिक संगठन दलितों को विशुद्ध दलितों के नाम पर संगठित कर रहे हैं,। वे, आम तौर पर, इस हो रहे स्पष्ट अन्याय  का हल किसी दलित अथवा निम्न जाति से सम्बंधित किसी व्यक्ति अथवा व्यक्तियों के समुह की सरकार बनने में तलाश करते हैं। यदि कोई व्यक्ति /संस्था दलितों तथा अन्य पिछड़े लोगों को इक्टठे करके उनकी किसी उचित मांग की प्राप्ति के लिये संघर्ष करती है तो यह सराहनीय है। परन्तु ऐसे व्यक्ति अथवा राजनीतिक संगठन मौजूदा लुटेरे प्रबन्ध में दलितों को जाति-पाति भेदभाव, सामाजिक जबर तथा आर्थिक लूट-खसूट से छुटकारा नहीं दिलवा सकते। इसके विपरीत, दलितों तथा पिछड़े वर्गों के बाकी मेहनतकश लोगों से अलग अथवा विरोध में बने संगठन यदि इक्टठे हो कर सारी बिमारियों तथा भेदभाव की वास्तविक जड़े  ‘पुंजीवादी’ ढांचे के विरूद्ध नहीं संघर्ष करते तथा इसे बदल कर समाजवादी व्यवस्था की स्थापना हेतु आगे नहीं बढ़ते, तब तक इस प्रताडि़त जनसमुह का कोई भला होने की जगह शोषक पूंजीवाद की आयु ही दीर्घ होगी। शोषित-प्रताडि़त लोगों की सांझी लड़ाई, सामाजिक विकास की वैज्ञानिक विचारधारा तथा अनुशासनबद्ध क्रांतिकारी संगठन ही ऐसी दासता की जंजीरों में जकड़े तमाम आवाम की आजादी का राह खोल सकते हैं।
क्रांतिकारी तथा वामपंथी शक्तियों को अपनी इस समझदारी पर भी पुन: विचार करने की आवश्यकता है कि जाति-पाति भेदभाव तथा सामाजिक उत्पीडऩ, पूंजीवाद के बाद समाजवादी व्यवस्था में अपने-आप समाप्त हो जायेगा। सामाजिक परिवर्तन के लिये पहले, सामाजिक उत्पीडन का सब से ज्यादा शिकार लोगों को संगठित करके संघर्ष करना होगा तथा उन का विश्वास जीतना होगा। दलितों पर हो रहे दमन का मुकाबला करने का उत्तरदायित्व सिर्फ दलित संगठनों अथवा दलित नेताओं का ही नहीं, बल्कि समुचे लोकतांत्रिक आंदोलन तथा इसके नेतृत्व पर ज्यादा है। यह एक बहुत ही महत्वपूर्ण, दीर्घ काल तक अनवरत चलने वाला दृढ़ता भरा संघर्ष है, जिसके महत्त्व व महानता का अहसास अभी तक प्रगतिशील आंदोलन नहीं कर पाया है। वास्तविक परिवर्तन के लिये क्रांतिकारी आंदोलन के केन्द्र के रूप में, दलितों, पिछड़ी जातियों से सम्बधित श्रमिक वर्ग के लोगों, मजदूरों, खेत मजदूरों, गरीब व छोटे किसानों, कारीगरों को एकजुट हो कर काम करना होगा। समाजवादी व्यवस्था की स्थापना के उपरान्त भी, कुछ समय तक, सारे समाज को दलितों तथा पिछड़ी जातियों के लोगों के अधिकारों की ओर विशेष ध्यान देना होगा।                     
आज जब कि देश में आर.एस.एस (संघ परिवार) की विचारधारा को समर्पित राजनीतिक पार्टी भाजपा के हाथों में सत्ता आ गई है, जो देश में स्थापित, धर्म-निरपेक्ष, जनवादी तथा भातृभाव वाले ढांचे को बदल कर एक धर्म आधारित देश (ञ्जद्धद्गशष्ह्म्ड्डह्लद्बष् ह्यह्लड्डह्लद्ग) बनाने के मनहूस उद्देश्यों को हासिल करने के लिये पूरे जोर से योजनाबद्ध होकर काम कर रही है, तब उसका मुख्य उद्देश्य यहां जनवादी तथा प्रगतिशील आंदोलन को तबाह करना है, वहीं अल्प संख्यकोंं, दलित, अछूत समझी जाती जातियां, आदिवासी तथा औरतें भी उसके निशाने पर हैं। इसलिये मोदी की केन्द्रीय सरकार दवारा डा. बी.आर अंबेदकर का मंत्रजाप करने तथा औरतों को अधिक अधिकार तथा सुरक्षा देने के पाखंड भरपूर नारों के साथ साथ दलितों को मनुवादी व्यवस्था के कायदे कानूनों के अनुसार दमन का निशाना बनाया जा रहा है तथा औरतों पर अत्याचारों में ढेरों ढेर इजाफा हुआ है। जब नरेन्द्र मोदी की सरकार ने प्रतिक्रियावादी विचारधारा, रूढीवादी गलत परम्पराओं तथा गैर वैज्ञानिक शिक्षा का प्रसार करने की योजना बना ली है, तब उसमें मनुस्मृति के कायदे-कानूनों का लागु होना लाजमी है, जिसमें दलितों पर सामाजिक उत्पीडऩ, छूतछात, औरतों की गुलामी आदि अपने आप शामिल है। केवल ऊना (गुजरात) में ही कथित गाय रक्षकों द्वारा गरीब दलितों की मार-मार कर चमड़ी नहीं उधेड़ी गई, संघ परिवार के गुंडे, जहां उनका मन करता है, धर्म के नाम पर बेगुनाह लोगों के विरूद्ध हर तरह का अत्याचार करते हैं। जब केन्द्रीय सरकार दवारा उदारीकरण तथा विश्वीकरण के पर्दे में समूची अर्थव्यवस्था का निजीकरण किया जा रहा है, तब भारतीय संविधान में दलितों, पिछड़े वर्गों तथा आदिवासी लोगों के लिये आरक्षण अथवा विशेष अधिकारों की व्यवस्था अपने-आप ही अर्थहीन हो जाती है। क्योंकि निजी कम्पनियां तथा कारपोरेट घराने तो अपने मुनाफे को बढ़ाने बारे में ही सोचते हैं, वो आरक्षण की नीति को पसन्द नहीं करते। कितना धोखेबाज है ‘संघ परिवार’, जो बाबा साहिब डा. बी आर अम्बेदकर जी का गुणगान करते हुये उनके दवारा दलितों तथा पिछड़े लोगों के भले के लिये थोड़े बहुत बनाये कानूनों को ही खत्म कर रहे हैं। संघ परिवार, मूल रूप में, सामराज्यवाद का समर्थक तथा दलित, पिछड़े वर्ग तथा समुचे मेहनतकश लोगों का शत्रु है।       
इस स्थिति से बाहर निकलने के लिये जहां दलित जन समुहों के लिये वर्ग चेतना तथा एकता जरूरी है, वहीं जनवादी तथा वाम आंदोलन को भी दलित प्रश्नों को अपने अन्य प्रश्नों की तरह ही उठाना होगा तथा इन मुददों पर संघर्ष संगठित करने होंगे। ऐसा करते हुये दलितों पर होती किसी किस्म की ज्यादती का विरोध जनवादी आंदोलन का अहम मुददा बनाने की आवश्यकता है। दलितों, पिछड़े वर्गों को भी इस पक्ष से सचेत करना होगा कि असल लड़ाई पैदावार के साधनों पर सामूहिक कब्जे तथा पैदावार के न्यायपूर्ण बंटबारे की है, जो समाजवादी व्यवस्था में ही सम्भव है। जात-पात आधारित राजनीति अथवा किसी जाति के मर्द अथवा औरत का राज-सत्ता पर काबिज हो जाना समस्या का हल नहीं है। तर्जुबे के तौर पर देश का दलित राष्ट्रपति,उपराष्ट्र्रपति, केंद्रीय व राज्य सरकारों के मंत्री व उत्तरप्रदेश में कुमारी मायावती का चार बार मुख्यमंत्री की कुर्सी पर विराजमान होना देश तथा प्रांत में दलितों, पिछड़े वर्गों के लोगों की जिन्दगी में कोई सार्थक परिवर्तन नहीं ला सका। सामाजिक परिवर्तन के बारे में वैज्ञानिक चेतना सचेत रूप में, जातिवादी नेताओं तथा राजनीतिक दलों दवारा, दलित समाज में लाने का कोई जरूरी व सार्थक प्रयास सचेत रूप में कभी नहीं किया जाता। क्योंकि उन नेताओं तथा जाति आधारित दलों का अंतिम निशाना दलित समाज की सहायता से राजसत्ता पर कब्जा करने तक सीमित है। वास्तविक सामाजिक परिवर्तन उन का लक्ष्य नहीं है। हमारा, (जनवाद में यकीन रखने वाले मेहनतकश वर्ग का) प्रयत्न यह होना चाहिये है कि दलितों, पिछड़ों तथा महिलाओं पर हो रहे अत्याचारों के विरूद्ध विशाल से विशाल लामबंदी के साथ-साथ उनमें वैज्ञानिक वर्गीय चेतना का दीपक भी जलाया जाये, जिसने अंतिम रूप में, बाकी समाज के मेहनतकश लोगों की तरह सदियों से सामाजिक अत्याचार तथा अन्याय का शिकार हो रहे दलित समाज को भी वास्तविक आजादी तथा समानता भरपूर जिन्दगी प्रदान करनी है।
अनुवादक : सुदर्शन कंदरोड़ी

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਿੜ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2016)

ਰਵੀ ਕੰਵਰ 

ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਲੋਂ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ  

ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕ ਨਵੇਕਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਾਥੀ ਈਵੋ ਮੋਰਾਲੇਜ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਅਕਾਦਮੀ ਅਜਿਹੇ ਫੌਜੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਜਨੀਤੀ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਕਰੁਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਫੌਜੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੁਆਨ ਜੋਸ ਟੋਰੇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹੁਣ ਨਾਂਅ ਬਦਲਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 'ਵੈਸਟਰਨ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਿਕਿਊਰਟੀ ਕੋ-ਆਪਰੇਸ਼ਨ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਭਗਤ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿਚੋਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਬਹੁਤੇ ਅਫਸਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਠੋਕੇ ਬਣਕੇ ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰੂ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹਨ। ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ 70ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਇਸੇ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਨਰਲ ਇਫਰੇਮ ਰਿਊਸ ਮੋਂਟ ਨੇ ਵੀ 1950 ਵਿਚ ਇਸੇ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਣੇ 2 ਤੱਥ ਖੋਜ ਕਮੀਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਨ, ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ, ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਆਰੋਪਾਂ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰੇਅਮੀ ਫੇਰੀਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਫੌਜੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਨਵੇਕਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾ ਕਿ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਬਣਕੇ ਬੰਦੂਕ ਹੀ ਚਲਾਉਣ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੂਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਇਕ ਆਮ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਰਥਕ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਨੀਤੀਆਂ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਕਮ ਇਸਦੀ ਜਿਊਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਇਹ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ''ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਧਾਂਤ'' ਨੂੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਸਕਣਗੇ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿਚ 100 ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਹੋਣਗੇ।
ਸਾਥੀ ਈਵੋ ਮੋਰਾਲੇਜ ਨੇ 2005 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਰਪਤੀ ਮਰਹੂਮ ਸਾਥੀ ਹੂਗੋ ਸ਼ਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜਕੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥਠੋਕੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਿਲਮਾ ਰੌਸੇਫ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਥਠੋਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਰਾਹੀਂ ਅਖੌਤੀ ਮਹਾਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੂਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹੱਥਠੋਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਚਾਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।


ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਲਗਜੈਂਡਰੀਆ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ 

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਮਿਸਰ ਦੀ ਅਲਗਜੈਂਡਰੀਆ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਮੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ  ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਜਨਰਲ ਅਬਦੁਲ ਫਤਾਹ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਬੜੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਟੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਅਜੰਡੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਿਸਰ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿਚ ਖੜੋਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਿਸਰ ਵਿਚ 2011 ਵਿਚ ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਈ ਲੋਕ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਲ-ਸੀਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਅਕਹਿ ਦਮਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੁੜ ਆਪਣੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਉਸਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਅਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜਬਰਦਸਤ ਰੋਸ ਐਕਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਲਗਜੈਂਡਰੀਆ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਮੇ ਧਰਨੇ ਉਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਗਾਈ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਰੀਕਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਨਸ ਦੇਣ, ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ 36 ਕੱਚੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ, ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜ਼ਰ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 26 ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 5 ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਅੜਿਕਾ ਡਾਹੁਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਕਾਮੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਜਾਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਰਨੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਕੇ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਕਾਮੇ ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ। 24 ਮਈ ਤੋਂ ਇਹ ਕਾਮੇ ਫੌਜੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ੁਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਲਗਜੈਂਡਰੀਆ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਅਦਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਦਾਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਵਲ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਮਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਕੇਸ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਿਰਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਜ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਤਾਂ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਆਂ ਕਾਰਜ ਹਾਲਤਾਂ, ਉਚਿਤ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਸੌਦੇਬਾਜੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਉਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਮਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2016)

ਕਹਾਣੀ
ਪਿਲਸ਼ਨ
 

- ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਓਠੀਜ਼ਿੰਦਰ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਸਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ, ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਭੀੜ ਮਸਾਣਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖੀ...। ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਮੌਤ, ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਦਾ ਫੇਰਾ,  ਕੌਣ ਚੱਲ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਿਸ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਚਿਰਾਗ਼ ਬੁਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਜ਼ਿੰਦਰ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਾ...।
ਘਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਚਾਚੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ-''ਕੌਣ ਪਾ ਗਿਆ ਚਾਲੇ ਧੁਰ ਨੂੰ...? ਬੜੀ ਖਲਕਤ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਬੋਹੜਾਂ ਹੇਠ ਛੱਡਣ ਲਈ...।'' ਸਿਵਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਸਿਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਵੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਚਾਚੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ -''ਰਾਤ ਦਾ ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਚੱਲ ਵੱਸਿਆ ਹੈ।'' ਜਿੰਦਰ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਬਾਬੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
''ਚਾਚੀ, ਪਰਸੋਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੀ, ਬਾਂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਝੋਲਾ ਲਮਕਾਈ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।'' ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
''ਪੁੱਤ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕੱਲ ਹੀ ਕਿਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕੋਲ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਸੂਲ ਹੋਈ ਤੇ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਧੀ-ਜੁਆਈ ਮੋਏ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਲਿਆਏ ਨੇ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜੰਮਣ ਭੋਂ 'ਤੇ ਹੀ ਫੂਕਿਓ।'' ਚਾਚੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਕਰ ਹੀ ਸਾਹ ਲਿਆ।
''ਪੁੱਤ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ। ਪਲ ਵਿਚ ਚੱਲਦਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਰੱਬ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।'' ਚਾਚੀ ਦੱਸਦੀ ਹੋਈ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਾਚੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮੋ ਗੁਆਂਢਣ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਵੀ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਸੀ।
ਜਿੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਦ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਕਦੀ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਬਾਬੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਤੰਗੀਆਂ-ਥੋੜਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਬੜਾ ਨੇਕ ਦਿਲ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਤਾਂ ਹੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਵਿਚਾਰਾ। ਹੁਣ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਆਤੁਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕ ਕਈ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ....।
''ਜਾਹ ਖਾਹ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਜਾ ਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਖਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹੈਂ?''
ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਹੱਸਮੁਖ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਕੁੜੀ ਜੀਤੋ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਮੁੰਡਾ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵੀ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣੀ ਪਈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਬੇ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਵਸਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੈਅ ਕਰ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਆਪਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਵੇਚਿਆ।
ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਕੁੱਝ ਅੱਖਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।
ਬਾਬੇ ਨੇ ਦਿਹਾੜੀ ਦੱਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਕੱਟੀ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਡੇਢ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੂਅ ਪਈ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ? ਬਾਬੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਆਹਰ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਬਾਬਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੱਠੇ ਵੱਢ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੋਟੀ ਲਈ ਲੈ ਆਉਂਦਾ। ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਉਥੋਂ ਹੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਬਾਬੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਉਣ ਜਾਣ ਜਿੰਦਰ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਜਿੰਦਰ ਕੇ ਪੱਠੇ ਹੀ ਵੱਢਦਾ। ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਿੰਦਰ ਵੀ ਕਾਲਜ ਨਾ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਬਣਦੀ ਸੀ।
ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੁਆਨੀ 'ਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਵੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ''ਭਾਨ ਸਿੰਘਾ, ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਲਵਾ ਲੈ ਪਿਲਸਨ ਤੂੰ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਬੁਢਾਪਾ ਸੌਖਾ ਕੱਟ ਜਾਊਗਾ।''
ਬਾਬਾ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨ ਜਿੰਦਰ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾ ਆਇਆ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿੰਦਰ ਵੀ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿੰਦਰ ਦਾ ਬਾਬੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਸਤਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਆਇਆ ਤੇ ਪੱਠੇ ਵੱਢਦੇ ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ''ਕੀ ਗੱਲ ਬਾਬਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕਿਥੇ ਰਿਹਾਂ? ਕਿਤੇ ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਗਿਆ ਸੀ।''
ਬਾਬਾ ਬੜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਝੱਟ ਬੋਲਿਆ, ''ਗਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮਰਾਜ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ ਭੋਰੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਮੱਲ ਲਵਾਂ।''
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਲਸਨਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੱਦਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਥੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ? ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਵਾਉਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਚਾਰ ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਕਮਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਦ ਤੀਹ ਚਾਲੀ ਰੁਪਏ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਪੰਚ ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਂ ਨਾਮੇ ਲੰਬਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਮਾਯੂਸੀ ਛਾਈ ਹੁੰਦੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਪਿਲਸਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ,  ''ਪੁੱਤਰਾ ਮੈਨੂੰ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਮਿਲਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਬੀੜ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਾਊਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਪਿਲਸਨ ਲੱਗੀ, ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਬੁੱਢੇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੀ ਨਾਂਅ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿਲਸਨ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।''
ਜਿੰਦਰ ਅੱਗੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ, ''ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਪਿਲਸਨ ਲਾ ਦੇਵੇ। ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਤਾਂ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖ।'' ਜਿੰਦਰ ਵੀ ਬਾਬੇ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਲਸਨ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੱਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਕੀ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਲੱਗੇ। ਬਾਬਾ ਜਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਪੱਤਰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਦਫਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਆਪਣੀ ਮੈਲੀ ਜਿਹੀ ਗੁਥਲੀ ਵਿਚੋਂ ਮੈਲਾ ਜਿਹਾ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਊ ਜੀ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿਚ ਰੱਖਤਾ ਤਾਂ ਬਾਬੂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਫਾਇਲਾਂ ਫੋਲ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ, ''ਭਾਈਆ ਤੇਰੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ।'' ਤੇ ਕਦੀ ਕਹਿੰਦੇ, ''ਤੇਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਗਏ ਨੇ।'' ਪਰ ਬਾਬਾ ਬੜਾ ਹੱਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਸ ਨਾ ਛੱਡਦਾ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ, ''ਪੁੱਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮਿਲੂਗਾ ਉਹ ਤੂੰ ਲੈ ਲਵੀਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਲਸਨ ਲਵਾ ਦੇ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਨੀ ਕਿਤੇ ਵੱਢੀ ਵਗੈਰਾ ਦੇ ਕੇ।
ਬਾਬਾ ਕਦੀ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤਰਲੇ ਕੱਢਦਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪੰਚ ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਹੁਣ ਲੱਗਣ ਹੀ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪਰ ਉਥੇ ਦਫਤਰੀ ਬਾਬੂਆਂ ਨੇ ਜਦ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਖਿਸਕਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ''ਬਾਬਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਦੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।'' ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀ ਪਤਾ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਨਾ ਲੱਗੇ? ਉਹਦਾ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੜਾ ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ।
ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਤੇ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ। ਜਿੰਦਰ ਅੱਗੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖ ਦਿੰਦਾ, ''ਬਾਬਾ ਹੁਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਪੱਕੀ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਊਗੀ।''
ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਅੱਗੋਂ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪਿਲਸਨ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਐਵੇਂ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ, ''ਬਾਬਾ ਕੀ ਬਣਿਆ ਤੇਰੀ ਪਿਲਸਨ ਦਾ?''
ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਅੱਗੋਂ ਬੜੇ ਠਰ੍ਹੰਮੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, ''ਬਸ ਪੁੱਤ, ਹੁਣ ਛੇਤੀ ਹੀ ਲੱਗ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਲਸਨ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ ਹੁਣ।''
ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰ ਆਉਂਦੀ ਗਈ, ਪਰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਦੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੜਾ ਆਸਵੰਦ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਵੇਗਾ ਹੀ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਆਸ ਨੂੰ ਕਦੀ ਫਲ ਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕੁੱਕੜ ਖੋਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਆਪ ਹੀ ਲੜ ਕੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਬਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਤੇ ਕਦੀ ਪ੍ਰੀਤੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੱਠੇ ਵੱਢਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਜਿੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ''ਪੁੱਤ, ਆਹ ਲੈ ਮਖਾਣੇ, ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ  ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ। ਵਿਚਾਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਠੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮਖਾਣੇ ਵੰਡਦਾ ਫਿਰਦੈ ਉਸਦਾ ਸੱਜੇ ਪੱਟੋਂ ਕੱਢਿਆ ਭਤੀਜਾ। ਕਹਿੰਦਾ ਫਿਰਦੈ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਛਾਂ ਉਠ ਗਈ ਹੈ। ਚੌਰਾ... ਮੱਕਾਰ.... ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ।''
ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਜਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਭਤੀਜ ਨੂੰਹ ਜਿੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਖਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾਉਣ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਜਿੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ''ਪਾੜ੍ਹਿਆ ਪੁੱਤ, ਚਾਚੇ ਦੀ ਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਚ ਹੈ। ਵੇਖ ਤਾਂ, ਚਾਚੇ ਦੀ ਕਿਤੇ ਪਿਲਸਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਗਈ?'' ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਲ਼ਿਫ਼ਾਫਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੱਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਠੀ ਕੱਢ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜੋ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਜੁਆਬ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਹੜੀ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿੰਦਰ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪਾਈ ਸੀ। ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਸਾਰਅੰਸ਼ ਇਹ ਸੀ, ''ਤੁਹਾਡਾ ਬੇਨਤੀ ਪੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।'' ਜਦੋਂ ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਾਬੇ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਨੂੰਹ ਉਸਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ.... ''ਲੈ ਲੈ, ਤੂੰ ਗੱਫਾ, ਔਂਤਰਾ ਮੋਇਆ ਵੀ ਦੋ ਸੌ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਾ ਗਿਆ।''
ਬਾਬੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁਣ ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸੀ।

 

ਕਵਿਤਾ
- ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾਕਲਮ ਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਂ ਪਾਣ ਦੇ।
ਬੇਖ਼ੌਫ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਸੀਸਾਂ ਸੰਗ ਮੜ੍ਹਿਆ  ਬਣਦਾ ਮਾਣ ਦੇ।
ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ ਜਲਥਲ ਧਰਤ 'ਤੇ,
ਬਰਸੀਆਂ ਮਾਰੂਥਲ 'ਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਣਦੇ।
ਸਿਤਮ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮਿਥੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਦੀ,
ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੇ।
ਖਚਰੇ, ਨਿਕੰਮੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ,
ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਦੇ ਨੁਕੀਲੇ ਬਾਣ ਦੇ।
ਤੁਰਦਿਆਂ ਥੱਕੇ ਤੇ ਥੱਕ ਕੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮੁਰਝਾਏ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ,
ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇ।
ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਸਦਾ,
ਪਰ ਤਰਜ਼ੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਡੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਜਿਹਾ ਨਾਮ ਦੇ।


ਗ਼ਜ਼ਲ
- ਮੱਖਣ ਕੁਹਾੜਬੋਟ ਕਹੇ ਮੈਂ ਉਡਣ ਨੂੰ ਲਲਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਬਾਜ ਕਹੇ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣੀ  ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
    ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਏ ਬਾਘ ਭਜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
    ਪਰ ਉਹ ਆਖਣ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਰਾਂ।
'ਧਰਮੀ' ਆਖਣ ਹਾਕਮ ਨਾਲ ਨਾ ਆਡ੍ਹਾ ਲਾ,
ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਮੈਂ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
    ਮੈਂ ਸੁਕਰਾਤ, ਗਲੀਲਿਓ, ਸੱਚ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਹਾਂ,
    ਦੋਸ਼ ਹੈ ਮੇਰਾ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਨਾ ਭਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਉਹ ਬਾਂਸਾਂ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਡਾਂਗਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ, 
ਮੈਂ ਬਾਂਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਂਸੁਰੀਆਂ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
    ਸੁੱਕ ਜਾਵਾਂਗਾ ਖੱਬਲ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਸਮਝਣ,
    ਪਰ ਮੈਂ ਜੜ੍ਹ 'ਚੋਂ ਫੇਰ ਤੋਂ ਪੁੰਗਰ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਗ ਪਵਾਂ ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਂ ਲੱਭੇ ਨਾ,
ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
    ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਕਾਵਾਂ ਚੁਗ ਲੈਣੇ,
    ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹੰਸਾਂ ਲਈ ਚੋਗ ਖਿੰਡਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਲੂਅ ਵਿਚ ਕਾਮਾ ਝੋਨਾ ਲਾਉਂਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ,
ਪੱਖੇ ਹੇਠਾਂ ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਸਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।

ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ

ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਰਹਿਣਗੇ!  

ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ', 'ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ', 'ਅਣਹੋਏ' ਜਿਹੀਆਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ, ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ  ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬਲਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਬਣੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਕਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ (ਫੈਸਟੀਵਲਜ਼) 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸੀਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਖਾਸਕਰ ਕਿਰਤੀ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜੀਵ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿੱਤਰਨ, ਦੂਜੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਕ (Spectator) ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਮਹਾਨ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰਮਿਕ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਜਾਣੂੰ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਕ ਮਾਨਮੱਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਵਾਰ 'ਚ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਲੀ ਗੱਲੀ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਹੋਕੇ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਅਤੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅਸੀਂ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਸੋਮਾ ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਹੀ ਸੀ! 

ਮਹਾਨ ਸਾਥੀ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹਾਲਾਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 'ਚ ਜੁੱਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮੇ 'ਤੇ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਢੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ 27 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ 48 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ। 
ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ 25 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਾਨਸਾ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਟੱਕਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੀ ਜੀ ਆਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਵੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਟ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ 48 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਗੂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਯਾਤਰਾ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮੇ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਜਨਤਕ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਪਰਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਸਕੂਲੀ ਵਿੱਿਦਆ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਬੜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨਰਾਤਾ ਰਾਮ ਦਾ ਭਾਰ ਵੰਡਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਵਾਹ ਸਾਥੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨਾਲ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਡੀ ਵਾਈ ਐੱਫ ਆਈ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਇਆ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀ 'ਚ ਸਾਥੀ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨਾਲ ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਾਂਝ 'ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾਬਰਦਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਭਾਈ। ਸਾਥੀ ਸੋਮੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਧਵਰਗੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਫਾਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਜਮਾਤੀ ਖਾਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮਾ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਬੰਦਖਲਾਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਵਾਲੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਵਾਲੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਸਮੇਂ ਕਈ ਲੋਕ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦਿਖਾਏ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਥਿੜਕ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮਾ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਖੌਫ ਗਰਜਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉਂਝ ਤਾਂ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਉਦਾਰ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ। ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਡੇਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਰਾਮ ਵੇਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੰਦੂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਰਵਾਰਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮਾ ਖੁਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ 'ਚ ਭੁਗਤਿਆ।
ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਸਾਰ 'ਚ ਵੱਡਮੁੱੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਫਾਰਗ ਹੋ ਕੇ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੀਪਕ ਧਵਨ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੀ।
ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਜੋਧਾਂ ਵਿਖੇ ਮਹੀਨਿਆਂਬੱਧੀ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਟਕ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣ 'ਚ ਮਿਸਾਲੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਕੁਲਵਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਘਰ-ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਕਾਇਮ ਹੋਏ ਜਨਵਾਦੀ ਕਲਾ ਮੰਚ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਕਲਾ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਆਗੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਤੱਕ ਦੀ ਹਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ ਰਿਹਾ।
48 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ 31 ਸਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਚ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਫਸਾਨਾ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਨੇ ਸਿਰਫ ਉਪਰੋਂ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਐਕਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਥਾਨਕ ਘੋਲਾਂ 'ਚ ਆਗੂ ਰੋਲ ਵੀ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਘੱਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਗੰਦਗੀ ਖਿਲਾਫ, ਭਾਖੜਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਸੁਚੱਜੀ ਸਪਲਾਈ ਵਾਸਤੇ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ 'ਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਬਾਦੀਆਂ 'ਚੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਚੁਕਵਾਉਣ ਲਈ, ਪੁਲਸ ਵਧੀਕੀਆਂ ਖਿਲਾਫ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਾਫੀਏ ਦੇ ਧੱਕੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਠੇਕਾ ਆਧਾਰਤ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਣ, ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੇ ਹਰ ਘੋਲ 'ਚ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਗੂ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।
ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਨੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਬੇਟੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਚਾਚੇ-ਤਾਏ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਨਸਾ ਇਕਾਈ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ 'ਤੇ  ਬਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸੈੱਲ ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫਰੰਟ 'ਤੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਭਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਪੀ ਜੀ ਆਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ। ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੰਜੋੜਿਆ, ਟੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਏਨੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਪਰਮਾ ਰੋਂਦਾ-ਰੋਂਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਅੰਕਲ ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਡੈਡੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ।' ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਸੋਮਾ ਤਾਂ ਪਰਮੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਸੋਮੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਗਮਗੀਨ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਨਾਅਰੇ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਦਰਦ ਸਾਡੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ 'ਚ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ 'ਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ 'ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ' ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਮਕ ਰਸਮ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਲਿਖਾਇਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਗੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ।
7 ਅਗਸਤ 2016 (ਐਤਵਾਰ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਨਮਿਤ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਜਨਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਾਥੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲਿਆ। ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ 'ਚ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਰਸੂਲਪੁਰੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜੋਸ਼ੀਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀਂ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ ਲਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੂਨਿਟ ਖੂਨ ਇਕਤਰ ਹੋਇਆ।

ਸਹਾਇਤਾ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ-ਸਤੰਬਰ 2016)

ਸਾਥੀ ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗਾਲਾ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੀਕ ਕੌਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਡਾ. ਨਵਜੋਤ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 

ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਸਾਥੀ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਦੋਹਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦੱਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੇ +1 ਕਲਾਸ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 

ਕਾਮਰੇਡ ਕਮਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖਾਂਬਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾਸ ਖਾਂਬਰਾ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਤਹਿਸੀਲ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ।
 

ਭੈਣ ਤੇਜ ਕੌਰ ਸੁਪਤਨੀ ਮਰਹੂਮ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋਵਾਲ ਨੇ ਥਰਮਲ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 

ਕਾਮਰੇਡ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਾਂ, ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਮਿਸਟ (ਗਜ਼ਟਿਡ) ਨੇ ਥਰਮਲ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
 

ਸਾਥੀ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟੜਾ ਕੌੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨੇ ਥਰਮਲ ਬਠਿਡਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 2100 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 'ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ' ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।

ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ (ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਹਿਰ- ਸਤੰਬਰ 2016)

ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ 

ਜਲੰਧਰ (4 ਜੁਲਾਈ) ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ (5 ਜੁਲਾਈ) ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਸਫਲ ਸੂਬਾਈ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸੱਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚੋਹਾਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਸੀ.ਪੀ. ਆਈ.(ਐਮ), ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ. ਐਲ.) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਕਾਈਆਂ ਵਲੋਂ 28 ਅਤੇ 29 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਡੀਸੀ ਦਫਤਰਾਂ ਮੂਹਰੇ ਧਰਨੇ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਂਤਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਰੀ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਣਾਈ ਨਿਰਦਈ ਢੀਠਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਕਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਤੇ ਬਿਜਲਈ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਬਣਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। ਚੌਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਸਕੱਤਰਾਂ ਸਰਵ ਸਾਥੀ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਖਤਪੁਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਦਾਰੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ, ਸੰਸਾਰੀਕਰਣ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਾਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੁੱਖਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੂਨ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲਿਤਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਕਾ ਹੀ ਬਾਂਹ ਨਾ ਫੜਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੋਸ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਰਾਮੀ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉੇਥੇ ਇਸ ਹੱਕੀ ਘੋਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਮੁਫਤ ਇਕਸਾਰ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਵੱਛ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਪਖਾਨੇ, ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਦਸ-ਦਸ ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਫਲੈਟ ਬਣਾਕੇ ਦੇਣ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ/ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੀ ਘੱਟ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਕਰਨ, ਭੁਖਮਰੀ ਕਰਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ  ਅਤੇ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ, ਘ੍ਰਿਣਤ ਨਸ਼ਾ ਵਪਾਰ, ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਲੁੱਟ ਖੋਹ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ 'ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਰੋਕ ਲਾਉਣ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਕੇਬਲ, ਰੇਤਾ ਬਜਰੀ, ਖਣਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਫੀਏ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਏ ਜਾਣ, ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹੱਕੀ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਵਾਜ਼ਬ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਤਬਕਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜਬਰ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਹਿੱਤ ਇਕ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦਾ ਆਰਥਕ ਪੈਕੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਆਦਿ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਜਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਐਕਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਸਭ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਵਾਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਰਿਪੋਰਟਾਂ :
ਮਾਨਸਾ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਭਖਵੇਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਸਥਾਨਕ ਡੀ ਸੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਸਾਂਝੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਆਗੂ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸੂਬਾ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ, ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਡਤ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਆਗੂਆਂ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਫਾਸਿਸਟ ਟੋਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉਪਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਜਬਰ ਦੀ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਲਦੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾ, ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਜੇਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਗੂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਫਫੜੇ, ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਸਕੱਤਰ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਮਾਨਸਾ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਰਤਨ ਭੋਲਾ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋਵਾਲ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤਲਾ, ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਲਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਈ ਗਈ। 
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ , ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) , ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ 8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਹਰਦੇਵ ਅਰਸ਼ੀ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐੱਮ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਉੱਡਤ, ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਆਗੂ ਰੁਲਦੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ, ਬੀ ਜੇ ਪੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੰਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਗਵਾਂਕਰਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ, ਸੀ ਪੀ ਅੱੈਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਲਾਲ ਚੰਦ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਨਛੱਤਰ ਢੈਪਈ ਅਤੇ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਤਾਮਕੋਟ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਰਮਾ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਪਿਆ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਰਮਾ ਚੁਗਣ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਰੇਖਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਜੇਵਾਲਾ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮੌੜ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।  ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ, ਦਲਜੀਤ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ, ਜਗਰਾਜ ਹੀਰਕੇ, ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੁਢਲਾਡਾ, ਰਤਨ ਭੋਲਾ, ਅਮਰੀਕ ਬਰੇਟਾ, ਗੁਰਬਚਨ ਮੰਦਰਾਂ, ਜਸਵੰਤ ਬੀਰੋਕੇ, ਸਿਮਰੂ ਬਰਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਜਟਾਣਾ, ਘੋਕਾ ਦਾਸ ਰੱਲਾ, ਕਾਲਾ ਖਾਂ ਭੰਮੇ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਬਾਜੇਵਾਲਾ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਹੀਰਕੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਧਲੇਵਾਂ, ਗੁਰਜੰਟ ਮਾਨਸਾ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਮਾਨ, ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸਮਾਓ, ਨਿੱਕਾ ਬਹਾਦਰਪੁਰ, ਜੀਤ ਬੋਹਾ, ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਫਫੜੇ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋਵਾਲ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੁਖਬੀਰ ਖਾਰਾ, ਕੇਵਲ ਅਕਲੀਆ, ਨਾਤਾ ਸਿੰਘ ਫਫੜੇ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਲਜੀਤ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ ਵੱਲੋਂ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਈ ਗਈ।
ਮੋਗਾ  : ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਾ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫਤਰ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਇਕੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਪਣਾਈ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੇਤ ਪਰਵਾਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਸਨਅਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਫ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂੜਕੋਟ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ, ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ, ਬਲਕਰਨ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ, ਗਿਆਨ ਚੰਦ, ਨਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ, ਵਿੱਕੀ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਜਗਦੀਸ਼ ਚਾਹਲ, ਮਹਿੰਦਰ ਧੂੜਕੋਟ, ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੈਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੜਿਆਲ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਉਦੈ ਸਿੰਘ, ਪਰਵੀਨ ਧਵਨ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਰਮਕੋਟ, ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਂਤਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਨ ਬੱਧਨੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਛਤਰੂ, ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਫਿਰੋਜ਼ਵਾਲ, ਬਲਰਾਮ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ, ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਬੱਧਨੀ, ਜਗਸੀਰ ਖੋਸਾ, ਮਲਕੀਤ ਚੱੜਿਕ, ਸਬਰਾਜ ਢੁੱਡੀਕੇ, ਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਘਲੌਟੀ, ਮੰਗਤ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਭੋਲਾ, ਪ੍ਰੀਤ ਦੇਵ ਸੋਢੀ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਧਰਨਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕੁਲਦੀਪ ਭੋਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਚੁਣਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ 'ਚ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਿਦਿਆ, ਇਲਾਜ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਮੰਦਹਾਲੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਰਹਿਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਜਗਜੀਤ ਧੂੜਕੋਟ, ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਧਰਮਕੋਟ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੌਲਤਪੁਰਾ, ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਬਲਕਰਨ ਮੋਗਾ, ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਮਹੇਸ਼ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਹੋਰਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੂੜਕੋਟ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਬੱਧਨੀ, ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੋਟੇ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾਤੇਵਾਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਚੂਹੜ ਚੱਕ, ਮਲਕੀਤ ਚੜਿੱਕ, ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਧੋਥੜ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਮੰਗਤ ਬੁੱਟਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਭੋਲਾ, ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧੂੜਕੋਟ ਰਣਸੀਂਹ, ਗੁਰਮੀਤ ਬੌਡੇ, ਜੰਗੀਰ ਚੂਹੜ ਚੱਕ, ਮੰਗਤ ਰਾਏ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਮੋਗਾ ਤੇ ਬਲਰਾਜ ਬੱਧਨੀ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਤਰਨ ਤਾਰਨ : ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਧਰਨਾਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਪੁੱਜੇ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਾ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧੁੰਦਾ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੂਹਲਾ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜਾਮਾਰਾਏ, ਬਲਬੀਰ ਸੂਦ, ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗੋਹਲਵੜ ਅਤੇ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਟਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ  ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਦਵਿੰਦਰ ਸੋਹਲ, ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗੋਹਲਵੜ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਪਠਾਨਕੋਟ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ), ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ-ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ, ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਡੀ ਸੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਅੱਗੇ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਉਪਰ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨਾਲ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਕੇਵਲ ਕਾਲੀਆ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਜਨਕ ਰਾਜ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉਘੇ ਆਗੂ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ :  ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 4 ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ), ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ- ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਅੱਗੇ 2 ਦਿਨਾ ਧਰਨਾ ਮਾਰਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੱਤੋਵਾਲ,  ਠਾਕੁਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਮਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਖਤਪੁਰਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਪੱਧਰੀ ਧਰਨੇ ਮੁਫਤ ਵਿਦਿਆ,  ਮੁਫਤ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੇਘਰਿਆਂ ਲਈ 10-10 ਮਰਲੇ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਰੋਕਣ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ ਕਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਉਪਰ ਜਬਰ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਫੌਰੀ ਹੱਲ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਫੌਰੀ ਹੱਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ, ਜਸਵੰਤ ਬੁਟਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭਾਗੋਕਾਵਾਂ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੈਰੇ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੱਤੋਵਾਲ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਨਾਥ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿਘ ਖੰਨਾ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਚੰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ : ਅੱਜ ਚਾਰ ਪੱਖੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਬਲਾਕ ਤਲਵਾੜਾ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਮਾਸਟਰ ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੈਰੜ, ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੂਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਡੀ ਸੀ  ਦਫਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅੱਗੇ ਦੋ ਦਿਨਾ ਧਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਦੁਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਉਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਜਬਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚੇਹਰਾ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅਕਾਲੀ-ਬੀ ਜੇ ਪੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨੁੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੰਡਾ ਗੈਂਗ ਰੇਤਾ, ਬੱਜਰੀ, ਖਨਣ, ਕੇਬਲ ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਆਦਿ ਉਪਰ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ, ਰਘੂਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰਾਨ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਐੱਮ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੈਰੜ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੂਸ, ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੱਕੋਂ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼, ਦਵਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਮਹਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਬੱਢੋਆਣ, ਰਵੀ ਕੁਮਾਰ, ਨਛੱਤਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਨਾਥ ਤੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਜਲੰਧਰ : ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ), ਸੀ. ਪੀ. ਐਮ. ਪੰਜਾਬ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ.ਐਲ.) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ, ਵਲੋਂ ਡੀ.ਸੀ. ਦਫਤਰ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਸਾਂਝਾ ਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਾਮਰੇਡ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਅਕਲਪੁਰੀ, ਮਲਕੀਤ ਚੰਦ ਭੋਏਪੁਰੀ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਆਧੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਵਲੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ, ਸੰਤੋਸ਼ ਬਰਾੜ, ਚਰਨਜੀਤ ਥੰਮੂਵਾਲ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਆਗੂ ਲਹਿੰਬਰ ਸਿੰਘ ਤੱਗੜ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਖੀਵਾ, ਕੇਵਲ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਪ੍ਰਸ਼ੋਤਮ ਬਿਲਗਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਢੱਡਾ, ਬਚਿੱਤਰ ਤੱਗੜ, ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, ਮਨੋਹਰ ਗਿੱਲ, ਸੰਤੋਖ ਬਿਲਗਾ, ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਅਕਲਪੁਰੀ, ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਹਜਾਰਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸੀਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਆਗੂ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ, ਸੰਤੋਸ਼ ਬਰਾੜ, ਚਰਨਜੀਤ ਥੰਮੂਵਾਲ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ) ਵੱਲੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸੀ, ਲਹਿੰਬਰ ਸਿੰਘ ਤੱਗੜ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਖੀਵਾ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਪੁਰ, ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ ਰੁੜਕਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ, ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਸੰਤੋਖ ਬਿਲਗਾ, ਹਰੀਮੁਨੀ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਬਠਿੰਡਾ : ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਜ਼ਖੀਰੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮੁਜਰਮਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕਰਕੇ ਸਿਖਰਾਂ ਛੂਹ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਉੱਚ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੁਵਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਬੱਸ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖੌਅ ਬਣੀ ਬੇਕਾਰੀ, ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨੀ ਜਾ ਚੜ੍ਹੇ ਨਸ਼ਾ ਵਪਾਰ, ਰੇਤਾ, ਬੱਜਰੀ, ਕੇਬਲ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਖਨਣ ਮਾਫੀਆ ਵੱਲੋਂ ਮਚਾਈ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧ, ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਤਪਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ, ਪੁਲਸ ਜਬਰ, ਲੋਕ ਸੰਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸ ਦੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐਮ), ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐਮ ਐਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਐਮ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਰੋਡ 'ਤੇ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਦਾਰੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ, ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਮਿਹਨਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ ਵਿਕਰਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਮਾਇਤੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਬਦਲਵੀਆਂ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਜਾਤਪਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਇਲਾਕਾਈ ਆਦਿ ਫੁੱਟਪਾਊ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਲਾਟਾਂ ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਸਤੇ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਲਈ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਣ, ਕਿਸਾਨੀ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਲੀਕ ਮਾਰਨ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਕੱਚੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਕਰਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਇੱਕ ਸਾਰ ਵਿੱਦਿਆ, ਮਿਆਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਾਫ ਜੀਵਾਣੂ ਰਹਿਤ ਪਾਣੀ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਖਨਣ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਆਦਿ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੀਆਂ। ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸਰਵ ਸਾਥੀ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਸਮੇਤ ਮਹੀਪਾਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਮਾ, ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਆਲੀਕੇ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭਗਤਾ, ਮਿੱਠੂ ਸਿੰਘ ਘੁੱਦਾ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬਲਕਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਂਡੀ, ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਸਰਾਂ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਆਦਿ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗਰੀਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਗੜਗੱਜ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਦਿਆਂ 8 ਅਗਸਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਮਾਟੋ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਸਰਵਸਾਥੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਧਾਲਾ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਦਲਬੀਰ ਮਸੀਹ ਭੋਲਾ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਜ਼ਾਮਪੁਰਾ ਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਹਰੀਪੁਰਾ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸਾਥੀ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ, ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਸਾਥੀ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ ਤੇ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਧਰਮਕੋਟ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਕਤ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉਪਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਪੁਲਸ ਜਬਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦਲਿਤਾਂ ਉਪਰ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਹਮਲੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਅੱਤ ਵਿਗੜੀ ਹਾਲਤ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁੰਡਾ ਅਨਸਰਾਂ ਤੇ ਗੈਗਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹੀਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਸਮੂਹ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ 2 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁਧਾਲਾ, ਕਾਮਰੇਡ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੰਜਲ, ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਰਮਪੁਰਾ, ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਮੋਹਕਮਪੁਰਾ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂ ਨੰਗਲ, ਅਜੀਤ ਰਾਏ ਬਾਵਾ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਧਾਰੜ, ਕਾਮਰੇਡ ਰਾਜ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰਮ, ਨਰਿੰਦਰ ਚਮਿਆਰੀ, ਡਾ. ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਤਿਮੋਵਾਲ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਵਿੰਡਾ ਦੇਵੀ, ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਧਾਰਾਏ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੇਹਰਟਾ, ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਚੇਤਨਪੁਰਾ, ਮਾਸਟਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਇਸਤਰੀ ਸਭ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਪਾਲੀ, ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਸੈਦੋਲੇਹਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 
ਰੂਪਨਗਰ  : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇઠਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੱਤਰ ਦਵਿੰਦਰ ਨੰਗਲੀ, ਸੀ ਪੀ ਆਈઠઠ(ਐੱਮ) ਦੇ ઠਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਗਤਪੁਰਾ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਸ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਆਗੂ ਮਾਸਟਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖੇੜੀ, ਹਰੀ ਚੰਦ ਗੋਲਣੀ, ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਕੱਤਰ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਭੱਲੜੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਰ,  ਬੀ ਐੱਸ ਸੈਣੀ, ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੰਦੋਏ,  ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਧਮਾਣਾ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨਪੁਰ, ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਪਟਿਆਲਾ : ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਟਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭਖਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤਹਿਤ ਸੀ ਪੀ ਆਈ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ), ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਸਰਵਸਾਥੀ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੌਲ਼ਵੀਵਾਲਾ, ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨਨਹੇੜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਤ੍ਰਿਪੜੀ ਟਾਊਨ ਤੋਂ ਮਿੰਨੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਤੱਕ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕਰਦਿਆਂ ਡੀ ਸੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਸ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਸ਼ਲ ਮੈਂਬਰ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਿਜੈ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਗਦਾਈਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵਸਾਥੀ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੌਲ਼ਵੀਵਾਲਾ, ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਾਸਪੁਰ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨਨਹੇੜਾ, ਕਰਮ ਚੰਦ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਧਰਮਪਾਲ ਸੀਲ, ਐਡਵੋਕੇਟ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਹਿਣੀਵਾਲ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਨੌਰ, ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਬਿਠੋਣੀਆਂ, ਰਾਮ ਚੰਦ ਚੁਨਾਗਰਾ, ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਪੁਰ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਨੇਠਾ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਨਿਆਲ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਛੱਜੂ ਭੱਟ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਿਆਲ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੰਗਰੂਰ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ., ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ (ਐਮ), ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ (ਐਮ.ਐਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 8 ਤੇ 9 ਅਗਸਤ ਦੇ ਧਰਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੱਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਟਰ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ (ਐੱਮ) ਵੱਲੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਭੂਪ ਚੰਦ ਚੰਨੋਂ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੰਡੇਵਾਦ, ਸੀ ਪੀ ਐਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਗੂ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਾਂ ਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗੋਬਿੰਦ ਛਾਜਲੀ, ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਨਮੋਲ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਵਰਮਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀਟੂ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਆਲਮਪੁਰ, ਰੋਹੀ ਸਿੰਘ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਪੁੰਨਾਵਾਲ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀਆਂ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜਨਾਲ, ਭਰਭੂਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਾਂ, ਸੁਖਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ  ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਨੌਰੀ ਕਲਾਂ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਹੌਲੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਵੀ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦਾ ਜਾਮ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ (ਐੱਮ) ਵੱਲੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਭੂਪ ਚੰਦ ਚੰਨੋਂ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੰਡੇਵਾਦ, ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਾਂ, ਗੋਬਿੰਦ ਛਾਜਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ.ਪੀ ਆਈ.(ਐੱਮ ਐੱਲ) ਲਿਬਰੇਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੂਬਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਭੋਲਕਰ , ਕੁਲਵਰਗੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 2017 ਦੀਆ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮੌੜਾ ਦੇ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ : ਚਾਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਅੱਜ ਡੀ  ਸੀ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਕਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਾਮਰੇਡ ਵਾਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਕਾ. ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾ. ਰਮੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਧਰਨੇ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਧਰਨੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੁੰਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ), ਕਾ. ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀਪੀਆਈ ਕਾਮਰੇਡ ਰਮੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ, ਆਗੂ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਪੰਜਾਬ ਕਾ. ਹਰੀ ਚੰਦ, ਕਾ. ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ, ਕਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਰਡਰ ਏਰੀਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਰਿਹਾ ਬਾਰਡਰ ਏਰੀਏ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪੂਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਨਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੀ ਨੱਥ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਕਾ. ਢੋਹ ਮਾਲੀ, ਸਤਨਾਮ ਚੰਦ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਯਸ਼ਪਾਲ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੱਖੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ, ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਅਰਾਈਂ, ਚਰਨਜੀਤ ਛਾਂਗਾ ਰਾਏ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਸੰਘ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਖਿਲਾਫ ਸਥਾਨਕ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ), ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੌਂਸਲ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਹੰਸ ਰਾਜ ਗੋਲਡਨ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐੱਮ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਚਰਨ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਗੇਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। 
ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਵਸਾਥੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਢੰਡੀਆਂ, ਕਾਮਰੇਡ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਦਲਿਤਾਂ 'ਤੇ ਆਰ ਐੱਸ ਐੱਸ ਦੇ ਲੱਠਮਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੇਆਮ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪੁਲਸ ਮੂਕ-ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
 ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਬਿੰਦਰ ਮਾਹਲਮ, ਵਜ਼ੀਰ ਚੰਦ, ਜੰਮੂ ਰਾਮ, ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਚੋਹਾਣਾ, ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਗਾ ਰਾਮ ਕਟਿਹੜਾ, ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਦੇਵ ਲਾਧੂਕਾ, ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਕਾਠਗੜ੍ਹ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਸੈਦਾਂਵਾਲੀ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਪੰਜਾਵਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਲਾਲੋਵਾਲੀ, ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ, ਸਤਨਾਮ ਰਾਏ, ਜੈਮਲ ਰਾਮ, ਰਮੇਸ਼ ਵਡੇਰਾ, ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧੁਨਕੀਆ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਿਰਤੀ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਬੋਹਰ, ਕਾਮਰੇਡ ਰਿਛੀਪਾਲ, ਹਰਭਜਨ ਛੱਪੜੀਵਾਲਾ ਤੇ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਠਗੜ੍ਹ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ : ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਮਰਨਾਥ, ਸੀ ਪੀ ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਗੂ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਆਗੂ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਮੰਢੇਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵਸਾਥੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਟਿੱਬੀ, ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਪੱਪੂ, ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਡਲਾ, ਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਝਾਮਪੁਰ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਅਜਨੇਰ ਅਤੇ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਆਗੂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਗੋਰੀਆ ਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਫਰੀਦਕੋਟ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (ਐੱਮ)., ਸੀ.ਪੀ.ਐੱਮ. (ਪੰਜਾਬ), ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਲ. (ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ) ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਅਪਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਤੇਜ ਹਰੀ ਨੌਂ, ਗੋਰਾ ਸਿੰਘ ਪਿੱਪਲੀ, ਪਵਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ, ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਮੱਤਾ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ, ਸੁਖਦੀਪ ਕੌਰ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। 

ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਸਫਲ ਧਰਨੇ  

ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵਲੋਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਧਰਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੋਰਚੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਰਚਾ ਛਪਾ ਕੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਖਿੱਚਪਾਊ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਕਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਿਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਕਤ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਪੁੱਜਣ ਅਤੇ ਧਰਨਿਆਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਫੰਡ, ਦੁੱਧ, ਰਾਸ਼ਨ, ਸਬਜੀਆਂ ਆਦਿ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ  ਧਰਨਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ। ਕੁੱਝ ਕੁ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਧਰਨਾਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਧਰਨੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਰੋਸ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ 'ਚ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬੜਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਊ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਲੰਘੀ ਇਕ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੋਰਚਾ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਈਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ; 2007 ਅਤੇ 2012 ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਅਮਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਖਿਲਾਫ ਅਤੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕੰਗਾਲੀ ਭੁਖਮਰੀ ਦੀ ਕਰਾਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਰੀ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਕਤ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਰੋਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੋਖੀ ਗਿਣਤੀ ਧਰਨਾਕਾਰੀ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਨਾ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸੌਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਬਲ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ (ਮਸ਼ਾਲ) ਆਪਣੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਅਧਾਰ ਵਾਲੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਥਾਂਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਸਰਵਸਾਥੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ, ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਊਦ, ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ, ਗੁਲਜਾਰ ਸਿੰਘ ਗੋਰੀਆ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਗੁਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਜੋਰਾ ਸਿੰਘ ਨਸਰਾਲੀ, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਸੇਵੇਵਾਲਾ, ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮਾਊਂ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਮਾ, ਤਰਸੇਮ ਪੀਟਰ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਮਿੰਟੂ, ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਫੂਲੇਵਾਲਾ ਨੇ ਉਕਤ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਰਾਮੀ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਬਠਿੰਡਾ : ਇੱਥੇ ਤਿੰਨੋਂ ਦਿਨ ਸਫਲ ਧਰਨਾ ਚੱਲਿਆ। ਹਾਜ਼ਰ ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਸਦੀਵੀਂ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਂਬਰ ਕਮੇਟੀ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸੋਮਾ,ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਸ ਫਟ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਵਿਛੜ ਗਏ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਥੀ ਵਾਸਦੇਵ ਜਮਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਦੋ ਮਿੰਟ ਮੌਨ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।  ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਨਰੋਈ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੰਗਰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਪੱਕਾ ਕਲਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਂਝ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 71 ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੱਥਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ''ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨਾਂ'' ਲਈ ਪਿੰਡ ਪੁੱਜੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਜੀਰ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਦਾ ਡੱਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚ ਆ ਕੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਇਸ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਦਾ ਸੱਦਾ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵੇਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਮਹੀਪਾਲ, ਮਿੱਠੂ ਸਿੰਘ ਘੁੱਦਾ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ, ਕੂਕਾ ਸਿੰਘ ਨਥਾਣਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਜੈਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਕ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੱਕਾ ਕਲਾਂ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗਵਾਲੀ, ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮਾ, ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾਗੁਰੂ,  ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭਗਤਾ, ਜੀਤਾ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਰ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ, ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਕਰਣ ਸਿੰਘ ਬਹਿਮਨ, ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੱਪੀ ਖਾਲਸਾ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਮੋਗਾઠ: ਅੱਠ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਟਰਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਡੀ ਸੀ ਦਫ਼ਤਰ ਮੋਗਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਧਰਨਾ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਨੱਥੂਵਾਲਾ, ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਮਸਾਲ ਦੇ ਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ, ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਣਾ, ਤੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਨਾਹਲ ਖੋਟੇ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਣੂੰਕੇ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ।
ਮਾਨਸਾ :  ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਰੋਸ ਰੈਲੀ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਮੀਤ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮਾਓ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਬਬਲੀ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਬੁੱਧੂ ਖਾਂ ਫੱਫੜੇ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰਪੁਰ, ਸਾਥੀ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾਤੇਵਾਸ, ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਕੁਸਲਾ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ, ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਨਾਤਾ ਸਿੰਘ ਫਫੜੇ ਭਾਈਕੇ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਭੀਖੀ, ਰੂਪ ਸਿਘ ਢਿੱਲੋਂ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਗਾਮੀਵਾਲਾ, ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਸੇਰਖਾਂ, ਰੇਸਮਾਂ, ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ, ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਆਦਿ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੰਗਰੂਰ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਡੀ.ਸੀ ਦਫਤਰ ਸੰਗਰੂਰ ਅੱਗੇ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੋਬਿੰਦ ਛਾਜਲੀ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤઠ ਸਭਾ ਆਗੂ ਪਿਆਰਾ ਲਾਲ, ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਕਾ. ਭੂਪ ਚੰਦ ਚੰਨੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਗੋਪੀ ਗਿਰ ਕੱਲਰ ਭੈਣੀ, ਮਨਰੇਗਾ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਧਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਧਰਨਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਚੋਪੜਾ ਭੂਪ ਚੰਦ ਚੰਨੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੁਮੰਡ ਸਿੰਘ ਉਗਰਾਹਾਂ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਚੰਦ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਹੋਲੀ, ਗੁਰਸਾਗਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ : ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ, ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਰਿਸ਼ੀਪਾਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਮੇਜ ਲਾਲ ਗੇਜੀ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਵਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਟਿੱਲਾਂਵਾਲੀ (ਸ਼ਤੀਰ ਵਾਲਾ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਤੀਸ਼ ਵਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਲਾਧੂਕਾ, ਰਾਜ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦੀਪ, ਮੰਟਾ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ, ਪੂਰਨ ਸੈਦਾਂ ਵਾਲੀ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਚਰਨ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧੁਨਕੀਆ ਨੇ ਭਰਾਤਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਲੁਧਿਆਣਾ : ਇੱਥੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਗੋਰੀਆ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਕਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਮੱਟੂ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਕਾ. ਹੁਕਮ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰਸੂਲਪੁਰੀ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੁਹਾਵੀ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਹੂੰਜਣ, ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ, ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਜਲਾਜਣ, ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਲਾ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੱਥੋਵਾਲ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੁੜੈਣ, ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜਾਲੀਆ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ ਹਾਂਸ ਕਲਾਂ, ਨਿਰਮਲ ਡੱਲਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਲੋਡੂਵਾਲ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਲੋਹਟਬੱਧੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ।
ਤਰਨ ਤਾਰਨ : ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ 1 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਧਰਨਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਦੇਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸਰਹਾਲੀ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਛਮਣ ਦਾਸ ਪੱਟੀ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੈਰੋਵਾਲ, ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਘੁਰਕਵਿੰਡ, ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ, ਬਿੱਲਾ ਮਸੀਹ ਚੂਸਲੇਵੜ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੂੰਗ, ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੋਹਲਵੜ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਦੀਨੇਵਾਲ, ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰ, ਸੱਤਪਾਲ ਕੌਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਰਸੂਲਸਪੁਰ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੋਟ ਧਰਮ ਚੰਦ, ਕਾਮਰੇਡ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਬੀਰ ਸੂਦ, ਜਗਦੀਸ਼ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਰਾਜਕੇ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੈਲ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਟ ਧਰਮ ਚੰਦ ਤੇ ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਮੁਕਤਸਰ : ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਕਾਲੀ- ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੰਗਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਟੀ ਹੋਈ ਚੁੱਪ ਤੋੜਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਕਰੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨਾਲ 1 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਮੂਹਰੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਧਰਨਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਸੇਵੇਵਾਲਾ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਆਗੂ ਹਰੀ ਰਾਮ ਚੱਕ ਸ਼ੇਰੇਵਾਲਾ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਦਰਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਮਹਿੰਗਾ ਰਾਮ ਦੋਦਾ ਨੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਖ਼ਸਲਤ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ।
ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਖੁੰਡੇ ਹਲਾਲ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੁੱਤਿਆਂਵਾਲੀ, ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਸੀਰਵਾਲੀ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮਾਘ, ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਸਾਉਂਕੇ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਪਠਾਨਕੋਟ : ਸੂਬਾਈ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਸਾਥੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ, ਅਜੀਤ ਰਾਮ ਗੰਦਲਾ ਲਾਹੜੀ, ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਧਰਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਰਾਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਾ. ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਰਾਮ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਰਤਨਗੜ੍ਹ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
 ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ : ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਕੁਮਾਰ, ਹਰੀ ਰਾਮ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ 'ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਧਰਨੇ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਦੀਪ ਝਿੰਗੜ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜਗਤਪੁਰੀ, ਰਾਮ ਲਾਲ, ਸ਼ਾਦੀ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਵੰਤ ਚੱਕਗੁਰੂ, ਸਰਾਧੂ ਰਾਮ ਚੱਕਗੁਰੂ, ਅਸ਼ੋਕ, ਜਸਪਾਲ ਕੁਲਾਮ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਬੂਟਾ ਮੁਹੰਮਦ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਝਿੰਗੜਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਭੱਟੀ, ਸੁਖਦੇਵ ਸੁੱਖਾ, ਕਾਕਾ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭਾਰਟਾ, ਸਿਮਰ ਚੰਦ ਝਿੰਗੜਾ ਅਤੇ ਲਾਲੀ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ : ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਡੀ.ਸੀ. ਦਫਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਨਾਮ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪੰਜਾਬ, ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਮੋਲੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਨਾਕਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰੋਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਨੇ ਧਰਨੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਨਛੱਤਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸੱਤਪਾਲ ਲੱਠ, ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੱਕੋਂ, ਸਾਥੀ ਗੁਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਜ ਸੰਚਾਲਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਵੱਲੋਂ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਨਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।
ਜਲੰਧਰ : ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਧਰਨੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਮੀਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਧਰਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪਿੱਟ-ਸਿਆਪਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰਦਾਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਧਰਨਾ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪਰ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਭਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਿਆਪਾ ਕੀਤਾ।
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਧਰਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਗੇ, ਉਥੇ ਇਸ ਜਾਬਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ 'ਚ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਸਰਵਸਾਥੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਹਰ, ਹਰਮੇਸ਼ ਮਾਲੜੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਘੁੱਗਸ਼ੋਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਟੋਨੀ, ਮੇਜਰ ਫਿਲੌਰ,ઠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਲੇਰ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਨਿਰਮਲ ਆਧੀ, ਮਾਸਟਰ ਮੂਲ ਚੰਦ, ਹੰਸਰਾਜ ਪੱਬਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ : ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਧਰਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਨੇઠ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮਾਨਾ ਮਸੀਹ , ਤਰਲੋਕ ਚੰਦ,ઠ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਨਿਆੜ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸੈਂਕੜੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਪੰਡੋਰੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਤੇ ਆਗੂ ਬਸ਼ੀਰ ਮਸੀਹ ਗਿੱਲ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ, ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਨਾਜਰ ਮਸੀਹ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਵਸਾਥੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸੋਹਲ, ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਖੋਜੇਪੁਰ, ਅਸ਼ਵਨੀઠ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਖਦੇਵઠ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ, ਰਮੇਸ਼ ਲਾਲ ਨੇઠਵੀ ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਪਠਾਨਕੋਟ : ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਧਰਨਿਆਂ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰ ਸਰਨਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁੱਲਹਿੰਦ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਰਾਮਸ਼ਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਮਾ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਹਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ, ਬੋਧ ਰਾਜ, ਰਮੇਸ਼ ਰਾਣਾ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਧਾ ਰਾਣੀ, ਅਜੀਤ ਰਾਮ, ਦੇਵ ਰਾਜ, ਬਚਨ ਲਾਲ ਲਾਹੜੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਡਾ. ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇਵੀ, ਜੋਤੀ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਂਤਾ ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਕਿਸਾਨੀ-ਜੁਆਨੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਚਾਓ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਵੱਲੋਂ ਰੈਲੀਆਂ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਤੇ ਧਰਨੇ
ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਦੋਆਬਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ 29 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪਠਾਨਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੋਪੜ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮੋਗਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਮੁਕਤਸਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਮਾਨਸਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਰ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਜਬਰਦਸਤ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
10 ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਜਾ ਮੁਕੰਮਲ ਮੁਆਫ ਕਰਨ, ਮੁੜ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ਼ ਰਹਿਤ (ਜੀਰੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਗਏ ਕਿਸਾਨਾਂ/ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਇਕ ਜੀਅ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ/ਅਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਲਾਏ ਜਾਣ, ਕਿਸਾਨੀ ਜਿਣਸਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰਚੇ ਤੋਂ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਭਾਅ ਤੇ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਪਲ ਪਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਲਾਗਤ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੇ ਜਾਣ, ਸਾਰੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਖਮਰੀ ਦੇ ਮਨਹੂਸ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਮਨੀ ਕਰਦੀ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਪੰਜ ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਮੋਟਰਾਂ ਲੁਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਆਦਿ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਪੜਾਅਵਾਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਸਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਜੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਕਤ ਧਰਨਿਆਂ-ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ।
ਸੂਬਾਈ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹੇਠ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ :
 ਰੂਪਨਗਰ : ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਮਾਣਾ ਅਤੇ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਗਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਨਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਮਾਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਲਕੀਅਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਸੀ, ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ, ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਗਲੀ, ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ, ਹਰੀ ਚੰਦ ਗੋਹਲਣੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖੇੜੀ, ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬੰਗਾ, ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾਪੁਰ, ਨਰੰਜਣ ਦਾਸ ਲਾਲਪੁਰ,ઠ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਜੱਟਪੁਰ, ਧਰਮ ਪਾਲ ਟਿੱਬਾ ਟੱਪਰੀਆਂ, ਕਾਕਾ ਰਾਮ ਮੋਰਿੰਡਾ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਘਨੌਲਾ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਮਾਜਰਾ, ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਹਵੇਲੀ ਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਸਮਾਨਪੁਰ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਬਠਿੰਡਾ : ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ ਬਣਾਉਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਕਿਸਾਨ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਮੰਗ ਸੰਘਰਸ਼ਸੀਲ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ 'ਕਿਸਾਨੀ-ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਬਚਾਓ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ' ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ।  ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਣ ਵਾਲੇ ਵਫ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲੋਮਿੱਠੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਕੂਕਾ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕੋਟੜਾ, ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨਾ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਗਾਟਵਾਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਲੁਧਿਆਣਾ : ਇਥੇ ਚਾਰ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਵਾਂ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਧਰਨਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਦੀઠਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਮਸਲੇ ਵੀ ਉਠਾਏ ਗਏ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬੁਆਣੀ, ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ, ਕਾਮਰੇਡ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ, ਕਾਮਰੇਡ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ (ਸਰਪੰਚ-ਬਹਾਦਰਕੇ), ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਰੂਮੀ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਰਸ਼ੀਆ, ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ઠઠઠ
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ  : ਕਿਸਾਨੀ-ਜੁਆਨੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਚਾਓ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਮਿੰਨੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ, ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਲੱਖੋਵਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਮੂਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਥੀ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰ ਅਤੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲੀਆ,  ਵੱਲੋਂ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੈਰੜ, ਮਾਸਟਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਰੇਡ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਅਮਰਜੀਤ ਕਾਨੂਗੋ, ਨਛੱਤਰਪਾਲ ਸੰਧੂ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਂਪ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਓਮ ਸਿੰਘ ਸਟਿਆਣਾ, ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਜ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੱਕੋਂ ਨੇ ਨਿਭਾਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਡੀ.ਸੀ. ਦਫਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅੱਗੇ ਸਾਥੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿਘ ਸੈਦਪੁਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਧਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸਰਵਸਾਥੀ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਜਾਮਪੁਰਾ, ਬਾਬਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਧਾਰੜ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਟਰਪਈ ਤੇ ਸ਼ੀਤਲ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ
 ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ 22 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸਾਥੀ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਠਾਕੁਰ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਬਟਾਲਾ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿਚ 2 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੱਖਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿਚ ਧਰਨੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀ.ਟੀ.ਯੂ. ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਥੀ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਜਾਦੀ ਦੇ 70ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕੁੱਲ ਦੌਲਤ ਦਾ 61% ਹਿੱਸਾ ਵਸੋਂ ਦੇ ਉਪਰਲੇ 1% ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਜੌਰੀਆਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। 90ਫੀਸਦੀ ਵਸੋਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੁਲ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਿਰਫ 18 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਢਾਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਮਰਾਜੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਆਰਥਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਇਸ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ  ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਬੀਮਾ, ਰੇਲਵੇ, ਡਿਫੈਂਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਬਜਾਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਛੋਟਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 2 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿਚ ਵੱਧਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਸੂਬਾਈ ਚੇਅਰਮੈਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ, ਸੂਬਾਈ ਸਕੱਤਰ ਮਾਸਟਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੰਦ ਮਹਿਰਾ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੇਹਰਟਾਂ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਗੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਘੁਮਿਆਣਾ, ਹਰੀਮੁਨੀ ਸਿੰਘ, ਅਮਰਜੀਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ, ਬਚਨ ਯਾਦਵ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲੱਥ, ਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਠਾਕੁਰ, ਤਿਲਕ ਰਾਜ ਜੈਨੀ, ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ ਰੁੜਕਾ, ਲਾਲ ਚੰਦ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲੂ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਬਟਾਲਾ, ਜਸਮਤ ਰੁਮਾਣਾ, ਮਿਥਲੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੋਰੀਆ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। 
ਇਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਜਰਤਾਂ 18000, ਪੈਨਸ਼ਨ 4000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ, ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। 


 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨਾ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ 
 ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ-ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ 'ਚ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਕਤ ਦੋਨੋਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਪਟੋਪ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਅਦੇ ਝੂਠ ਦੀ ਪੰਡ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਮੁੜ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਬਜਬਾਗ ਦਿਖਾਉਣ ਤੁਰ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਨੰਗਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸੂਬਾ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੇਠ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ :
ਤਰਨਤਾਰਨ :  ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਹਲਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਰੋਕਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਵਾਨਕੇ, ਸੁਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਤੂੜ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜਵੰਦਾ, ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਗੂ ਅਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਗਜ਼ਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਪਟਾਪ ਲੈ ਕੇ ਦੇਣ, ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, 10 ਲੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਆਦਿ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਠਾਨਕੋਟ : ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੀਐਸਐਫ ਵਲੋਂ ਭੋਆ ਹਲਕੇ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕ ਬੀਬੀ ਸੀਮਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਅਦਿਆਂ, ਐਲਾਨਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਵੀ ਕੁਮਾਰ, ਰਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ : ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇਸ ਰਾਜ ਧੁੱਗਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ, ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਵਾਂਪਿੰਡ, ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੰਦੋਈ, ਰਿੰਕੂ ਰਾਜਾ, ਰੌਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਕਰੀ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਫਿਲੌਰ : ਹਲਕਾ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਕਲੇਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਨਾ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਧਾਇਕ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜਲੰਧਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਧਾਇਕ ਦੀ ਪੱਕੀ ਫਿਲੌਰ ਦੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਫੇਰੀ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਜੋਰਦਾਰ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਕੰਧ 'ਤੇ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਭਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ, ਪੀਐਸਐਫ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਅਜੇ ਫਿਲੌਰ ਅਤੇ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੱਖਣ ਫਿਲੌਰ, ਗੁਰਦੀਪ ਗੋਗੀ, ਸਰਬਜੀਤ ਸੰਗੋਵਾਲ, ਸੋਨੂੰ ਢੇਸੀ, ਸੁਖ ਸਾਗਰਪੁਰ, ਮਨੋਜ ਕਲਿਆਣਪੁਰ, ਸੰਦੀਪ ਫਿਲੌਰ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਵੀ, ਕੁਲਦੀਪ ਬਿਲਗਾ, ਰਿੰਕੂ ਮੀਓਵਾਲ, ਜੱਸਾ ਰੁੜਕਾ, ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਆਸ਼ੂ, ਵਿਜੇ ਰੁੜਕਾ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੁਨੀਤ ਸੂਦ, ਜਸਪਾਲ ਬਿਲਗਾ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ।


ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਜਲਾਸ 
ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇਜਲਾਸ 7 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ  ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ।
ਸਾਥੀ ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਸੀ.ਪੀ.ਐੱਮ.ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਜਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ। ਇਸ ਅਜਲਾਸ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੈਰੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ.ਪੀ.ਐੱਮ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਬੀਬੀ ਨੀਲਮ ਧੀਮਾਨ ਨੇ 11 ਮੈਂਬਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੀਮ ਦਾ ਪੈਨਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਤਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਹਿਬਲ ਨੂੰ ਕਨਵੀਨਰ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਿਆੜਾ ਨੂੰ ਕੋ-ਕਨਵੀਨਰ, ਰਾਜ ਰਾਣੀ ਠੀਡਾ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਹੇਜਮਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੌਰ ਬੱਸੀ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਊਸ਼ਾ ਦਿਉਵਾਲ, ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਬਿੰਜੋ, ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਡੋਰੀ ਲੱਧਾਂ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰੀਲਾ, ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ ਪੋਸੀ, ਨੂੰ ਮੈਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪੂਰੇ ਹਾਉਸ ਨੇ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੱਕੋਂ, ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿ, ਸ਼ਾਦੀ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਰੋਪੜ : ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਜਲਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਲਾਸੀ ਵਿਖੇ 21 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਪਲਾਸੀ, ਰੇਸ਼ਮ ਕੌਰ ਮਾਧੋਪੁਰ, ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਭੱਟੋਂ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਅਜਲਾਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬੀਬੀ ਨੀਲਮ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਦਹੇਜ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਦਿ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਆਦਿ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ , ਜਿਸ ਉਤੇ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਅਜਲਾਸ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਟੀਮ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਭੱਟੋਂ, ਸਕੱਤਰ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਪਲਾਸੀ ਸਮੇਤ 14 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮੇਜ ਕੌਰ, ਬਬੀਤਾ ਦੇਵੀ, ਬਿਮਲਾ ਪੱਸੀਵਾਲ, ਬਖਸ਼ੋ, ਕੁਸ਼ਲੀਆ, ਕੁਲਵੀਰ ਕੌਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਭਰਾਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਥੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਧਮਾਣਾ, ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਸੀ, ਚੌਧਰੀ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਘਟੀਆ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ 
ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਤੇ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਨਤਕ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਸਦਕਾ ਅਜਨਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬੀਜ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਲੋਂ ਹਾਈਬਰਿਡ ਮੱਕੀ ਦਾ ਬੀਜ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਮੱਕੀ ਦੀ ਛਲੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਣੇ ਨਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਭਰਪਾਈ ਉਕਤ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੋਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੋਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਘਟੀਆ ਬੀਜ ਸਪਲਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਕਮ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਕੇ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।
ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸ਼ੀਤਲ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ, ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਮਰਪੁਰਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲੂ ਨੰਗਲ ਤੇ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਧਰਾਏ ਅਤੇ ਜਨਵਾਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀਬੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਕੋਟ ਰਜਾਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਗਾ ਬੀਜ ਹੀ ਫਸਲ ਦੇ ਚੰਗੇ ਝਾੜ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਖਾਦਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਤਜੌਰੀਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬੀਜਾਂ, ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਖਾਦਾਂ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਸਮੇਂ ਰਸੀਦ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ઠ

ਬਿਜਲੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ 
ਬਰਨਾਲਾ ਨੇੜਲਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘੇੜਾ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਕਰਜ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਖੰਡਿਤ ਮੋਢਿਆਂ 'ਚ ਹੋਰ ਤਰੇੜਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਸੈਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਵਸੂਲੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਇਦਾਦ ਟੈਕਸ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ ਉਤੋਂ ਹੋਰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੋਟਾ ਮੋਟਾ ਖੋਲਾ ਛੱਤਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਫੀਸ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਹੱਦ 'ਚ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਹਿਰੀਏ ਬਣਗੇ। ਪਰ ਬੇਰੁਜਗਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨਰੇਗਾ ਦਾ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਕੰਮ ਵੀ ਖੁਸ ਗਿਆ। ਉਤੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਆ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਹਦੂਦ 5 ਮਰਲੇ (125 ਵਰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲ ਦੀ ਮੁਆਫੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵੀ ਮਾਫ ਹਨ ਪਰ ਇੰਨੇ ਬਿੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬੌਂਦਲ ਗਏ। ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹਨ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਜਾ ਫੜੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਕਲਾਲ ਮਾਜਰਾ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰ ਲਈ। ਸੈਂਕੜੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘੇੜੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਰਥੀ ਸਾੜੀ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਬਿਲ ਭਰਾਉਣ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪੈ ਗਈ। ਪਰ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਲੰਮਾ ਸਿਰੜੀ ਘੋਲ ਉਸਾਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। 


हरियाणा समाचार
 देहाती मजदूर सभा हरियाणा द्वारा सामाजिक न्याय के मुद्दे पर कन्वैनशन
 ‘‘सामाजिक न्याय व समान अधिकारों’’ की प्राप्ति के लिए जुझारू मजदूर आंदोलन का निर्माण करने के उद्देश्य से देहाती मजदूर सभा हरियाणा द्वारा एक राज्य स्तरीय कन्वैनशन वालमीकि धर्मशाला फतेहाबाद में आयोजित की गई। कन्वैनशन की अध्यक्षता साथी नत्थू राम चौबारा ने की। उनके साथ मंच पर सभा की नेत्री जसविंदर कौर टोहाणा, जीत सिंह जाखलदादी, सुखचैन सिंह, देवराज सहनाल उपस्थित थे। सबसे पहले देहाती मजदूर सभा पंजाब के दिवंगत नेता साथी नरेंद्र सोमा को एक शोक प्रस्ताव द्वारा दो मिंट मौन खड़े होकर श्रद्धा सुमन अर्पित किये गये।
राज्य संयोजक साथी तेजिंद्र सिंह थिंद द्वारा मजदूर मांगों संबंधी मुख्य प्रस्ताव प्रस्तुत किया गया। उन्होंने कहा कि जहां घोर आर्थिक शोषण भूमिहीन दलितों मजदूरों को भुखमरी की कगार पर पहुंचा चुका है वहीं घोर अमानवीय जाति उत्पीडऩ उन की आत्माओं को कटोच रहा है। इसलिये जहां हमें निशुल्क एक समान शिक्षा, रोजगार, स्वास्थ्य सुविधाएं, पीने के स्वच्छ पानी, वैज्ञानिक विधि के शौचालय, मनुष्यों के रहने योग्य मकान तथा प्लाट, खेती के लिये जमीन आदि मांगों की प्राप्ति के लिए सशक्त आंदोलन का निर्माण करना है वहीं जाति उत्पीडऩ के मुकम्मल खात्में  व समस्त प्रकार के सामाजिक न्याय की प्राप्ति का आंदोलन भी निर्मित करना होगा। उन्होंने कहा कि इसके लिए जहां सभा की आजादाना शक्ति का विस्तार एवं आंदोलन की पहलकदमी जरूरी है वहीं संयुक्त संघर्ष भी अति आवश्यक है। उन्होंने कहा कि उपरोक्त मांगों की पूर्ति बाजार उल्टा भूना में एक सदी से पीढ़ी दर पीढ़ी मकान बना कर रह रहे लोगों के घर गिराना केंद्र व राज्य सरकार की मंशा का सटीक उदाहरण है। इसीलिए संगठन एवं आंदोलन ही हमारी जीत की गारंटी हो सकते हैं। प्रस्ताव के पक्ष में जरनैल सिंह, बचित्तर सिंह, रोही राम, सुक्खा सिंह ने भी अपने विचार रक्खे। परमाणु संयंत्र विरोधी एक्शन कमेटी के अध्यक्ष श्री सुभाष पूनिया, वरिष्ठ कम्युनिस्ट नेता साथी कृष्णा स्वरूप गौरखपुरिया, शहीद भगत सिंह नौजवान सभा पंजाब हरियाणा के महासचिव मंदीप सिंह रतिया ने भी अपने संबोधन में हर संभव सहयोग का वायदा किया। एक प्रस्ताव द्वारा केंद्रीय ट्रेड यूनियनों एवं कर्मचारी फैडरेशनों द्वारा आगामी 2 सितंबर को की जा रही हड़ताल का पूर्ण समर्थन करने का निर्णय लिया गया। कन्वैनशन की समाप्ति पर पूरे शहर में जोश भरपूर मार्च करते हुए उपायुक्त द्वारा प्रधानमंत्री तथा मुख्य मंत्री को ज्ञापन भेजा गया। समस्त कार्यक्रम में देहाती मजदूर सभा की पंजाब ईकाई के वित्त सचिव महीपाल उपस्थित रहे। कन्वैनशन से पहले 11 से 20 अगस्त तथा एक जत्था मार्च द्वारा सघन जनसंपर्क अभियान चलाया गया जिसके कन्वैनशन की मुख्य  मांगों को रेखांकित किया गया था।

भूना में भूमिहीन दलितों के घर गिराये जाने के विरुद्ध संघर्ष 
जैसे-जैसे समय बीत रहा है वैसे-वैसे विकास का छद्दम आवरण उतरता जा रहा है और हरियाणा की खट्टर सरकार अपने जनविरोधी विषैले नखदंतों सहित साफ अवतरित हो रही है। खट्टर को सभी की वरिष्ठता ताक पर रख कर मुख्यमंत्री के सिहांसन पर बिराजमान करने वाले मोदी और स्वंय खट्टर ने चुनाव अभियान में अनेक सभाओं में हर साल लाखों लोगों को घर बनवा कर देने का वायदा किया था। किन्तु हुआ ऐन इसके विपरीत। कस्बा भूना में करीब 100 सालों से पीढ़ी दर पीढ़ी रह रहे भूमिहीन दलितों पर उस समय बिजली गिर पड़ी जब हरियाणा सरकार के मंत्री अनिल बिज के तुगलकी आदेश पर उनके छ: आशियानों को मिट्टी के ढेर में तबदील कर दिया गया। देहाती मजदूर सभा हरियाणा के संयोजक साथी तेजिंद्र थिंद एवं जिला अध्यक्ष नत्थू राम तुरंत पीडि़तों के दर्द की सार लेने पहुंचे। पीडि़त ने इन के नेतृत्व में हरियाणा सरकार एवं मोहम्मद गौरी के नये अवतार अनिल विज के विरुद्ध जमकर रोष प्रदर्शन किया। 2 अगस्त को विशाल प्रर्दशन कर तहसीलदार को ज्ञापन दिया गया एवं 8 अगस्त को जिला स्तरीय पंचायत बुलाने की घोषणा की गई। 8 अगस्त को पंचायत शुरू होते ही स्थानीय भाजपा नेताओं ने पीडि़तों तथा नेतृत्व को भरोसा दिया कि भविष्य में कोई मकान नहीं गिराया जाएगा। इस भरोसे के उपरांत पंचायत स्थगित कर दी गई किन्तु नगरपालिका ने उसी शाम फिर लोगों को मकान खाली करने के नोटिस भेज दिये। तुरंत निर्णय लेते हुए 11 अगस्त को विशाल जनसभा आयोजित की गई जिस में वक्ताओं ने आरपार की लड़ाई का ऐलान किया। इस दृढ़ निश्चय एंव लोक आक्रोश को भांप कर नगर पालिका ने आगे से कोई भी मकान न गिराने का प्रस्ताव पास कर दिया। यह एक बहुत बड़ी जीत है किन्तु गिराये गये छ: मकानों के मालिकों के पुर्नवास एवं मुआवजे का संघर्ष अभी जारी है।

छात्र युवा शिविर पर गुंडा तत्वों द्वारा आक्रमण, पुलिस प्रशासन खामोश
 रतिया में हरियाणा छात्र यूनियन द्वारा लगाये गये एक सहायता शिविर पर गुंडों एवं अवांछित तत्वों ने हमला कर दिया जिस में एक छात्र नेता को गंभीर चोटें आई। घटना यूं है कि एक स्थानीय कालेज के सामने नवआगंतुक छात्रों को दाखिले आदि संबंधी जानकारियां देने के लिए सहायता शिविर लगाया था। छात्र नेताओं की सहायता के लिये शहीद भगत सिंह नौजवान सभा के कार्यकर्ता भी उपस्थित थे। इतने में कहीं से आये एक टोले ने शिविर पर हमला कर दिया। कालेज की प्रिंसीपल जो छात्र यूनियन द्वारा अपनी मनमानियां रोके जाने से खफा थी ने थाने में उल्टा छात्र युवा नेताओं विरुद्ध ही शिकायत कर दी। पुलिस पहले से ही दोनों संगठनों से खार खाए हुए थी क्योंकि दोनों संगठन तस्करी तथा तस्करों के खिलाफ समझौता रहित संग्राम चला रहे हैं और पुलिस द्वारा नशा तस्करों के खिलाफ वांछित कार्यवाही न किया जाना संगठनों के अभियान का एक महत्त्वपूर्ण मुद्दा था। लिहाजा पुलिस जो तस्करों के विरूद्ध कार्यवाई के मामले में कछुए से भी सुस्त चाल में कार्यवाही करती है, उस ने छात्र युवा नेताओं के विरुद्ध राकेट की तेजी से कार्यवाई शुरू कर दी। तुरंत प्रतिक्रिया हुयी छात्र युवा संगठनों ने शिक्षा संस्थानों, रतिया शहर तथा समीपवर्ती गांवों में लामबंदी शुरू कर दी। लोगों की निंदा का केंद्र बने रतिया पुलिस तथा कालेज प्रबंधक सुरक्षात्मक स्थिति में पहुंच गये। पुलिस कार्यवाही धरी की धरी रह गई। कालेज प्रबंधक संदेशवाहकों द्वारा बीच बचाव को हाथ पैर मार रहे हैं। हमलावरों का एक ग्रुप भी युवक संगठन के कार्यालय में आकर खेद जता कर माफी की गुहार लगा कर गया है। संगठनों के इस गुंडा तत्वों पर उलटवार की क्षेत्र में सकारात्मक चर्चा है।

शहीद ऊधम सिंह की याद में सैमीनार
 शहीद ऊधम सिंह की प्रेरणामई याद में फतेहाबाद के कस्बा जुलाना में हरियाणा छात्र यूनियन तथा शहीद भगत सिंह नौजवान सभा द्वारा एक सैमीनार का आयोजन किया गया। भारी संख्या में युवक और युवतियों ने सैमीनार में उपस्थित होकर वक्ताओं के विचारों को गंभीरता से सुना। मनदीप सिंह रतिया एवं अन्य वक्ताओं ने शहीद ऊधम सिंह के जीवन, विचारधारा तथा अतुलनीय बलिदान पर रोशनी डाली।
उन्होंने कहा कि इन शहीदों ने साम्राज्यवादियों को निकालने के लिये जीवन कुर्बान किया परंतु आज भी दुर्भाग्य से वही साम्राज्यवादी देश का शासन पर्दे के पीछे से चला रहे हैं। ये नई प्रकार की परतंत्रता नहीं तो और क्या है? उन्होंने याद दिलाया कि देश के लोगों को एकता के सूत्र में पिरोने के लिये सरदार ऊधम सिंह ने अपना नाम बदल कर राम मुहम्मद सिंह आजाद रखा था। किन्तु आज शासकों और उनके प्रितपालक आर.एस.एस. की जघन्य साजिशों के चलते देश की जनता जाति धर्म के नाम पर बिखंडित होती चली जा रही है। जो आज भी संघर्षो की राह पर हैं उन्हें दमनपूर्वक दबाने के दांवपेच चरम पर हैं। ऐसे में देश को साम्राज्यवाद के जुए से मुक्त कराने का संग्राम नये सिरे से तीव्र किये जाने की जरूरत है। उन्होंने चेताया कि साम्राज्यवादी खुद तो हजारों मील दूर बैठे हैं पर भारत के शासक वर्ग साम्राज्यवाद लुटेरों से समझौता कर देश की धन संपदा और बेहतरीन मानव शक्ति एवं ज्ञान का निर्दयी शोषण कर रहे हैं। उन्होंने हरियाणा सरकार पर चुनावी वायदों से सौ फीसदी मुकरने का दोष लगाया। वक्ताओं ने रतिया मेें छात्र तथा युवा कार्यकर्ताओं पर आवांछित तत्वों के हमले एवं पुलिस की निष्क्रियता की जोरदार निंदा की। एक अन्य प्रस्ताव में रोजगार या बेरोजगारी भत्ता दिया जाने का चुनावी वायदा पूरा करने के लिये संघर्ष को और तीव्र करने का निर्णय लिया गया। 
सैमीनार की कार्यवाही साथी अमित झमीला ने चलाई एवं अध्यक्षता साथी अमित तथा आशीष ने की। वक्ताओं मेें निर्भय, अमन, गुरदीप, अमनदीप भी शामिल रहे।